BUSKO ZDRÓJ

Pierwsze wzmianki historyczne o Busku pocho­dzą z XII wieku.Prawa miejskie nadał osadzie Leszek Czarny w 1287 r. z tym że początkowo Busko dzieliło się na część miejską z prawem niemieckim i część wiej­ską zorganizowaną na prawie polskim. W połowie XIII w. spotykamy wzmianki o soli buskiej. Mia­sto rozwija się pomyślnie w ciągu XIV i XV w. otrzymując od królów polskich szereg przywilejów handlowych. W XVI w. przyjmują się wśród mie­szczan Buska prądy reformacyjne.Od 2 połowy XVII w. następuje szybki upadek miasta, spowodowany wojnami i zniszczeniem. Na początku XVIII w. miasto nie odgrywa gospodarczo już prawie żadnej roli.W okresie panowania St. Augusta nowe zainteresowanie Buskiem w związku z odkryciem źródeł solankowych w 1776 r. przez ks. Ossowskiego. Buduje on tutaj dwie tężnie, które w latach 1785—95 zatrudniały 150 robotników. Po trzecim rozbiorze zaprzestano eksploatacji źródeł. Miasto jest nadal własnością klasztoru.W okresie Królestwa Polskiego intensywne ba­dania geologiczne prowadzą w okolicach Buska wy­bitni uczeni: Stanisław Staszic, Zeiszner, Stanisław Kontkiewicz.Nowy okres w życiu miasta przynosi wykorzysta­nie źródeł solankowych dla celów leczniczych i wy­budowanie w r. 1836 uzdrowiska.W 2 poł. XIX w. następuje ponowny upadek mia­sta- związku z walkami powstańczymi i odebra­nie praw miejskich w 1869 r. W 1915 r. Busko wra­ca z powrotem do praw miejskich, wraz z przenie­sieniem tu siedziby powiatu ze Stopnicy. Do dal­szego rozwoju miasteczka przyczynia się rozbudowa i unowocześnienie uzdrowiska.Nowo zbudowana linia kolejowa długości 54 km łączy Busko z ważnym węzłem kolejowym Kielca­mi, które mają połączenie ze wszystkimi większymi miastami Polski. Na linii tej kursują cztery pary pociągów na dobę. Kielce 0 km — Sitkówka 10 km — Nida 17 km — Dębska Wola 24 km — Włosz-czowice 29 km — Kije 35 km — Stawiany Piń-czowskie 39 km — Szarpków 44 km — Las Wi-niarski 49 km — Busko 54 km. Ze względu na to, że stacja w Busku (tymczasowa) oddalona jest o 2 km od Zdroju, należy wykorzystać do przejazdu autobusy PKS, a w porze wiosenno-letniej przyjeż­dżające po kuracjuszy samochody zdrojowe. Linia buska obsługiwana jest czterema bezpośrednimi autobusami PKS oraz około piętnastoma innymiautobusami przejeżdżającymi przez Busko do in­nych miast i osad. Korzystać można z autobusów jadących do Wiślicy, Korczyna, Solca, Stopnicy, Pa­canowa, Tarnowa, Łubnic i Brzostkowa. Przejazd z Kielc trwa niespełna dwie godziny ciekawą trasą po wygodnej drodze.Po przyjeździe do Buska kuracjusze nie powinni wysiadać na przystanu PKS Busko Rynek lecz je­chać dalej do przystanku Busko Zdrój. Między Buskiem a Zdrojem kursują autobusy międzymia­stowej komunikacji PKS oraz osiem razy dziennie autobusy obsługujące linię miasto-dworzec. Ośrodkiem miasta jest kwadratowy rynek z ulicami wybiegającymi z narożni­ków. W rynku i ulicach przyrynkowych stoi kilka­naście zabytkowych domów drewnianych i murowanych. Najstarszym, zbudowanym w poł. XVIII w. jest drewniany dom, Rynek nr 15.Pozostałe domy są to przeważnie zabytki z okre­su neoklasycyzmu XIX w. Do ciekawszych należą domy: przy Rynku nr 27, nr 29, przy ul. Obrońców Warszawy nr 4, nr 38, przy ul. Polnej nr 3.Kościół i klasztor ponorbertański istniał tu już od końca XII w. ufundowany przez rycerza imieniem Dzierżko. Obecny, szereg razy przebudowywany, należy stylowo do baroku i kla­sycyzmu. Fragmenty gotyckie zachowały się jedy­nie w elewacji zachodniej — wejście ostrołukowe, skarpy. Fasada wschodnia klasycystyczna o zaokrą­glonych narożach. Wnętrze jednonawowe, nakryte sklepieniem kolebkowym na gurtach, posiada wy­posażenie barokowe. Obraz w głównym ołtarzu przy­pisywany Franciszkowi Smuglewiczowi, kilka tablic epitafijnych, wśród nich późnorenesansowe epita­fium Anny Kowalkowskiej.Zabudowania klasztorne barokowe pochodzą z lat 1720—30. Na ścianie zewnętrznej epitafium rycerzaDzierżka z 2 poł. XVI w. ze zmyślonymi urzędami i datą zgonu 1241.Kościół S w. Leonarda, drewniany, na cmentarzu przy drodze do