PLESZEW

Miasto położone 33 km na północny zachód od Kalisza, na rozwidleniu dróg z Poznania do Katowic i Łodzi, 15 500 mieszkańców. Ośrodek przemysłowy (przemysł maszyno­wy, drzewny, spożywczy), węzeł drogowy, końcowa stacja kolejki wąskotorowej do Krotoszyna.Wzmiankowany jako miasto szlacheckie w r. 1283. Było to miasto średniej wielkości, a w związku z napływem uchodźców religijnych w czasie wojny trzydziestoletniej dokonano nawet w r. 1637 lokacji tzw. Nowego Miasta. W dawnych wiekach Pleszew słynął z dużej liczby szew­ców. Podczas Wiosny Ludów 1848 r. pod miastem znajdo­wał się jeden z czterech głównych obozów powstańczych. W 2 połowie XIX w. istniało tu kilka polskich organiza­cji.W czasie II wojny światowej 1 września 1930 r. zbom­bardowano koszary, od czego zginęło 13 osób cywilnych. W lasku na zachód od podmiejskiego folwarku Malinie w październiku lub listopadzie 1939 r. hitlerowcy rozstrzelali 7 Polaków. W obecnym domu poprawczym (ul. Kaliska 24) od maja 1944 do 15 stycznia 1945 r. znajdowało się nie­mieckie więzienie, w którym zmarło około 300 osób. Obecnie Pleszew jest dużym ośrodkiem gospodarczym (za­trudnienie w przemyśle wynosi 3,7 tys. osób) oraz centrum handlowo-usługowym dla okolicznych dobrych terenów rolniczych. Największym zakładem przemysłowym jest Ple-szewska Fabryka Aparatury Przemysłu Spożywczego „Spomasz”, powstała w r. 1951 jako warsztat kotlarski. Jest ona udostępniona do zwiedzania. Fabryka Automatów Tokarskich, należąca do kombinatu „Ponar-Wrocław”, wy­twarza lekkie obrabiarki, z których więcej niż połowa wy­syłana jest za granicę.W r. 1975 oddano do użytku potężny elewator zbożowy, wyposażony w najnowocześniejsze urządzenia, a w 1978 r. — rozlewnię gazu płynnego. Istnieją tu także zakłady wy­robów papierowych, fabryka mebli, tartak, POM oraz za­kłady młynarskie. Trwa budowa nowego szpitala.Ratusz wznosi się pośrodku rynku. Duża dwupiętrowa bu­dowla, zbudowana w r. 1835, kryta dachem naczółkowym. Obecnie siedziba Urzędu Miasta i Gminy.Tablica ku czci czołgistów radzieckich — wyzwolicieli mia­sta, umieszczona na narożniku rynku od strony ul. Ka­liskiej.Kościół przy pl. Kościelnym. Wzniesiony w w. XV, wsku­tek licznych przebudów pozbawiony cech stylowych. Na zewnątrz tablica ku czci powstańców wielkopolskich i ofiar I wojny światowej.Dawny zajazd przy ul. Poznańskiej 34. Wzniesiony w la­tach ok. 1820—30.Kościół przy ul. Poznańskiej. Składa się z murowanego prezbiterium (dawnej kaplicy cmentarnej), zapewne z w. XV—XVI oraz krytej gontem drewnianej części z r. 1745. W ołtarzu głównym rzeźba późnogotycka Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Na gzymsach barokowych ołtarzy bocz­nych rzeźby z w. XVI i XVII. W prezbiterium obraz Ado­racja Matki Boskiej z połowy XVII w. Późnogotycka Pieid z początku XVI w.Pomnik ku czci poległych za utrwalanie władzy ludowej,odsłonięty w r. 1970 na pl. Wolności.Pomnik ku czci żołnierzy 70 pułku piechoty, poległych w 1939 r. Ustawiony na pl. Powstańców Wielkopolskich, obok dworca PKS.Obiekty sportowo-rekreacyjne WOSiR przy ul. Mickiewi­cza: stadion sportowy, basen kąpielowy letni i pole na­miotowe.Gościniec „V