BORY

Bór sosnowy (Leucobryo-Pinetum) jest lasem świetlistym, pachnącym żywicą, łatwo dostępnym i bo­daj najprzyjemniejszym jako teren przyrodniczej wę­drówki. Najpospolitsze na Pomorzu Szczecińskim są lite drzewostany sosnowe, z reguły pochodzące z sadzenia. Gdy są młode odpychają regularnym uszeregowaniem drzew, później stają się jednak bardziej naturalne i cie­kawsze pod względem florystycznym.Najsuchszą odmianę boru sosnowego stanowi bór chrobotków y, który rośnie na silnie nagrzewają­cych się jałowych piaskach wydmowych. Rosochate so­sny stoją luźno, zostawiają wiele miejsca, a jednak las jest prawie pusty, tylko gdzieniegdzie wystrzela zielona piramidka jałowca lub pojawi się pokrzywiona brzózka. Jasne dno lasu pokrywają płatami małe, sinobiałe po­rosty z rodzaju chrobotków (Cladonia) i płucnicy (Ce­traria); znoszą one największe wysuszenie, a odżywają, gdy dostaną odrobinę rosy lub deszczu. W licznych miejscach między skupieniami porostów przeświecaNajcenniejsze drzewostany sosnowe rozwijają się na glebach piaszczystych z domieszką gliny, nie tak suchych jak poprzednie odmiany. Lepsze warunki siedliskowe objawiają się zarówno w dorodniejszym wyglądzie sos­ny, jak i w bujności runa. Wszyscy zbieracze czarnych jagód (Vaccinium myrtillus) znają dobrze bór czer-n i co wy, w którym panują strzeliste, pięknie rozwi­nięte drzewa i gęste runo borówek, paproci, rozmaitych ziół, mchów i grzybów.Wszystkie wymienione dotąd odmiany boru sosnowe­go są szeroko rozprzestrzenione w całym kaju. Regio­nalną osobliwością jest natomiast nadmorski bór ba­żynowy (Empetro nigri-Pinetum), który spotkać moż­na wyłącznie nad Bałtykiem. Porasta on wały szarych wydm nadmorskich, pomagając w ich utrwaleniu. jasny piasek, jak na plaży. Wydmy pokryte borem chrobotkowym spotkać można szczególnie często w Pusz­czy Wkrzańskiej i Goleniowskiej.Na terenach piaszczystych nie zwydmionych runo bo­ru jest bogatsze. Porosty ustępują miejsca brusznicy (Vaccinium vitis-idaea), której płaty obsypane czerwo­nymi jagodami są najbardziej charakterystyczne dla tej znanej wszystkim odmiany boru brusznicowego. Jeszcze inną odmianą boru suchego jest bór wrzo­sowy. Rozległe, miododajne i liliowe od wrzosu (Callu-na vulgaris) bory rozprzestrzenione są szczególnie na sandrach w Puszczy Barlineckiej i w kompleksie lasów nad Drawą. Natomiast Puszcza Wkrzańska słynie ze swej zasobności w jagodziska brusznicowe.rakterystyczna jest fizjonomia drzew tego boru, a szcze­gólnie rosnących bliżej morza sosen, o które rozbijają się wiatry sztormowe. Są dziwacznie powyginane, po­chylone w stronę lądu i przypominają kołyszące się na wietrze sztandary. Walczą z jednej strony z ruchomym piaskiem, z drugiej z wichrami. Dziwne bywają też kształty sosen w głębi boru. Są one niskie, rosochate, często z konarami przy samej ziemi. Charakterystyczną rośliną dna boru jest pochodząca z północy krzewinka — bażyna (Empetrum nigrum). Jej duże czarne jagody wabią wędrowca, są jednak tylko piękne, lecz nie­jadalne. Z innych ciekawszych roślin rosną tu gatunki storczykowate: tajęża (Goodyera repens) i listera serco-wata (Listera cordata). Sporo jest również roślin wyd­mowych, typowych dla brzegu morskiego, których nie spotykamy w żadnym borze w głębi lądu.Na torfowiskach wysokich, o zahamowanym wzroście, rozwija się oryginalny zespół boru — bór bagienny (Vaccinio uliginosi-Pinetum), zwany inaczej bórbagnem. Największy kompleks boru bagiennego występuje na torfowisku wysokim Krępa u ujścia Odry, a mniejsze płaty częste są na całym obszarze Pomorza, wszędzie gdzie w sposób naturalny lub sztuczny nastąpiło odwod­nienie torfowisk mszarnych. W drzewostanach boru ba­giennego częstym składnikiem jest brzoza omszona (Betula pubescens). Zwarcie drzew nie jest duże, a same drzewa są stosunkowo niskie. Pod drzewami rozpościera się gąszcz krzewów, a na dnie przepojone wodą, zwarte kobierce mchów i poduchy torfowców; te ostatnie sta­nowią pozostałość zanikającego mszaru. Mszar przypo­minają