GOSPODARKA

Gospodarczo województwo kaliskie ma charakter rolniczo–przemysłowy. Pod względem produkcji przemysłowej Ka­liskie zajmuje 21 miejsce w kraju, pod względem po­wierzchni użytków rolnych — 15 miejsce wśród wszystkich województw.W sektorze uspołecznionym pracowało w r. 1978 194,2 tys. osób, tj. 29,5% ludności województwa i nieco więcej niż połowa ludności w wieku produkcyjnym. Z powyższej licz­by w przemyśle pracowało 44,4% ogółu zatrudnionych, w transporcie i łączności — 10,0%, w handlu — 10,0%, w rolnictwie uspołecznionym — 9,5%, w budownictwie — 6,3%. Kobiety stanowiły 42,0% zatrudnionych.Przemysł-Na terenie województwa w r. 1978 istniało 1043 uspołecz­nionych zakładów przemysłowych, które dały produkcję globalną wartości 36,1 mld zł. Najważniejsze ośrodki przemysłowe to (w kolejności): Kalisz, Ostrów Wlkp., Kro­toszyn, Jarocin, Pleszew i Ostrzeszów. Największe znaczenie ma przemysł elektromaszynowy (w 1978 roku 34,9% zatrudnionych i 36,1% produkcji glo­balnej). Najważniejsze zakłady tej branży to: największerolnictwo i leśnictwo transport i łącznośćlandcl. obrót towarowy nauka, oświata, kultura pozostałe działy gospodarki narodowo}w Polsce Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego w O-strowie, fabryki obrabiarek w Jarocinie, Kępnie, Ostrze­szowie i Pleszewie, zakłady automatyki przemysłowej w Ostrowie, wytwórnie sprzętu komunikacyjnego w Kali­szu, Krotoszynie i Ostrowie, fabryka urządzeń mechanicz­nych w Ostrzeszowie oraz fabryki maszyn dla przemysłu spożywczego w Ostrowie i Pleszewie.Drugie miejsce zajmuje przemysł spożywczy (16,6% za­trudnionych i 26,8% produkcji globalnej), związany z rol­niczym charakterem terenu. Największy zakład to wy­twórnia koncentratów spożywczych w Kaliszu-Winiarach. Ponadto w gałęzi tej występuje duże rozproszenie produk­cji i wiele mniejszych zakładów, z których wymienić na­leży: przetwórnie mięsne w Kaliszu, Kępnie, Krotoszynie, Nowych Skalmierzycach i Ostrowie, zakłady drobiarskie w Kępnie, Ostrowie i Ostrzeszowie, cukrownie w Wita-szycach, Zbiersku i Zdunach, browary w Krotoszynie i Ostrowie oraz przetwórnie owocowo-warzywne w Kali­szu, Kotlinie i Stawiszynie.Przemysł lekki (25,1% zatrudnionych i 17,1% produkcji) dominuje w Kaliszu, gdzie znajdują się największe za­kłady: „Runotex”, „Wistil”, „Polo”, „Kalpo” i „Haft”. Większe przedsiębiorstwa tej branży istnieją też w Ja­rocinie, Krotoszynie, Sycowie i Wieruszowie.Osadnictwo-Ogółem w końcu 1978 r. na terenie Kaliskiego mieszkało 657,6 tys. mieszkańców. Kobiety stanowiły 51,6% ludności. Województwo obejmuje: 20 miast, 53 gminy i 885 sołectw. Gęstość zaludnienia województwa kaliskiego (w r. 1978 101,8 osób/km!) jest niższa od średniej ogólnopolskiej (112,1 osób/km*). Zróżnicowanie gęstości zaludnienia w obrębie województwa jest uzależnione od stopnia zurbanizowania oraz jakości gleb. Najgęstsze zaludnienie występuje w po­bliżu większych miast oraz na terenach intensywnego rol­nictwa; tereny najrzadziej zaludnione — to obszary sła­bych gleb i zalesione.Miasta obejmują 3,4% obszaru województwa, a mieszka w nich 276,7 tys. osób (41,5% ludności). Trzy miasta: Ka­lisz, Ostrów Wielkopolski i Sulmierzyce — mają własne rady narodowe i urzędy miejskie. W Ostrowie istnieje ponadto oddzielny Urząd Gminy. Pozostałych 17 miast jest zintegrowanych z gminami.Pod względem wielkości można miasta podzielić na cztery grupy: 7 miast małych (1,2—2,2 tys. mieszkańców), 6 nieco większych (3,5—7,1 tys.), 5 średnich (10,5—23,7 