Huberta”, położony przy szosie wylotowej na Kalisz (zobacz hasło Brzezie).SYCÓW-Miasto przy trasie E-12, w południowo-zachodniej części województwa, 7100 mieszkańców. Węzeł drogowy (szosy Łódź—Wrocław oraz do Namysłowa, Ostrzeszowa i Twar­dogóry) i kolejowy. Lokalny ośrodek przemysłowo-usłu-gowy.Pierwsza wzmianka z r. 1276. Prawa miejskie zapewne sprzed r. 1312. Było to ważne miasto na pograniczu Śląska i Polski centralnej. W czasie wojny siedmioletniej (1756— —63) Prusacy pokonali pod miastem Austriaków, przy czym Syców spłonął. W czasie II wojny światowej znacz­ne zniszczenie miasta. Za obronę polskości w czasie dłu­goletniego panowania niemieckiego Syców otrzymał w r. 1975 Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. W Polsce Ludowej w Sycowie rozbudowano wo­dociągi, kanalizację i sieć gazową, powiększono i zmo­dernizowano szpital, zbudowano nową przychodnię le­karską i stację pogotowia ratunkowego, nowoczesny ho­tel „E-12″, ośrodek rekreacyjny z basenem kąpielowym, bibliotekę i dworzec PKS. W r. 1971 miasto zdobyło tytuł krajowego wicemistrza, a w 1975 r. mistrza gospodarności. Największym zakładem przemysłowym jest oddział Za­kładów Przemysłu Dziewiarskiego „Sira” z Sieradza. Ist­nieją tu również: przetwórnia owocowa-warzywna, młyn, POM, gazownia, Nadleśnictwo oraz przedsiębiorstwa bu­downictwa komunalnego i rolniczego. Kombinat Rolny „Stradomia” ma tutaj zakład ogrodniczy (572 ha), specja­lizujący się w hodowli jabłek.Kościół ewangelicki przy pl. Królowej Jadwigi. Klasycy-styczny, zbudowany w latach 1785—89 wg projektu wy­bitnego architekta Karola Gottharda Langhansa (twórcy m.in. Bramy Brandenburskiej w Berlinie). Wnętrze elip­tyczne z balkonami. Klasycystyczny ołtarz główny i orga­ny z końca XVIII w.Rzeźby pochodzące z dawnego zamku. Obok kościoła e-wangelickiego ustawiono cztery rzeźby z piaskowca — ale­gorie pór roku. Na skwerze obok kościoła znajdują się rzeźby z brązu, pochodzące z pracowni Val D’Osneta w Paryżu, symbolizujące rzeki Francji. Wszystkie rzeźby pochodzą z wyposażenia zamku sycowskiego, który istniał od w. XIV do r. 1945, a stał dawniej na skraju parku.Kościół gotycki przy ul. Kościelnej. Zbudowany przed r. 1446, kilkakrotnie przebudowywany — ostatnio w r. 1908 w stylu neogotyckim. Wewnątrz w prawej ścianie kaplicy gotyckie tabernakulum z piaskowca. Pod chórem chrzciel­nica późnorenesansowa. Na ścianach zewnętrznych i we­wnętrznych liczne tablice i epitafia z w. XVI. Przy kościele fragment murów obronnych oraz wysoka dzwonnica — dawniej czternastowieczna baszta, w górnych partiach przebudowana w w. XVIII i XIX.Pozostałości murów obronnych. Zbudowano je w w. XIV— —XVI, a rozebrano w r. 1809. Do dziś pozostało kilka fra­gmentów, wolno stojących lub wtopionych w mury do­mów, m. in. przy kościele gotyckim i przy ul. Ogrodo­wej.Nowa przychodnia lekarska przy ul. Świerczewskiego 2. Przed nią popiersie Marii Skłodowskiej-Curie; za budyn­kiem rośnie platan klonolistny o obwodzie 460 cm.Pomnik ku czci poległych w walkach o Polskę Ludową, ustawiony na rynku w XX-lecie wyzwolenia.Cmentarz żołnierzy radzieckich przy ul. Kaliskiej, w pół­nocnej części miasta. Największy