również i ozdabiają zarazem las srebrzyste kity wełnianki (Eriophorum vaginatum). Szczególnie charak­terystyczne są krzewy. W niektórych partiach dominuje wydzielające ostrą, odurzającą woń bagno zwyczajne (Ledum palustre), w innych pojawia się masowo borowka bagienna, zwana także łochynią lub ze względu na odurzające właściwości jagód — pijanicą (Vaccinium uliginosum). Interesujące są formy boru bagiennego w Puszczy Goleniowskiej, gdzie w jego obrębie spotyka­ją się rośliny atlantyckie z północnymi, np. wrzosiec z bagnem i łochynią.Spokrewnione z borem bagiennym są brzeziny (Betuletum pubescentis), porastające torfowiska przejś­ciowe. Sosna stanowi w nich składnik towarzyszący, przewagę w drzewostanie ma brzoza omszona. Wśród roślin runa występują elementy bórbagna, ale sporo jest gatunków nowych, głównie paprotników i mchów. Ozdobą lasu są festony kwiatów wiciokrzewu pomors­kiego, a gdzieniegdzie pachnące krzewy woskownicy. Największa brzezina na naszym terenie znajdowała się nad Zalewem Szczecińskim, zginęła jednak, zatopionaprzez powódź. Upiorny widok tego lasu w postaci prze­strzeni usianej kikutami drzew utrzymuje się już wiele lat.Stosunkowo najżyźniejsze siedliska, w porównaniu z poprzednimi borami, zajmuje, szeroko na obszarze Po­morza rozpowszechniony, bór mieszany dębowo–sosnowy (Pino-Quercetum). Najwyższą warstwę drze­wostanu buduje tutaj dorodna sosna, niższą — dąb bez-szypułkowy (Quercus sessilis), któremu rzadziej towa­rzyszy buk. Dobre naturalne odnawianie się sosny i jej przeważnie doskonała jakość stawiają bór mieszany w randze lasu szczególnie ważnego gospodarczo. Runo boru mieszanego jest z reguły bujne. Oprócz roślin znanych z innych typów boru, wyjątkowo obficie wy­stępuje tu paproć orlica (Pteridium aquilinum). Z ele­mentów zachodnich spotkać można wiciokrzew pomor­ski, a ponadto, ale rzadziej, bluszcz (Hedera helix), Do rzadkich i interesujących gatunków, które trafiają się w borze mieszanym, należy pochodzący z dalekiej półno­cy zimoziół północny (Linnea borealis).DąbrowyPomorskie lasy dębowe cechują specyficzne, regio­nalne rysy, wyodrębniające je pod względem składu roślinności od dąbrów spotykanych na południu kraju.Typowo nadmorskim lasem, docierającym na nasz teren z zachodu, jest kwaśna dąbrowa (Pericly-meno-Quercetum). Porasta wilgotne piaski wydmowe na Uznamie, Wolinie i niskie, piaszczyste wybrzeża po obu stronach Zalewu Szczecińskiego. Skład drzewostanu jest mieszany. Dominującym drzewem jest dąb szypuł-kowy (Quercus robur), lecz sosny i brzozy mają również duży udział; szczególnie potężne i piękne przestoje dę­bów spotkać można w płatach lasu na wschodnim brze­gu Zalewu. Wszędzie w tym lesie rzuca się w oczyznane nam już pnącze — wiciokrzew pomorski (Lonicera periclymenum). Rośnie masowo, jako przerzucająca się z drzewa na drzewo liana, albo, gdy nie ma podpory, płoży się gęsto na dnie lasu. Nierzadko jego silne sploty i zwoje „duszą” krzewy i młode drzewka. Wiciokrzew jest najbardziej egzotyczną ozdobą kwaśnej dąbrowy, a jego duże, pachnące, żółto-różowe kwiaty cieszą wi­dokiem i wonią.Na wyniesieniach morenowych Wolina, Wzgórz Bu­kowych i w rozproszonych stanowiskach na Pojezierzu Myśliborskim, wszędzie gdzie gleby brunatne wykazują zakwaszenie, rozwija się cienisty las bukowo-dę-b o w y (Fago-Quercetum). W drzewostanie ważną rolęRelikt — gatunek obecnie niezbyt liczny, będący prze­żytkiem dawnych czasów, kiedy był szerzej rozprzestrze­nionyodgrywa buk , na drugim miejscu jest dąb bezszypułkowy . Pod cienistym pułapem drzew niewiele rośnie krzewów, a i runo jest niezbyt zwarte, toteż na dnie lasu zalega zwykle obficie ściółka. Tu i ówdzie pojawiają się pospolite rośliny leś­ne: kępki turzycy pigułkowatej {Carex pilulifera) i pal-czastej (C. digitata), wiechliny gajowej (Poa nemoralis) bądź zielone płaciki zawilca (Anemone nemorosa), szcza-wika zajęczego (Oxalis acetosella), lub konwalijki dwu-listnej (Majanthemum bifolium). Na lepiej oświetlonych polankach