tys.) oraz dwa miasta duże: Kalisz i Ostrów. Najmniejszymi mia­stami, nie tylko w województwie, ale w całej Wielkopol­sce, są Raszków i Mikstat. Liczyły one w końcu 1978 r. 1233 i 1304 mieszkańców.Przeciętna gmina Kaliskiego zajmuje powierzchnię 119 km’ i liczy 7,2 tys. mieszkańców. Osobliwością jest większa liczba mężczyzn niż kobiet w niektórych gminach, od­miennie niż przeciętnie w Polsce (najwięcej w mieście i gminie Zduny).Na terenach wiejskich można wyróżnić 3 główne typy o-sadnictwa:sieć równomiernie rozłożonych dużych wsi skupionych, powstałych w okresie feudalnym; typ ten występuje zasadniczo tylko na południe od Kępna i Sycowa;sieć osad rozproszonych i nieregularnych z czasów o-sadnictwa w. XVII—XIX, występująca na terenach kolonizacji bagiennej i śródleśnej oraz w wyniku par­celacji (np. okolice Liskowa, Mikstatu, na południowy wschód od Kalisza, na północny wschód od Chocza);typ mieszany, najbardziej rozpowszechniony, występu­jący na prawie całym obszarze województwa, w któ­rym na stare osadnictwo z czasów feudalnych nałożył się w mniejszym lub większym stopniu wpływ osad rozproszonych z czasów późniejszych.Przemysł drzewno-papierniczy (8,2% zatrudnionych i 8,6% produkcji) to przede wszystkim fabryki mebli w Jaroci­nie, Kępnie, Krotoszynie i Opatówku. Ranga tej gałęzi w województwie wzrosła znacznie po ukończeniu dwóch dużych inwestycji: zakładów płyt wiórowych w Wieru­szowie oraz nowej fabryki mebli skrzynkowych „Jarocin II”.Z innych zakładów przemysłowych należy wymienić: Za­kłady Odazotowania Gazu Ziemnego w Odolanowie, ro-szarnię lnu „Lenwit” w Witaszycach, kolejowe zakłady nawierzchniowe w Koźminie i Nowych Skalmierzycach oraz kilkadziesiąt cegielni i kaflami.W produkcji niektórych wyrobów Kaliskie zajmuje czo­łowe miejsce w Polsce. W r. 1978 wytworzono tu m.in. 66% polskich koncentratów obiadowych, 44% pianin, 24% kolejowych wagonów towarowych, 16% tkanin jedwab­nych i jedwabiopodobnych, 9% papy, 7% obrabiarek skra­wających do metalu i 8% maszyn dla przemysłu spożyw­czego.Rolnictwo-Według spisu rolnego w r. 1978 w użytkowaniu rolniczym było 68,7% powierzchni województwa, tj. 447,5 ty*, ha gruntów. Z tej liczby 57,3% stanowiły grunty orne, 10,7% łąki i pastwiska, a 0,7% — sady. Jednostki państwo­we zajmowały 10,9% użytków rolnych, spółdzielnie pro­dukcyjne — 5,3%, kółka rolnicze uprawiające zespołowo ziemię — 1,1%. W sektorze indywidualnym istniało 69 tys. gospodarstw, obejmujących 82,6% ogółu użytków rolnych. Ludność rolnicza stanowiła 30,4% mieszkańców woje­wództwa (w Polsce — 23,1%).Charakter produkcji rolnej uwarunkowany jest jakością nieużytki i pozostałe gruntylasy gleb. Województwo kaliskie nie ma w tym zakresie wy­raźnego profilu, jednak na tle kraju największe znacze­nie ma hodowla trzody chlewnej. Na 100 ha użytków rol­nych przypadało w województwie w r. 1978 162,6 sztuk trzody, przy średniej ogólnopolskiej 113,9 sztuki. Najlepsze tereny rolnicze to okolice Koźmina, Krotoszyna i Pleszewa; najsłabsze gleby natomiast występują w pa­śmie Wzgórz Ostrzeszowskich i na południowy wschód od Kalisza. Zarówno w plonach, jak i w hodowli na pierwsze miejsce wysuwa się gmina Rozdrażew. W oko­licach większych miast silniej rozwija się warzywnictwo i sadownictwo, a wokół cukrowni znajdują się rejony in­tensywniejszej uprawy buraków cukrowych. W strukturze zasiewów w r. 1978 cztery zboża stanowiły 50,0% powierz­chni upraw, ziemniaki — 18,6%, buraki cukrowe — 4,4%. W sektorze państwowym pracują 3 kombinaty PGR (Ra-szewy, Stradomia i Taczanów) oraz 2 przedsiębiorstwa PGR (Lewków i Rusko). W województwie kaliskim dzia­łają także: Zakład Ogrodniczy w Ostrowie, Stacje Hodo­wli Roślin Marchwacz i Sobótka, Stacje Hodowli Roślin Ogrodniczych Kamień, Petryki i Piątek Wielki, Stacja Doświadczalna Oceny Odmian w Kościelnej Wsi oraz Ho­dowla Buraka Cukrowego w Kaliszu i Opatówku. Na sta­wach rybnych i przyległych gruntach pracują zakłady Królewskie, Miłosław, Możdżanów i Przygodzice, podległe Państwowym Gospodarstwom Rybackim. Wśród rolniczych spółdzielni produkcyjnych na czoło wy­raźnie wybija się Kombinat Nowy Świat, liczący 4200 ha gruntów w 11 filiach w okolicach Pleszewa. Drugą co do wielkości jest spółdzielnia w Kotlinie — 1350 ha, a kilkanaście dalszych przekracza 500 ha. Od chwili utwo­rzenia województwa kaliskiego datuje się nie notowany przedtem rozwój spółdzielczości rolniczej. Obok istnieją­cych w maju 1975 r. 35 spółdzielni, obejmujących łącz­nie 15 435 ha, powstało już do końca r. 1975 16 dalszych(najwięcej ze wszystkich województw), a obecnie działa ich już 63, gospodarujących na 25 tys. ha gruntów. Statystycznie wśród wszystkich województw kaliskie zaj­muje 7 miejsce w Polsce w produkcji zwierzęcej, 6 w sku­pie jaj i 17 w skupie mleka. W roku 1978 wytworzono żywności za 27 mld zł, a przemysł spożywczy dał 3,1% produkcji krajowej.Komunikacja-Sieć dróg o nawierzchni utwardzonej, licząca 3,7 tys. km, jest mniej więcej równomiernie rozmieszczona na całym obszarze. Na 100 km1 przypada 57,0 km dróg o nawierzchni twardej, tj. o 22% więcej niż średnio w kraju. Główne szlaki drogowe to fragment trasy E-12 z Warszawy do Pragi oraz odcinki szos krajowych; 37 Pleszew—Gliwice, 38 Sieradz—Poznań, 39 Kalisz—Zielona Góra oraz 144 Ka­lisz—Konin. Mankamentem tych tras jest ich przebieg przez śródmieścia miast (z wyjątkiem Wieruszowa). Głów­nymi węzłami komunikacji drogowej są Kalisz, Kępno, Ostrów Wlkp., Jarocin i Krotoszyn.Układ linii kolejowych jest bardziej rozwinięty w za­chodniej części województwa. W jego granicach znajduje się 652 km linii kolejowych (10,0 km na 100 km* — o 16% więcej niż średnio w Polsce). Najważniejszy węzeł kole­jowy to Ostrów Wlkp., mniejsze znaczenie mają: Kępno, Jarocin i Krotoszyn. W latach 1973—75 zelektryfikowano najważniejsze linie: Kluczbork—Poznań i Łódź—Wrocław. Bardzo dobrze rozwinięta jest komunikacja autobusowa. Prócz oddziałów Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kaliszu i Ostrowie Wlkp. działa w Jarocinie, Kaliszu, Krotoszynie i Ostrowie komunikacja miejska, podległa Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Komunikacji Miejskiej. Długość dróg objętych regularną komunikacją pasażerską wynosi 2,5 tys. kilometrów.W dziedzinie lotnictwa należy wymienić lotnisko sporto­we Aeroklubu Ostrowskiego w Michałkowie.KULTURA Placówki kulturalne-W 1978 r. w województwie kaliskim działało 47 domów kultury, 190 bibliotek i 690 punktów bibliotecznych, 20 kin oraz teatr i orkiestra symfoniczna w Kaliszu. Kulturalna ranga Kalisza znana jest w całej Polsce. Szczególnie wy­sokie miejsce należy się Państwowemu Teatrowi im. Woj­ciecha Bogusławskiego i organizowanym przez niego Ka­liskim Spotkaniom Teatralnym — artystycznej konfron­tacji teatrów z całej Polski. Z innych imprez cyklicznych o większym zasięgu wymienić trzeba festiwale muzyki ka­meralnej i pianistów jazzowych w Kaliszu, festiwale mu­zyki młodzieżowej w Jarocinie oraz Harcerskie Koncerty z Lilijką (popularyzujące muzykę poważną) w