w województwie: w 175 mogiłach pochowano tu 817 poległych żołnierzy Armii Czerwonej.Park Miejski (11,00 ha), dawny zamkowy, w południowo–wschodniej części miasta. Rosną tu dorodne okazy drzew. Park łączy się z lasem, gdzie na powierzchni 120 ha urzą­dzono ośrodek wypoczynku świątecznego, kąpielisko na dużym stawie z wyspą, pole namiotowe i wypożyczalnię sprzętu wodnego.WIERUSZÓW-Miasto nad Prosną i Niesobem, w południowo-wschodniej części województwa kaliskiego, 6100 mieszkańców. Mały ośrodek przemysłowy, lokalny węzeł drogowy (trasa E-12 oraz drogi do Bolesławca, Galewic, Opatowa i Wyszanowa). Prawa miejskie zapewne z 1 połowy XIV w. Nazwa od rycerskiego rodu Wieruszów, właścicieli miasta w w. XIV i XV. W okresie reformacji istniał tu ośrodek braci cze­skich. Od r. 1815 miasteczko nadgraniczne po stronie za­boru rosyjskiego. Wtedy też oddzielono część na lewym brzegu Prosny, zwaną Podzamcze, która znalazła się w za­borze pruskim (podział na Wieruszów i Podzamcze prze­trwał do r. 1953). W latach 1870—1919 z powodu słabego rozwoju Wieruszów był pozbawiony praw miejskich. W r. 1939 mieszkańcy stawili opór wkraczającym wojskom hi­tlerowskim. W odwet Niemcy 3 września tegoż roku spalili 20 domów na terenie Podzamcza i zamordowali osiemnaście osób.Obecnie w przemyśle Wieruszowa pracuje 1,9 tys. osób. Największym zakładem jest filia zakładów odzieżowych „Wólczanka”, produkująca koszule i bluzki. Można ją zwiedzać, podobnie jak i Zakład Urządzeń Galwanicznych i Lakierniczych. Z innych przedsiębiorstw na wymienie­nie zasługują: zakład odzieżowy „Sztuka Sieradzka”, spół­dzielnia usługowa z zakładem produkującym podzespoły radiowe, cegielnia, młyn, przedsiębiorstwa budowlane oraz POM. W r. 1972 Wieruszów zdobył tytuł krajowego wice­mistrza gospodarności.Na południowy wschód od miasta zakończono w r. 1977 budowę Zakładu Płyt Wiórowych, największej dotąd in­westycji województwa kaliskiego. Z surowca najgorszego rodzaju wytwarza się tu płyty do produkcji mebli. Jest to najnowocześniejszy zakład tej branży w Europie.Rynek. Rozległy czworoboczny plac, centrum dawnego za­łożenia urbanistycznego. Pośrodku pomnik 600-lecia miasta, odsłonięty w r. 1966.Kościół popauliński przy ul. Dąbrowskiego. Barokowy, z r. 1676, z dwiema wieżami i dwiema kaplicami, tworzącymi rodzaj transeptu. Wyposażenie wnętrza (m. in. 9 ołtarzy rzeźbionych w drewnie i pomalowanych na czarno) pocho­dzi w większości z 2 połowy XVII w. Do kościoła przylega od zachodu prostokątny klasztor.Pomnik ku czci poległych w latach 1863 i 1939—45 przy ul. Polnej (naprzeciw targowiska), o skromnej formie.Cmentarz przy ul. Cmentarnej. Znajduje się tu m.in. symboliczna mogiła żołnierzy radzieckich oraz pomnik upa­miętniający ofiary II wojny światowej.Pozostałości zamku. Na lewym brzegu Prosny, przy ul. Wrocławskiej, obejrzeć można resztki fundamentów zamku, który strzegł dawniej przeprawy przez rzekę. Obok znaj­duje się restauracja „Zamkowa” i kawiarnia, umieszczona w wycofanym z eksploatacji samolocie Ił-14.Tereny rekreacyjne przy ul. Zielonej. Znajduje się tu skro­mne kąpielisko na lewym brzegu Prosny, pole namiotowe, domki