CZERNIEJEWO

Miasto liczące 1900 mieszkańców nad rzeczką Wrześnicą. Droga Nekla—Witkowo oraz do Wierzyc .Osada targowa przy trakcie z Gniezna do Giecza, istniała zapewne w XII w. Powstał wówczas prawdopodobnie koś­ciół. Pierwotnie własność królewska. Prawa miejskie otrzy­mało Czerniejewo w 1386 r. Herb miasta przedstawia na czerwonym tle białą wieżę forteczną, zwieńczoną blanka­mi i spiczastym dachem, z otwartą bramą i trzema otwo­rami strzelniczymi. W r. 1386 Władysław- Jagiełło darował Czerniejewo wojewodzie kaliskiemu Sędziwojowi Pałuce z Szubina. Później miasto przeszło na własność możnego rodu Górków, którzy dzierżyli je do końca XVI w. Na­stępnie stanowiło własność różnych rodów magnackich, m.in. Czarnkowskich, Radomickich, Lipskich, a w latach 1825—1939 Skórzewskich. W okresie międzywojennym or­dynacja czerniejewska należała do największych własności obszarniczych w Wielkopolsce, zajmując obszar ponad 6300 ha.W mieście w w. XVIII powstał znaczny ośrodek sukien-niczy i szewski z garbarnią. Pod koniec tego wieku miasto będąc własnością gen. Jana Lipskiego znacznie się rozwi­nęło. Gen. Lipski wystawił nie tylko „okazałe y kosztowne Budowle” pałacowe, lecz także „Dobra Czerniejewskiewielce zdezelowane… do’ Naylepszey przyprowadził pory”. Powstała wówczas m.in. obok starego miasta nowa osada wzdłuż szerokiej, długiej ulicy (dziś ul. Świerczewskiego), łączącej pałac z kościołem. W garbarni dzierżawionej ban­kierowi poznańskiemu J. Klugowi pracowało 12 robotni­ków. Ponadto w mieście znajdowało się 6 wiatraków,młyny wodne, folusz i tartak. W XIX w. organizowanoduże jarmarki rocznie, co także przyczyniło się do roz­woju miasta, które w 1861 r. liczyło 1300 mieszkańców. W r. 1848 w czasie Wiosny Ludów miasto opanowali po­wstańcy, broniąc na barykadach wejścia wojsk pruskich. Liczny udział wzięli mieszkańcy Czerniejewa w Powsta­niu Wielkopolskim wystawiając dwie kompanie powstań­cze, walczące na froncie północnym, m.in. pod Zdziecho-wą, Rynarzewem, Łabiszynem. Spod okupacji hitlerowskiej Czerniejewo zostało wyzwolone 22 stycznia 1945 r. Tego dnia pod miastem rozegrała się bitwa żołnierzy Armii Czerwonej z niemiecką kolumną pancerną, która próbo­wała w Nekli przedrzeć się do Pobiedzisk. W bitwie Niem­cy stracili 2 czołgi i 2 samochody pancerne.Przeprowadzenie linii kolejowej z dala od miasta prze­kreśliło szanse miasta na lokalizację większego przemysłu. Spełnia ono rolę zaplecza dla rolniczego regionu. Część mieszkańców dojeżdża do pracy do Gniezna. W Czernie­jewie znajduje się PGR nastawiony m.in. na produkcję ogrodniczą, tartak, ferma zwierząt futerko­wych. W fermie zwierząt futerkowych na obszarze kilku hektarów hoduje się norki i lisy niebieskie, m.in. rasowe i wyselekcjonowane okazy zarodowe dla innych ferm. Pro­dukcję uboczną stanowi plantacja róż prowadzona na ob­szarze 15 ha. Dostarcza ona z jednej strony karmy bogatej w witaminy, a z drugiej niweluje przykre zapachy ulat­niające się z fermy.W r. 1959 wybudowano w Czerniejewie Ośrodek Kulturalny im. Onufrego Kopczyńskiego, mieszczący m.in. bibliotekę i czytelnię.Osią miasteczka jest ul. Świerczewskiego, łącząca koś­ciół z pałacem. Na wschód od niej znajduje się czworo­boczny rynek, pośrodku którego niegdyś wznosił się ra­tusz. Przy rynku i niektórych ulicach domy kaleni­cowe z XIX w. (m.in. dom przy rynku nr 7, późnoklasy-cystyczny z r. 1834, dawny zajazd). Kościół obecny wzniesiony w poł. XVI w., przebudowany w XVIII i rozbu­dowany w pocz. XX w. jest budowlą w zrębie późno­gotycką o znacznie zmienionej adaptacjami sylwetce. Po rozbudowie w latach 1904—1908 jest budowlą dwunawową, orientowaną, z prezbiterium i dwoma kaplicami. Archi­tektura nawy głównej i prezbiterium późnobarokowa. Po­lichromia nowa wykonana w 1947 r. Hełm wieży nowy z 1938 r. Ołtarz główny i dwa boczne późnobarokowe z koń­ca XVIII w. Zabytkowymi są chrzcielnica, rokokowy kon­fesjonał oraz obrazy (wiszące m.in. na ścianach). Do za­krystii prowadzą drzwi kute z blachy żelaznej w XVI w. i ozdobione herbem Górków — Łodzią. W prawej kaplicy nagrobek neorenesansowy Zygmunta Skórzewskiego z po­piersiem zmarłego, dłuta Konstantego Laszczki. Na filarze po lewej stronie nawy tablica ku pamięci J.Z. Alkiewi-cza (uczestnika walk Powstania Styczniowego poległego 26 IX 1863 r. w