spotkać można ozdobę tego lasu, kolorowy, niebiesko-purpurowy groszek skrzydlasty (Lathyrus montanus). Wśród drzew lasu bukowo-dębowego w obrę­bie Puszczy Bukowej pod Szczecinem rośnie niezwykle rzadki w Polsce i znajdujący się pod ochroną jarząb brekinia (Sorbus torminalis). Warto jeszcze dodać, że las bukowo-dębowy jest wyjątkowo bogaty w grzyby.Największą osobliwością leśną Pomorza Szczecińskie­go jest dąbrowa kserotermiczna (Lithos-permo-Quercetum) w Bielinku nad Odrą. Znajduje się tutaj jedyne stanowisko w Polsce dębu omszonego (Quercus pubescens) oraz wielu roślin ciepłolubnych, charakterze reliktowym,1 właściwych obszarom poło­żonym na południu Europy. Utrzymują się one tu dzięki szczególnym warunkom siedliskowym, jakie panują na stromych, słonecznych zboczach krawędzi doliny. Dąbro­wa kserotermiczna nie przypomina lasu, lecz raczej osobliwe zarośla. Drzewa, mimo że wiek ich dochodzi do 300 lat, są niskie, krępe, z konarami rozłożonymi prawie przy ziemi. Luki wypełnia bogata flora, przeni­kająca głównie z sąsiadujących muraw stepowych. W rezultacie zbiorowisko ma charakter zawiłej mozaiki grup krzewów, pojedynczych drzew i płatów kwiecis­tych muraw.Do osobliwości florystycznych, oprócz dębu omszone­go, należą rosnące tutaj na jedynym stanowisku w Pols­ce: nawrot czerwono-błękitny (Lithospermum purpureo–coeruleum), szyplin zielony (Dorycnium herbaceum) oman niemiecki (Inula germanica). Szczególnie piękny jest wygląd ciepłolubnej dąbrowy w początkach maja, kiedy całe kobierce nawrotu obsypują się niebieskimi kwiatami.BuczynyPomorze Szczecińskie słynie z zachowanych na swoim terytorium najpiękniejszych lasów bukowych charakterystycznych dla Niżu Polskiego; noszą też z tej racji nazwę buczyn pomorskich, albo bałtyckich. Występują na zwięłych glebach brunatnych wytworzonych z glin, w pagórkowatym krajobrazie morenowym. Największe kompleksy buczyn znajdują się na Wolinie, w Puszczy Eukowej pod Szczecinem oraz na Pojezierzu Myślibor-skim w Puszczy Barlinieckiej.Typowa buczyna pomorska (Melico-Fage-tum) jest lasem imponującym swoją kolumnową architek­turę wnętrza. Proste, głodkie pnie buków wysoko formują z koron sklepienie nie przepuszczające zbyt wiele świa­tła. Mało jest tutaj krzewów, a i runo nie należy do najbujniejszych. Wszystko to razem stwarza wrażenie ciemnej, chłodnej świątyni. Na klifach Wolina rozwija się szczególnie ciekawa odmiana storczykowa buczyny. Licznie rosną w niej storczyki: buławniki (Cephalanthera), żłobik koralowaty (Corallorhiza trífida), wyblin (Microstylis monophyllos), gnieźnik (Neottia nidus-avis), listera (Listera ovata) i podkolan biały (Platanthera bifolia).W wąwozach Puszczy Bukowej, bardzo żyznych i wil­gotnych, rozwija się osobliwy zespół lasu bukowego, tzw. buczyna źródliskowa (Mercuriali-Fagetum), gdzie najbardziej charakterystyczną rośliną jest szczyr trwały (Mercurialis perennis), pokrywający łanowo dno lasu. Wyróżniającą od innych buczyn domieszkę w drze­wostanie stanowi ponadto jesion, a w runie — rośliny łęgowe.Na suchych, mniej falistych morenach, na podłożu gliniastym, ale zakwaszonym, występuje trzeci zespół lasu bukowego, tzw. kwaśna buczyna (Trientali–Fagetum). Płaty tej buczyny spotkać można w rozpro­szeniu na pojezierzach. Drzewostan bukowy jest tu sła­biej zwarty, co umożliwia wkraczanie do runa flory pochodzącej z siedlisk kwaśnych. Licznie rośnie tutaj siódmaczek (Trientalis europaea), płożą się widłaki (Ly-copodium), pojawiają się poduszeczki różnych mchów. Kwaśna buczyna jest w porównaniu z poprzednimi zes­połami zbiorowiskiem najbardziej ubogim.Buczyny, jako drzewostany o dużych walorach gospo­darczych, są siłą rzeczy najbardziej zagrożone ze wszy­stkich typów lasu. Na szczęście najwspanialsze frag­menty na Wolinie i w Puszczy Bukowej doczekały się prawnej ochrony rezerwatowej.Szkoda, że inne przedstawione uprzednio, równie cie­kawe i rzadkie pomorskie lasy, nie są tak zabezpieczo­ne jak buczyny.

[Głosów:1    Średnia:3/5]

Comments

comments