kempingowe, wypożyczalnia sprzętu wodnego, bufet letni oraz niewielki hotel prowadzony przez TKKF.Grodzisko. Na południe od Podzamcza, przy drodze do Opa­towa, znajduje się ciekawe grodzisko typu cyplowego. Zajmuje ono płaski obszar, nieregularnie owalny, o śre­dnicy 600X700 m, ograniczony z trzech stron dolinami Pro­sny i Niesobu, a od południa wałem wysokości do 4 m i dłu­gości 440 m.Drewniany kościół cmentarny z r. 1746, kryty gontem, położony przy drodze do Opatowa 2 km na południe od Podzamcza. Wewnątrz cenne późnorenesansowe elementy wyposażenia. Na cmentarzu obok kościoła rosną 2 dęby o obwodach 420 i 480 cm oraz sosna o obwodzie 230 cm.ZDUNY-Miasto położone 7 km na południe od Krotoszyna, przy szosie i Unii kolejowej Jarocin—Wrocław, 3700 mieszkań­ców. Niewielki ośrodek przemysłowy, lokalny węzeł dro­gowy.Pierwsza wzmianka z r. 1241. Lokacja miasta w r. 1267 na podstawie przywileju księcia Bolesława Pobożnego. W czasie wojny trzydziestoletniej napłynęli tu uchodźcy protestanccy ze Śląska, dla których w r. 1637 założono no­we miasto, zwane Zdunami Niemieckimi, a w r. 1647 trze­cie miasto — Sieniutowo. W w. XVIII miasta te połą­czyły się. Do rozbiorów był to jeden z największych w Wielkopolsce ośrodków rzemieślniczych, przede wszyst­kim sukiennictwa. Ciężkie walki toczyły się w okolicach miasta w okresie powstania wielkopolskiego. Po początko­wych sukcesach Polaków, 6 lutego 1919 r. Niemcy zdobyli Zduny. Powstańcom udało się jednak utrzymać okoliczne wsie.Obecnie w mieście istnieją: duża cukrownia, oddział zakła­dów odzieżowych z Krotoszyna, filia spółdzielni obuwni­czej z Krotoszyna, cegielnia, kaflarnia, młyn, gazownia oraz dom dziecka „Caritas”.Układ urbanistyczny. Zduny rozbudowały się na południo­wych stokach jednego z dopływów rzeczki Orla, poprze­cznie do głównego traktu Jarocin—Wrocław. W części za­chodniej znajduje się teren dawnych Zdun Polskich z pl. Kościuszki (dawnym rynkiem) i kościołem parafialnym. Na osi głównej drogi leży rynek dawnych Zdun Niemiec­kich z ratuszem. Część wschodnia, rozplanowana najmniej regularnie, to teren dawnego Sieniutowa.Stare domy. Zachował się. tu największy w Wielkopolsce zespół zabudowy małomiasteczkowej, obejmujący kilka­dziesiąt domów, głównie konstrukcji szachulcowej. Cała zabudowa ul. Łacnowo została uznana za zabytkową. Naj­ciekawsze domy obejrzeć można przy ulicach: Jana Kazi­mierza 2 (z r. 1679), Łacnowo 2 (z r. 1687) i 18 oraz Mic­kiewicza 10, 12 i 14. Przy ul. Łacnowo 13 dawny budynek szkolny z r. 1818, przy Rynku 8 dawna poczta z 2 połowy XVIII w.Ratusz, wznoszący się pośrodku rynku. Ładny, stylowy budynek z lat ok. 1684, do którego na początku XIX w. dostawiono niską prostopadłą przybudówkę. Na wysokim dachu barokowa wieżyczka zegarowa. Od strony zachod­niej pięciokolumnowy podcień. Wewnątrz stylowo urzą­dzona kawiarnia oraz niewielka stacja turystyczna PTTK.Kościół barokowy przy ul. Kobylińskiej z r. 1719, z kapli­cą dobudowaną w r. 1733. Wyposażenie wnętrza z wieków XVII i XVIII.Dawny zbór ewangelicki przy ul. Pocztowej. Barokowo-klasycystyczny, zbudowany w latach 1789—92 wg projektu architekta J.F. Hansena z Wrocławia.Pomnik ku czci powstańców wielkopolskich na pl. 700-le-cia. W postaci wysokiej kolumny zwieńczonej orłem.Basen kąpielowy letni WOSiR przy ul. Ostrowskiej 31, we wschodniej części miasta. Obok tereny rekreacyjne.