bitwie pod Nową Wsią w oddziale hr Joung de Blankenheim), ozdobiona rzeźbą wybitnego rzeźbiarza Marcina Rożka. W nawie bocznej nagrobek z 1910 r. K. Skórzewskiej. Przed kościołem stoi pomnik ku czci ks. Onufrego Kopczyńskiego. Na nowym kamiennym obe­lisku postawionym w r. 1955 na miejscu zniszczonego przez Niemców — medalion portretowy wykonany w 1876 r. przez A. Prószyńskiego, odlany w Warszawie. Opodal koś­cioła stary dom konstrukcji szachulcowej nakryty da­chem naczółkowym.Na przeciwległym krańcu ul. Świerczewskiego, wysadzo­nej w północnej części starymi drzewami, położony jest zespół pałacowy, jeden z ciekawszych zabytków klasycystycznych w Wi^kopolsce. Dochodząc tam po dro­dze mijamy mostek o kamiennej balustradzie o cha­rakterze empirowym z XIX w. Zespół pałacowy założony został w latach 1770—1780 dla gen. Jana Lipskiego, za­pewne na miejscu dawnego zamku. W ciągu XIX w. i w la­tach 1926—1928 został rozbudowany. Kompozycja założe­nia bardzo rozległa barokowo-klasycystyczna. Centrum sta­nowi pałac, przed nim rozległy dziedziniec honorowy, po bokach którego wznoszą się dwie oficyny. Dziedziniec ho­norowy poprzedzony jest przeddziedzińcem z klasycystycz-ną bramą na osi oraz budynkami dawnej stajni i wozowni po bokach. Za pałacem rozciąga się rozległy park. Obecnie rezydencja pałacowa zajmowana jest przez Państwowy Dom Dziecka, a park jest parkiem miejskim. Na teren re­zydencji wchodzimy przez klasycy styczną bramę (1780 r.) ozdobioną 4 kolumnami i herbem Skórzewskich — Drogo­sław. Po prawej i lewej znajdują się dawne stajnie i wo­zownia, wzniesione ok. 1780 r. (przebudowane ok. r. 1928 i po 1945 r.). Bramy wjazdowe obecnie są zamurowane. Dekoracja klasycystyczna z girland, emblematów, wień­ców laurowych. Dalej przechodzimy na rozległy dziedzi­niec honorowy. Jest on otoczony ogrodzeniem z XIX w. z żelaznymi sztachetami i kamiennymi słupami, które zdo­bią wazony. Z boku dziedzińca i przed pałacem znajduje się rampa podjazdowa (z r. 1912). Po bokach dwie oficyny z 1780 r. ozdobione boniowaniem. Prawa oficyna połączona z pałacem dobudowanym skrzydłem.Centralnym punktem założenia jest pałac zbudowany w latach 1770—1780. Z ok. r. 1800 pochodzi portyk składa­jący się z trójkątnego tympanonu wspartego na 4 kolum­nach jońskich. W portyku panoplia i herby Lipskich — Grabie oraz Koźmińskich — Poraj. Schody przed porty­kiem zbudowano w 1912 r. Pałac jest budowlą jednopię­trową, zbudowaną na planie prostokąta z dwoma ryzalitami od frontu i jednym w elewacji tylnej. W latach 1926—1928 został rozbudowany i z tego okresu pochodzi prawe skrzy­dło łączące się z oficyną. Wnętrze częściowo zostało prze­budowane. Na osi obszerna sień ze schodami wiodącymi na piętro. Za sienią okrągły salon zwany „grotą pompejań-ską” (na planie z 1911 r.). Na piętrze ponad salonem sala balowa ze ścianami ozdobionymi pilastrami i nakryta po­zorną kopułą. Ładna posadzka z kilku gatunków drewna, z motywem koła otoczonego wicią roślinną. W niektórych innych pokojach po części zachowane elementy stylowej architektury.Pałac przylega bezpośrednio do rozległego parku (13 ha). Park założony został współcześnie z pałacem. Roz­planowanie zmieniono w r. 1926—1928. Obecnie jest to park krajobrazowy, angielski. Pierwotnie posiadał on charakter regularny (francuski), a pozostałości tego widoczne są we wspaniałych alejach lipowych i grabowych. Na osi pałacu znajduje się staw (na nim łabędzie), za nim trzy promieniście rozchodzące się aleje. W głębi parku budynek bażantarni z pocz. XIX w. Na bogaty drzewostan par­ku składają się m.in. modrzewie, świerki, cisy, platany, jesiony, sosny czarne, buki, graby, lipy. Z lewej strony pałacu piękna aleja grabowa, a z prawej lipowa, w dal­szej części grabowa.Przy drodze w stronę Nekli stoi wiatrak-koźlak Z końca XVIII w.Płaskie, tylko nieznacznie urozmaicone pagórkami. Z pół­nocy na południe płynie tu Wrześnica. Na zachód od niej rozciąga się duży kompleks leśny zwany Lasami Czernie-jewslcimi, porastający ponad 10 000 ha. Lasy są urozmai­cone, z częstymi partiami lasów mieszanych. W lasach tych w pobliżu Czerniejewa znajdują się trzy rezerwa­ty przyrody Wycieczki:przez rezerwaty, Pawłowo do Pierzysk, przez Imielno do Lednogóry, przez Jezierce do Iwna,

[Głosów:1    Średnia:3/5]

Comments

comments