HISTORIA

Po cofnięciu się lądolodu (ok. 12 tys. lat temu) powstały sprzyjające warunki do osiedlenia się człowieka. W okre­sie środkowej epoki kamienia (mezolitu) — 8—4,2 tys. lat p.n.e. — pojawili się koczujący rybacy i myśliwi. Młodsza epoka kamienia (neolit) — 4—1,6 tys. lat p.n.e. — pozo­stawiła już ślady ludności osiadłej, zajmującej się upra­wą zbóż, hodowlą bydła i świń.Rozpowszechnienie miedzi i brązu doprowadziło do ujed­nolicenia kulturowego, które osiągnęło szczyt w Okresie tzw. kultury łużyckiej. Z tego czasu odkryto na terenie województwa kaliskiego dwa grody: Grodzisko koło Cho-cza i Topolę Wielką na południe od Ostrowa Wlkp., a po­nadto znaleziono wiele innych ciekawych przedmiotów ar­cheologicznych (np. w Laskach i na Górce Wiatrakowej koło Kępna).Okres rzymski (od początku n.e. do r. 375) cechowały oży­wione kontakty z kupcami rzymskimi, wędrującymi przez południową Wielkopolskę jedną z odnóg szlaku burszty­nowego. Przebieg szlaku wyznaczają znaleziska monet rzymskich oraz licznych importowanych naczyń i ozdób. Z tego czasu pochodzi pierwsza pisana wzmianka o Ka­liszu.W okresie wczesnofeudalnym zaczęły od w. VI powstawać większe osady, początkowo otwarte, później — obronne. Ponad 80 grodzisk wymienianych w literaturze świadczy o gęstym osadnictwie i wysokim stopniu zorganizowania społeczeństwa. Opisywane tereny nie wchodziły w skład plemiennego państwa Polan, jednak szybko znalazły się w sferze jego wpływów. Za pierwszych Piastów ziemie te wchodziły w skład rdzennej części państwa polskiego. W czasach rozbicia dzielnicowego omawiane tereny na­leżały do dzielnicy wielkopolskiej. W latach 1138—1279 istniało nawet okresowo księstwo kaliskie. Do scalanego państwa tereny na północ od doliny Baryczy włączył w r. 1314 książę Władysław Łokietek. Od tego czasu ustalił się podział administracyjny, który przetrwał aż do rozbio­rów.Omawiane tereny wchodziły w skład województwa ka­liskiego (powiaty kaliski i pyzderski). W ciągu XIV w. ustaliła się granica między Wielkopolską a Śląskiem. Od r. .1356 Kępno, Wieruszów i Ostrzeszów wchodziły w skład województwa sieradzkiego (ziemia wieluńska), natomiast Bralin i Syców znalazły się na terenie Śląska. W bitwie pod Grunwaldem w r. 1410 wzięła udział cho­rągiew ziemska województwa kaliskiego. Jan Długosz, o-pisując wojsko polskie, pisał: …siódma Kaliska, której go­dło głowa bawoła ria szachownicy, koroną królewską o-zdobiona, mająca w nozdrzu wiszącą obrączkę… Ten znak: głowę tura z koroną na biało-czerwonej szachownicy — przyjęto za herb obecnego województwa. Podobny jest on do herbu Wieniawa; różni się od niego polem i ko­roną.W okresie reformacji ożywioną działalność rozwinęli tu bracia czescy, a później luteranie. Ostoją dysydentów były magnackie rody Górków (Koźmin), Ostrorogów (Koźmi­nek) i Rozdrażewskich (Krotoszyn). Napływała na te te­reny protestancka ludność z Czech i Śląska, najliczniej w okresie wojny trzydziestoletniej (1618—48). Wielkopolska była wtedy kwitnącym regionem gospodarczym, wysyła­jącym na eksport duże ilości zboża i wełny. Okres rozkwitu przerwał najazd szwedzki w latach 1655— —57. Polityka szlachty i dalsze wojny uniemożliwiły li­kwidację zniszczeń i zahamowały rozwój miast. Na tere­nie Kaliskiego miały miejsce liczne bitwy i potyczki wojsk polskich z obcymi.W 2 połowie XVIII w. nastąpiło pewne ożywienie gospo­darcze. W rolnictwie coraz większego znaczenia nabie­rała gospodarka czynszowa. W miastach rozwijało się su-kiennictwo i płóciennictwo. Na obszarze dzisiejszego wo­jewództwa kaliskiego największymi ośrodkami produkcji sukna były Zduny, Krotoszyn i Ostrów. Prócz licznych warsztatów rzemieślniczych działały w klasztorach ber­nardyńskich w Koźminie i Ostrzeszowie scentralizowane manufaktury — prawzory