GLEBY

Gleba jest powierzchniowym, niezmiernie ważnym składnikiem środowiska przyrodniczego terenu, stano­wiącym wytwór i zarazem podłoże rozwoju świata or­ganicznego. Gleby Pomorza Szczecińskiego, aczkolwiek stosunkowo młode, bo wytworzyły się w przewadze z materiałów polodowcowych, przeszły już dużą ewo­lucję — od gleb tundrowych pierwszego okresu, poprzez gleby leśne, do typów współczesnych kształtowanych przez uprawę. Dziś mapa gleb województwa wygląda jak mozaika, co jest odbiciem zróżnicowania podłoża i rzeźby oraz oddziaływania różnych innych ważnych czynników zewnętrznych: klimatu, szaty roślinnej, na­wodnienia, gospodarki itp.Dominującym typem gleb Pomorza Szczecińskiego są gleby bielicowe, które zajmują aż 77,62% powierzchni. Na drugiej pozycji pod względem rozprzestrzenienia są gleby bagienne (13,51% obszaru województwa). Gleby typu brunatnego (6,09%) oraz tzw. czarne ziemie (1,62%) mają zasięg stosunkowo mały, a wreszcie najsłabiej re­prezentowane są u nas mady (0,23% ogólnego obszaru). Pewną niezbyt dużą powierzchnię (0,93%) zajmują po­nadto gleby trudne do określenia, stojące na pograniczu gleb bielicowych i brunatnych.Gleby bielicoweBielice są to gleby kwaśne, wytworzone w podłożu lasu iglastego, u nas głównie boru sosnowego. Naj­większe rozprzestrzenienie mają bielice wytworzone z piasków, zajmujące łącznie 45% powierzchni woje­wództwa. Najmniejsze walory produkcyjno-rolnicze wy­kazują wśród nich bielice piaskowe luźne, zwykle bar­dzo suche i kwaśne, z zawartością próchnicy roniżej 0,5%. Prawie w całości porośnięte są one lasami i wy­stępują głównie w powiatach: goleniowskim, choszczeń-skim, chojeńskim i wolińskim. Nieco lepszymi glebami są bielice piaskowe z domieszką gliny. Zależnie od za­wartości tego składnika, są to bądź słabo gliniaste gleby żytnio-łubinowe, bądź stosunkowo bardziej gliniaste pia­ski nadające się do uprawy, oprócz żyta, także ziemnia­ków. Bielice piaskowe gliniaste występują enklawami na całym obszarze województwa.Do rolniczo najlepszych w obrębie typu bielicowego należą gleby wytworzone z gliny zwałowej. Są to gleby mniej kwaśne i trochę lepiej zaopatrzone w próchnicę. W skali województwa zajmują wraz z piaskami nagli-nowymi 33% powierzchni. Rozprzestrzenione są szero­ko po całym terenie, lecz najwięcej ich znajduje się w powiecie łobeskim i gryfickim. Najczęściej obszary tych gleb są odlesione i zamienione na pola orne.Gleby brunatneGleby brunatne wytwarzają się na siedliskach mniej kwaśnych, w podłożu lasów liściastych. Są glebami do-proces torfotwórczebrymi lub bardzo dobrymi, II i III klasy bonitacyjnej, nadającymi się pod uprawę pszenicy i buraków. Naj­większy stosunkowo obszar zajmują gleby brunatne wytworzone z glin zwałowych (ponad 5% terenu). Gleby tego typu grupują się przeważnie w strefie morenowej w południowych rejonach województwa.Czarne ziemieCzarne ziemie występują na największej powierzch­ni w rejonie Pyrzyc Wykształciły się z materiałów gli­niastych, ilastych i pyłowych, głównie pochodzenia je­ziornego. Powstanie czarnych ziem uwarunkowane było dość silnym, ale nie nadmiernym uwilgotnieniem oraz zasobnością podłoża w związki wapnia. Uważa się, że w tworzeniu ich brała udział roślinność typu