Pińczowa, pobudowany w 1699 r. Wyposażenie barokowe.Podobno już od 1808 r. miejscowy lekarz Winter-field rozpoczął eksperymentalne leczenie solankami żebraków i zwierząt. Wobec powodzenia doświad­czeń do Buska zaczynają zjeżdżać pacjenci, tak że w 1828 r. liczba ich wyniosła już 202. Busko jest wówczas dzierżawione przez b. generała wojsk na­poleońskich, Feliksa Rzewuskiego.Rzewuski, leczący również swój reumatyzm ką­pielami dra Winterfielda, czyni starania o oficjalne otwarcie uzdrowiska. Sprowadza tu z Warszawy słynnego wówczas architekta Henryka Marconiego, który buduje duży pawilon kąpielowy, oranżerię i budynki gospodarcze. Jednocześnie ogrodnik Ha-nusz projektuje wielki park krajobrazowy wzdłuż alei wiodącej do miasta.Otwarcie uzdrowiska następuje w 1836 r. W na­stępnym roku powstaje wg projektu Jakuba Gaya szpital, obecnie Sanatorium II.W latach 1865—93 po przejściowym upadku uzdrowiska, dzierżawcą zostaje lekarz Dobrzański. Rozwija on metody leczenia stosując już nie tylko wodę siarczano-słoną, ale również ług i muł mine­ralny czerpany z miejscowych stawów. Wzrasta liczba kuracjuszy, którzy przyjeżdżają tu z Kielc. Po­dróż bryką trwała do 5 godzin.W 1894 r. uzdrowisko przejmuje Komisjia Rządowa, inwestując w jego rozwój poważne sumy. Z końcem XIX w. Busko należy do nowoczesnych uzdrowisk w Europie. Liczba kuracjuszy w sezonie letnim sięga 7500 osób.Po odzyskaniu niepodległości powstaje piękne sa­natorium dziecięce i sanatorium wojskowe. W okre­sie okupacji uzdrowisko jest wykorzystywane przez wojska niemieckie, które wycofując się zabierają ze sobą i niszczą cenne urządzenia i aparaturę.Po wyzwoleniu dzięki opiece Państwa Busko szybko wraca do stanu używalności. 150 sezon ku­racyjny w 1955 r. zamknął się cyfrą 9000, a w 1957 r. leczyło się w Busku już ponad 11 000 ku­racjuszy. Jednocześnie dzięki badaniom geologicz­nym zostają odkryte nowe źródła lecznicze.W latach 1957—58 przeprowadzono generalny re­mont uzdrowiska, przywracając dawne piękno za­bytkom, gmachom i malowniczemu parkowi.Kompozycja przestrzenna tego jednego z najstar­szych w Polsce uzdrowisk nosi cechy romantycz­nego klasycyzmu. Założenie parku prostokątne przy osiowym układzie na linii północ-południe. Oś od południa zamyka piękny gmach Łazienek, zbu­dowany przez architekta Henryka Marconiego w 30 latach XIX w. Budynek późnoklasycystyczny w kształcie litery T, złożony z wysokiego korpusui dwóch piętrowych skrzydeł. Ryzalit frontowy ot­warty portykiem filarowo-arkadowym z kolumna­mi w stylu korynckim.Wchodzimy do wnętrza. Sala pijalni wód mine­ralnych otoczona jest również kolumnami koryncki-mi. Sufit półkopulasty bogato ornamentowany. Wchodzimy do obszernej, ładnej sali koncertowej, którą utworzono w czasie przebudowy w latach 1951—58 z hallu kąpielowego. Sala otoczona „kolum­nami korynckimi i popiersiami bogów greckich. Między kolumnami obszerne lustra i ozdoby meta­lowe. Podłoga parkietowa, wygodne fotele. Sala koncertowa oddzielona jest od pijalni wód kotara­mi.Wychodzimy z gmachu i przez piękny kraj­obrazowy park udajemy się do wschodniego wyjścia, skąd ul. Parkową idziemy do Sanato­rium II. Mieści się ono na terenie byłego szpi­tala im. św. Mikołaja, zbudowanego według pro­jektu inż. Jakuba Gaya. Jest to murowany budy­nek parterowy z płytkim ryzalitem na osi. Został on w 1953 r. gruntownie odrestaurowany. Ostatnią zabytkową budowlą Zdroju będzie oranżeria, leżąca w parku, w jego północno-zachodniej części. Zbudowano ją według projektu H. Marconiego.Wychodząc z Sanatorium II widzimy w rogu par­ku na wzgórzu kolistą budowlę krytą gontem. Jest to stary, pochodzący z końca XIX wieku, zbiornik słodkiej wody, którą doprowadzano tu z odległych źródeł za pomocą specjalnego rurociągu.Kaplica zdrojowa pochodzi z 1888 r. i ma charakter klasycystyczny.W Busku Zdroju eksploatuje się obecnie 13 źró­deł zimnych wód siarczanki słonej jodobromowej o zawartości składników potasowych, litowych, so­dowych, wapniowych, borowych, chlorowodorowych, jodowych, strontowych, żelazowych, hydrowęglo-wych, kwasu