dzisiejszych fabryk. W czasie drugiego rozbioru Polski (1793) całą Wielkopol­skę wcielono do Prus, jako prowincję nazwaną Prusami Południowymi. W r. 1806 na wieść o zbliżaniu się armii napoleońskiej polska ludność samorzutnie wystąpiła w kil­ku miastach przeciw Prusakom. W latach 1807—15 tereny te znalazły się w granicach Księstwa Warszawskiego. Kongres wiedeński w r. 1815 rozdzielił jednolite do tej pory ziemie Wielkopolski między zabór pruski (Wielkie Księstwo Poznańskie) i rosyjski (Królestwo Polskie). Gra­nicę wytyczono na Prośnie, z pozostawieniem Kalisza po stronie rosyjskiej.Zaborcy poddawali zajęte obszary procesom rusyfikacyj-nym i germanizacyjnym, ze szczególnym nasileniem na przełomie w. XIX i XX. Hamowali też rozwój gospodarczy ziem polskich. Specyficzną formą kontynuowania dawnych powiązań był prowadzony na olbrzymią skalę przemyt, dzięki któremu utrzymywały się całe miasta. Na poczynania państw zaborczych mieszkańcy zareagowa­li zarówno różnymi formami oporu biernego, jak i udzia­łem we wszystkich przejawach oporu czynnego. Brali oni liczny udział w powstaniach w latach 1831, 1848 i 1863. Na szczególne podkreślenie zasługuje pomoc w formie bro­ni, lekarstw, pieniędzy i ochotników, płynąca z zaboru pruskiego do rosyjskiego w czasie powstań: listopadowego i styczniowego.W 2 poł. XIX w. budowa nowych dróg i linii kolejowych przyczyniła się do rozwoju gospodarczego. W Wielkim Księstwie Poznańskim powstało wtedy kilka ośrodków przemysłowych średniej wielkości (największy w Ostro­wie Wlkp.), a w Królestwie Polskim niemal cały prze­mysł skupił się w szybko rozwijającym się Kaliszu. W związku z rozwojem przemysłu zaczęły powstawać pierw­sze organizacje robotnicze. Najdonioślejszym przejawem nadchodzenia nowych czasów były rewolucyjne wydarze­nia w Kaliszu w r. 1905.Długotrwałe wysiłki zaborców nie przyniosły spodziewa­nych efektów. Ziemie zaboru rosyjskiego wyzwoliły się bez rozlewu krwi w listopadzie 1918 r. Tereny położone w zaborze pruskim oswobodzili na przełomie grudnia 1918 i stycznia 1919 r. powstańcy wielkopolscy. Dużą rolę ode­grał w powstaniu Pułk Kaliski, sformowany w Szczypior-nie z ochotników z zaboru pruskiego. W czasie powsta­nia ciężkie walki toczyły się na obszarze Wzgórz Ostrze-szowskich oraz w okolicach Zdun. Syców w okresie mię­dzywojennym pozostawał nadal pod panowaniem niemiec­kim.Okres międzywojenny nie przyniósł większego rozwoju gospodarczego, a podstawę utrzymania ludności stanowiło nadal w znacznej mierze rolnictwo. Kryzysy gospodarcze powodowały, że w miastach było stosunkowo wiele bez­robotnych. Liczne strajki w miastach i na wsi — to dowód rosnącego niezadowolenia z panującej sytuacji. Czasy okupacji hitlerowskiej były tragiczne. Na samym początku wojny hitlerowcy bestialsko spacyfikowali wsie Torzeniec i Wyszanów. Niemcy rządzili na okupowanej ziemi terrorem i prześladowaniami. Znaczną część ludno­ści wywieziono do Generalnej Guberni lub na roboty do Niemiec. Cała ludność żydowska została wymordowana. Otaczane dziś pamięcią liczne miejsca straceń dopełniają obrazu tych smutnych czasów.Polacy nie pozostali jednak bierni. Działały na tym tere­nie organizacje konspiracyjne, przeprowadzano akcje sa­botażowe i dywersyjne, pracowało tajne szkolnictwo. Ist­niały nawet oddziały partyzanckie.Wyzwolenie w r. 1945 przyniosła styczniowa ofensywa Armii Czerwonej. W kilku miejscowościach w południo­wej części województwa zdarzyło się jednak, że po przej­ściu oddziałów radzieckich powracali maruderzy niemiec­cy. W walkach z nimi zginęło wielu Polaków.Obszar województwa kaliskiego jest terenem rolniczym. Roślinność jest więc typowa dla obszarów użytkowanych rolniczo. Znaczną powierzchnię zajmują łąki, rozciągają­ce się przede wszystkim w dolinie Baryczy oraz na