ŻERKÓW-Miasto w północnej części województwa kaliskiego, na skraju wzgórz moreny czołowej, 12 km na północ od Ja­rocina, 1800 mieszkańców. Lokalny węzeł drogowy. Dawniej wieś rodu Zarembów, nadana im w r. 1257 przez księcia Bolesława Pobożnego. W wiekach XIII—XIV gród kasztelański. Prawa miejskie od końca XIV w. Mia­sto nie rozwinęło się zbytnio z powodu oddalenia od głów­nych szlaków komunikacyjnych.Obecnie Żerków jest ośrodkiem usługowym okolicznych terenów rolniczych. Znajdują się tu: cegielnia, młyn i spółdzielczy zakład elektrotechniczny. Z uwagi na walory okolic do r. 1983 (na 700-lecie miasta) powstanie w Żer­kowie Wojewódzkie Centrum Szkolenia i Rekreacji, w dużej mierze w czynie społecznym. Patronat nad jego bu­dową objęły organizacje młodzieżowe Kaliskiego, zrzeszo­ne w Federacji Socjalistycznych Związków Młodzieży Pol­skiej.Rynek. Powstał z zabudowania placu targowego, znajdu­jącego się na grzbiecie wzniesienia. Stare domy, m. in. z 1 połowy XIX w. Pośrodku pomnik ku czci poległych za wolność Polski.Kościół barokowy, znajdujący się na wzgórzu opodal ul. Kościelnej. Powstał w latach 1717—18. Wyposażenie wnę­trza z w. XVIII. Na sklepieniu bogata dekoracja stiuko­wa, w kopule ponad prezbiterium polichromia, wykonana częściowo przez malarza wielkopolskiego Adama Swa-cha. W drzwiach ciekawe, stare zamki. Od strony północnej przylega do kościoła ośmioboczna renesansowa kaplica Roszkowskich, z lat ok. 1600—10. W niej wczesnobarokowe marmurowe nagrobki Roszkow­skich z 1 połowy XVII w. oraz marmurowe trumny i por­trety trumienne Radomickich z początku XVIII w.Dawna poczta konna przy ul. Kościelnej. Budynek z prze­łomu w. XVIII i XIX, z przylegającą doń dawną stajnią z sienią przejazdową na osi. Po przeciwnej stronie ul. Koś­cielnej rosną tu dąb szypułkowy o obwodzie 490 cm i je­sion wyniosły o obwodzie 580 cm (tylko pień).Park krajobrazowy (3,63 ha) we wschodniej części mia­sta. Rosną tu stare drzewa, niektóre o pomnikowych roz­miarach. Do parku prowadzi brama wyjazdowa z po­czątku XVIII w., z przyległym domkiem stróża, dobudo­wanym zapewne na początku XIX w. W parku stał daw­niej okazały pałac Radomickich, zniszczony w czasie osta­tniej wojny. Na skraju parku znajdują się basen kąpie­lowy oraz hotel i restauracja „Morena”. W r. 1977 roz­poczęto tu budowę ośrodka Szkoleniowo-Wypoczynkowego FSZMP.Wieża przekaźnikowa łącza radiowego, z dala widoczna, identyczna z wieżą znajdującą się w Chełmcach k. Kali­sza. Wybudowana w r. 1962, służy do przesyłania rozmów telefonicznych oraz programów radiowych i telewizyj­nych.Wiatrak-koźlak, drewniany z w. XIX. Znajduje się nie­opodal wieży przekaźnikowej, z którą ciekawie kontras­tuje.Kaplica cmentarna, położona na szczycie jednego ze wznie­sień. Z r. 1708, ośmioboczna, kryta kopulastym dachem łamanym z latarnią. Na ścianie zewnętrznej tablica ku czci powstańców wielkopolskich i ofiar II wojny światowej.

[Głosów:1    Średnia:3/5]

Comments

comments