krzemowego i bezwodnika kwasu wę­glowego. O wyjątkowych wartościach buskich wód decyduje rzadko spotykane połączenie wód siarcza-nych z solankami, które stosuje się do kuracji ką­pielowej i pitnej.Busko Zdrój słynie z lecznictwa mułowego o du­żej zawartości siarki. Muły wydobywa się na tere­nie stawów i bagien. Podgotowując do kąpieli zao­patruje się je w siarczankę jodową, przez co wzra­stają właściwości lecznicze. Pod względem właści­wości leczniczych buskie muły nie ustępują w ni­czym słynnym mułom czarnomorskim i piszczań-skim. Bogate zasoby buskich środków leczniczych uzupełniają liczne pokłady borowinowe znajdujące się w obrębie uzdrowiska.Zakład Zdrojowy w Busku dysponuje licznymi urządzeniami zapobiegawczo-leczniczymi, do których należą pijalnie wód mineralnych, łazienki do ką­pieli siarczano-słonych, łazienki borowinowe i ga­binety do przeprowadzania okładów i zawijań. Jest tu również obszerny Zakład Przyrodoleczniczy, po­siadający urządzenia do kąpieli kwasowęglowych — ze zwykłej wody z domieszką kwasu węglowego jak również z siarczanki jodobromowej, do natrys­ków, płukania jelit, półkąpieli i przestrzykiwań go­rących. Istnieje bogato wyposażony gabinet „Zen-dera” do prowadzenia gimnastyki leczniczej. Wskazania leczniczeZa pomocą wód mineralnych i urządzeń zdrojo­wych w Busku leczy się następujące choroby:reumatyzm mięśni i stawów, bez względu na tło, we wszystkich postaciach przewlekłych z wy­siękami, zniekształceniami i przykurczami;artretyzm we wszystkich postaciach,gruźlicę gruczołową i kostną,chroniczne zapalenia szpiku kostnego,zaburzenia w przemianie materii, a to otyłość i cukrzycę,schorzenia pourazowe, tj. następstwa po stłu­czeniach, zmiażdżeniach, złamaniach, postrzałach mięśni, nerwów i kości,zesztywnienia pozapalne kręgosłupa choroba Bechterewa,zapalenie nerwów, nerwobóle, ischias, pora­żenia, niedowłady,chroniczne cierpienia skórne łuszczycowe, grzybkowe oraz wypryski na dnawym tle,chroniczne choroby kobiece, chroniczne schorzenia kataralne dróg oddechowych,późne okresy kiły i jej komplikacje,chroniczne katary żołądka, przebiegające z nie­doborem kwasu solnego,choroby alergiczne — uczuleniowe (pokrzyw­ki, wypryski itd.),Sanatorium zespołu chorób Littlea „Górka” na­leży do III Ortopedyczno-Chjrurgicznej Kliniki Akademii Medycznej prof. Grucy w Warszawie i leczy choroby wynikłe z porażeń mózgu i rdzenia kręgo­wego, które atakują drogi oddechowe, ruchowe i przewodzące. Przyjmuje ono i leczy dzieci do lat 14 na kilkumiesięcznych turnusach.Kuracja w Busku Zdroju nie jest zalecana przez specjalistów osobom cierpiącym na niedomogi serca, silne osłabienie, krwotoki i schorzenia przebiega­jące z wysoką temperaturą, chroniczne wyniszcze­nie, padaczka, choroby nowotworowe, nadciśnienie III stopnia.Busko Zdrój zapewnia kuracjuszom i wczaso­wiczom możliwość całkowitego wypoczynku także przez zorganizowanie rozrywek. Istnieją tu dość duże biblioteki — miejska i zdrojowa z piękną czy­telnią z księgozbiorem w języku polskim, niemiec­kim, rosyjskim, francuskim i angielskim. W muszli parkowej koncertuje codziennie orkiestra zdrojo­wa, która w czasie niepogody przenosi się do sali koncertowej głównego pawilonu. Trzy — cztery ra­zy w tygodniu (w okresie letnim) odbywają się w parku dansingi przy udziale dobrego zespołu mu­zycznego. W Uzdrowisku istnieje także kawiarnia „Wiślica”, w której również odbywają się dansingi. W pięknej sali koncertowej często występują przy­jezdne zespoły artystyczne.Busko posiada dwa małe, ale przyjemne kina,z których „Zdrój” mieści się w parku, a „Przebój” przy Alei Mickiewicza 17 Busko Zdrój, jako centrum okolicy o wspaniałej historycznej przeszłości, może być bazą wypadową dla bliższych i dalszych wycieczek pieszych i sa­mochodowych. W rejonie Buska można zwiedzić stary, historyczny Szydłów, Wiślicę, Pińczów, Nowy Korczyn, a także rezerwaty skaino-stepowe w Cho-tlu Czerwonym, Skorocicach i Owczarach. (Infor­macje o wycieczkach znajdują się w dalszych roz­działach.)

[Głosów:1    Średnia:4/5]

Comments

comments