Ostrowie. W województwie kaliskim ukazują się czasopisma regio­nalne: „Ziemia Kaliska” i „Południowa Wielkopolska”. Oprócz instytucji państwowych działalność kulturalną prowadzą również społeczne towarzystwa regionalne. Na­leży tu przede wszystkim wspomnieć o Towarzystwie Przyjaciół Ziemi Ostrzeszowskiej i Towarzystwie Miłoś­ników Ziemi Sulmierzyckiej im. S.F. Klonowicza. Ciekawy folklor tej części Wielkopolski kultywują ama­torskie zespoły ludowe, z których najlepsze istnieją w Cekowie, Ołoboku, Piwonicach, Stradomi i Tursku.Muzea-Na terenie województwa znajduje się 15 placówek mu­zealnych różnej wielkości. Dwie najciekawsze to oddzia­ły poznańskiego Muzeum Narodowego w Gołuchowie (eks­pozycja wnętrz oraz dzieł sztuki i rzemiosła) i Smiełowie (pamiątki po Adamie Mickiewiczu, meble i obrazy). Nad pozostałymi muzeami (z wyjątkiem Ołoboku) nadzór sprawuje Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej w Kaliszu — największe i najlepiej z nich zorganizowane. Muzea regionalne i punkty muzealne znajdują się w Antoninie, Bralinie, Cekowie, Grabowie, Jarocinie, Kępnie, Kroto­szynie, Odolanowie, Ołoboku, Ostrzeszowie, Russowie i Sulmierzycach. Trzy z nich to placówki PTTK. Działal­ność w zakresie wystaw prowadzą także biblioteki i do­my kultury.W planach lub realizacji znajduje się urządzenie muzeum leśnictwa w Gołuchowie, galerii malarstwa portretowego w Dobrzycy, muzeów Marii Konopnickiej oraz włókien­nictwa w Kaliszu, muzeum kolejnictwa w Ostrowie, izby regionalnej w Koźminie oraz kilku innych.Zabytki-Rejestr obiektów zabytkowych województwa kaliskiego liczy 870 pozycji. Blisko połowę zabytków stanowią do­my, są to jednak na ogół budowle niskiej rangi. Na uwa­gę zasługują zespoły zabudowy miejskiej w Zdunach, wiej­skiej w Polskich Olędrach oraz kilka starych domów miejskich w Kaliszu. Najcenniejsze pałace i dwory zwie­dzić można w Antoninie, Dobrzycy, Giżycach, Gołucho­wie, Lewkowie i Smiełowie. Zabytki sakralne stanowią jedną piątą wszystkich obiektów. Najcenniejsze pod wzglę­dem zabytkowym kościoły murowane znajdują się w Be­nicach, Choczu, Kaliszu, Kotłowie, Koźminie, Radlinie, Sycowie i Żerkowie. Cechą charakterystyczną wojewódz­twa kaliskiego jest duża liczba kościołów drewnianych. Najciekawszy z nich to kościół „Na Pólku” w Bralinie. Zespołów klasztornych jest 13, wszystkie bardzo cenne (np. w Kaliszu, Krotoszynie, Ołoboku). Z zabytków architektury obronnej pozostały fragmenty zamków w Bolesławcu, Gołuchowie, Jarocinie, Koźminie i Ostrzeszowie oraz odcinki obwarowań w Kaliszu i Syco­wie. Ratusze zachowały się w Jarocinie, Krotoszynie, Ple­szewie, Sulmierzycach i Zdunach. Zabytki przemysłowe to przede wszystkim ginące już wiatraki. Najwięcej ich zachowało się w północno-zachodniej części województwa. Najcenniejszym zabytkiem w tej grupie jest stary młyn wodny w Bolesławcu.Z pozostałych zabytków na uwagę zasługują niektóre bu­dynki użyteczności publicznej w Kaliszu, spichlerz w Kuź­nicy Grabowskiej oraz stodoła w Mycielinie koło Borzę-ciczek.Specyficznym elementem województwa kaliskiego są bo­gato rzeźbione, ludowe krzyże i figury przydrożne. Daw­niej były one bardzo liczne, lecz wiele z nich zniszczyli hitlerowcy. Na obszarze województwa autor naliczył ich jeszcze 16, najwięcej w okolicach Odolanowa. Większość z nich wyrzeźbił wybitny twórca ludowy Paweł Brylińskiz Masanowa (ok. 1813—86), lecz dokładne sprecyzowanie ich autorstwa jest dziś już niemożliwe.

[Głosów:1    Średnia:3/5]

Comments

comments