łąkowego. Są to gleby nadzwyczaj urodzajne. Zawierają sporo próchnicy, nie są zakwaszone i mają doskonałą struk­turę, są przewiewne i łatwo się nagrzewają. Uprawia się na nich z powodzeniem pszenicę, buraki cukrowe i jęczmień.Poza kompleksem pyrzyckim występują jeszcze enkla­wy czarnych ziem na małych powierzchniach w po­wiatach: gryfickim, kamieńskim, stargardzkim i szcze­cińskim.MadyMady są to gleby wykształcone na osadach rzecznych, stąd charakteryzuje je budowa warstwowa, obrazująca przebieg akumulacji namułów podczas kolejnych wy­lewów. Większy obszar mad występuje w dolinie Odry w powiecie chojeńskim. Ich wartość rolnicza zależy od stopnia zapiaszczenia i uwilgotnienia. Mady odrzańskie w rejonie Cedyni są zaliczane do wyższej klasy gleb. na których udają się zboża, buraki i warzywa.Gleby bagienneGleby bagienne są mozaikowato rozprzestrzenione na całym terenie Pomorza Szczecińskiego. Największe kom­pleksy występują w dolinie Odry, wokół Zalewu Szcze­cińskiego i w pradolinach nadmorskich. Ponadto wystę­pują w rozlicznych kotlinach, basenach pojeziornych i obniżeniach tereru rozsianych na całym obszarze. Tworzą się w warunkach nadmiernego uwilgocenia, przy współudziale roślinności bagiennej. Proces kształ­tujący gleby bagienne przejawia się najczęściej jakoa po odwodnieniu torfowisk —jako proces murszo wórczy. W zależności też od nasi­lenia procesów oraz od stopnia zamulenia wyro mia się następujące gleby bagienne: torfowe, mułowo-torfowe, mułowo-bagienne i murszo we.Pomorze Szczecińskie należy pod względem klima­tycznym do dziedziny bałtyckiej, którą cechują silniej­sze wpływy oceaniczne w porównaniu z klimatem in­nych części Polski. Bałtyk, jak również Zalew Szczeciń­ski działają wybitnie ocieplająco zimą, powodują nato­miast ochłodzenie w sezonie letnim. W ostatnim okresie obserwuje się nawet wyraźny wzrost oceanizacji kli­matu woj. szczecińskiego w porównaniu z okresem przedwojennym, czego dowodem jest dłuższa łagodna jesień i opóźniony początek zimy; zima rozpoczyna się tutaj najpóźniej w Polsce, przeważnie dopiero w stycz­niu.Obszar Pomorza Szczecińskiego podzielić można na trzy główne dzielnice klimatyczne. Jako dzielnice wy-odrębniają się: dzielnica szczecińska, pokrywająca się terytorialnie z Niziną Szczecińską, dzielnica pomorska, obejmująca wysoczyzny morenowe Pojezierza Draw­skiego oraz dzielnica nadnotecka, w której skład wchodzi południowa część Pojezierza Myśliborskiego.Dzielnica szczecińska należy do najcieplej­szych obszarów nie tylko w województwie, ale także w Polsce. Średnia temperatura roczna kształtuje się tutaj w pobliżu -(-8,0°C, a koło Szczecina osiąga + 8,3°C, co odpowiada warunkom tak ciepłych rejonów, jak rejon Tarnowa i Wrocławia. Lato w dzielnicy szcze­cińskiej nie jest zbyt gorące, zato krótka i łagodna jest tutaj zima. Zima trwa 40—60 dni, śnieg leży niezbyt długo, a liczba dni prawdziwie mroźnych nie przekra­cza na wybrzeżu 10, a dalej od morza 20 dni. Mgły są tutaj dość częste, ale przypadają na okres jesienno-zi-mowy. Latem rejon odznacza się dobrym nasłonecznie­niem, przy czym najwięcej dni słonecznych występuje nad brzegiem Bałtyku, ponieważ nad morzem wytwa­rzanie się chmur kłębiastych jest słabsze.Pod względem opadów