nizi­nach w okolicach Kępna.Lesistość województwa wynosi 23,2%, wobec średniej ogólnopolskiej 27,5%. Rozmieszczenie lasów nie jest rów­nomierne. Największy obszar leśny porasta terasę wyd­mową między doliną Baryczy a Wzgórzami Ostrzeszow-skimi. Większe skupiska leśne znajdują się poza tym w okolicach Krotoszyna, Jarocina, Brzezin, na południe od Kępna i na północ od Zbierska.Przeważającym typem są suche i świeże bory iglaste, przede wszystkim sosnowe. Z innych gatunków iglastych należy wymienić jodłę i świerk, które osiągają tu północ­ną granicę zasięgu naturalnego. Ciekawym i rzadkim zja­wiskiem są samosiewne odnowienia modrzewia w lasach na północ od Odolanowa. Mniej spotyka się lasów miesza­nych. Jednolite lasy dębowe znaleźć można między Rasz­kowem i Rozdrażewem oraz Jaraczewem i Noskowem. Skupiskami wysokiej zieleni wśród rolniczego krajobrazu, przeważnie starej i wartościowej, są parki podworskie i miejskie. Spośród ok. 200 obiektów najwartościowsze są parki w Dobrzycy, Gołuchowie, Kaliszu, Opatówku, Osz-czeklinie i Sycowie.Największą osobliwością florystyczną województwa jest wrzosiec bagienny — roślina typowa dla przybrzeżnego pasa nadmorskiego, spotykana w lasach w okolicach Ta-czanowa i na wschód od Ostrzeszowa. Na łąkach koło Koźmina rosną rzadko spotykane ozorka zielona i zimowit jesienny. W olszynach Leśnictwa Wanda (na południe od Mikstatu) występuje chroniona śnieżyca wiosenna. W runie lasów na południe od Kępna znaleźć można rośliny typowe dla obszarów górskich: dziewięćsiła bezłodygowego, miodownika melisowatego, narecznicę górską i starca kędzierzawego. W województwie znajdują się cztery najliczniejsze w Polsce stanowiska chronionego długosza królewskiego, największej paproci krajowej.Zwierzostan województwa jest typowy dla nizinnych ob­szarów Polski. W lasach dość liczne są sarny, dziki i lisy, mniej natomiast jest jeleni, borsuków i kun. Czasem spo­tykane są daniele (w okolicach Jarocina, Krotoszyna, Ry­chtalu). Na polach występują kuropatwy i zające, rzadziej króliki.Spośród zwierząt chronionych spotykane najczęściej są bo­cian czarny i kraska. W dolinie Prosny koło Grabowa gnieździ się remiz. Na stawach rybnych w dolinie Baryczy spotykano łabędzia głuchego i żurawia. W okolicach Odo­lanowa występują kruki. W rezerwacie „Olbina” żyje żółw błotny. Na starych dębach w okolicach Antonina żeruje rzadko spotykany chroniony chrząszcz kozioróg dębosz.W granicach województwa kaliskiego znajduje się 17 re­zerwatów przyrody o łącznej powierzchni 175 ha (0,03%> obszaru województwa). Wszystkie one leżą na południe od linii Krotoszyn—Ostrów—Kalisz. Największym skupis­kiem rezerwatów jest dolina Pomianki na zachód od Sie-mianic: znajdują się tam blisko siebie trzy rezerwaty o różnym charakterze.Wszystkie rezerwaty można zakwalifikować do czterech zasadniczych typów. Dziewięć spośród nich chroni świerk i jodłę na północnej granicy i buk na północno-wschodniej granicy zasięgu tych drzew. Rezerwaty wyznaczają tę gra­nicę. Cztery rezerwaty chronią ciekawe pod względem przyrodniczym zespoły leśne. Trzy utworzono w celu ochrony licznych stanowisk chronionej paproci — długosza królewskiego. Dwa rezerwaty torfowiskowe obejmują sta­nowiska rzadkich roślin bagiennych.Krótka charakterystyka poszczególnych rezerwatów przed­stawia się następująco:Drugim chronionym elementem są pomniki przyrody. Spo­śród kilkuset okazów wziętych pod ochronę najliczniejszą grupę stanowią stare dęby. Najwięcej rośnie ich w lasachna północny wschód od Krotoszyna i w okolicach Anto­nina. Pod ochroną jest także 21 głazów narzutowych, w tym największy głaz w Wielkopolsce — koło Gołuchowa.Wiele okazów drzew i głazów nie znalazło się jeszcze w rejestrze pomników przyrody.

[Głosów:1    Średnia:3/5]

Comments

comments