dzielnica szczecińska jest w porównaniu z pozostałymi obszarami województwa sto­sunkowo sucha. Najmniej opadów, poniżej 500 mm rocz­nie, występuje w południowej części Niziny Szczeciń­skiej — w rejonie dolnej Odry i w kotlinie pyrzyckiej. Ku północy ilość opadów wzrasta do około 600 mm rocz­nie. Charakterystyczna dla omawianej dzielnicy jest duża wilgotność względna powietrza, osiągająca w okre­sie letnim w terenach nad Zalewem Szczecińskim 79%. Inną charakterystyczną cechą jest dość duża liczba dni wietrznych (40—60 dni w roku), przy czym rejon znaj­duje się pod przewagą wpływu wiatrów zachodnichDzielnica pomorska jest najchłodniejszym re­jonem klimatycznym w województwie, co wiąże się z wyższym położeniem terenu. Średnia roczna tempera­tura wynosi tutaj zaledwie 6,5—7°C. Na Pojezierzu Drawskim szczególnie zima jest surowsza i dłuższa; jej trwanie przeciąga się tu do 70 dni. Liczba dni mroź­nych dochodzi do 34, a dni z przymrozkami — do 120. Pokrywa śnieżna leży przeciętnie o 10—14 dni dłużej, niż w dzielnicy szczecińskiej. Obfita jest tu również ilość opadów atmosferycznych w ciągu całego roku (600—680 mm).Południowa część województwa, należąca do dziel­nicy nadnoteckiej, ma pośrednie cechy klima­tyczne w stosunku do dwu poprzednich dzielnic. Śred­nia temperatura roczna wynosi tu 7,1—7,0°C. Zima trwa około dwóch miesięcy, w tym dni mroźnych jest 30, a z pokrywą śnieżną — ok. 45. Średnia roczna suma opadów atmosferycznych wynosi 575—600 mm.Bałtyk stanowi północne obramowanie terytorium Pomorza Szczecińskiego na długości 85 km. Wschodnia połowa wybrzeża należy do strefy morza otwartego, za­chodnia przylega do stosunkowo płytkiej Zatoki Po­morskiej. Głębokość morza w pasie wybrzeża jest zmienna, nie przekracza jednak 20 m. Bałtyk jest mo­rzem śródziemnym, prawie zamkniętym, bo połączonym z oceanem jedynie wąskimi cieśninami duńskimi. Stąd wody bałtyckie cechuje stosunkowo małe zasolenie. Duży wpływ na obniżenie słoności Bałtyku ma dopływ wody słodkiej dostarczanej przez rzeki; w Zatoce Po­morskiej zasolenie obniża głównie Odra. Woda morska przy Międzyzdrojach wykazuje średnie zasolenie 6,65°/oo» średnia roczna temperatury wody wynosi tutaj 9,4°C (powietrza — 8°C), maksymalna 24,5°C, a minimalna —-0,4°C. Ogólnie biorąc Bałtyk w porównaniu z Morzem Północnym jest cieplepszy latem, a zimniejszy zimą. Lód na wodach przybrzeżnych, szczególnie w ZatocePomorskiej, tworzy się każdej zimy. Przeważającą for­mą zlodzenia jest kra, w Zatoce Pomorskiej często po­chodzenia napływowego.Zjawisko przypływu i odpływu morza jest na bałtyc­kim wybrzeżu niedostrzegalne. Niewielkie są także nor­malne fale na Bałtyku, dochodzą bowiem tylko do wy­sokości 3,0 m; na wybrzeżu wolińskim koło Dziwnowa średnia wysokość fal wynosi 1,17 m. Groźne są nato­miast zdarzające się sporadycznie silne sztormy, które piętrzą niekiedy wody morza do 3,5 m ponad normalny stan.Bałtyk jako środowisko przyrodnicze wyodrębnia się spośród innych mórz. Ze względu na małe zasolenie, niewielką głębokość i duże wahania termiczne cechuje się uboższym rozwojem życia organicznego, niż w oce­anach, niemniej żyje w nim świat organizmów wielce ciekawy i specyficzny.

[Głosów:1    Średnia:4/5]

Comments

comments