RADZANÓW

Radzanów, niewielka wieś, leży na południe od Buska w rejonie licznych hodowlanych stawów, na­leżących do Zarządu Uzdrowiska Busko. Rozwój Radzanowa przypada na XVIII i XIX w.Na początku wsi po lewej stronie wznosi się piękny, murowany dwór pochodzący z końca XVIII w. Parterowa bryła dworu jest nakryta da­chem gontowym, łamanym tzw. polskim. Od północy dwa ryzality w formie alkierzy, między nimi podcienie. Na osi głównego wejścia nieznaczny ryzalit. Samo wejście ujęte po bokach pilastrami zwieńczone attyką z owalnym występem pośrodku. Wnętrza bezstylowe.Obok dworku znajduje się krajobrazowy p a r k z aleją w kształcie podkowy. Tutaj nakrę­cano niektóre sceny do filmu opartego na noweli H. Sienkiewicza „Szkice węglem”.6 km od Radzanowa leży wieś Olganów — noto­wana w XV w. przez Jana Długosza.Po dalszym kilometrze dochodzimy do dużej i sta­rej wsi Dobrowody, założonej na prawie polskim w XIII w.Na terenie Dobrowody, jako wsi z dziewiętnasto­wieczną zabudową, nakręcono plenery do filmu „Szkice węglem”.Piasek Wielki, stara wieś, notowana w kronikach XIV-wiecznych.W okresie międzywojennym dochodzi w Piasku Wielkim do wystąpień chłopów, które w 1937 r. przybrały formę strajku. W czasie tłumienia strajku przez policję sanacyjną padli zabici i ranni.Z zabytków zachował się gotycki kościół z XIV w. z neogotyckimi partiami, pochodzącymi z okresu odbudowy w końcu XIX w. Budowla jednonawowa, wnętrze nakryte sufitami. Fasada za­chodnia neogotycka z gotyckim portalem. Bogato profilowany portal gotycki w nawie od południa. Piękny portal gotycko-renesansowy do zakrystii przypomina portale zamku wawelskiego. Wyposa­żenie wnętrza o charakterze barokowym.Krajobraz w pobliżu Piasku Wielkiego jest bez­leśny i monotonny, trochę tylko ożywiony licznymi fałdami terenu i widocznymi z dala zabudowaniami wsi.W 1958 r. rozpoczęto tu budowę nowego, piękne­go gmachu dla szkoły podstawowej.W odległości 3 km od wsi Piasek Wielki bieleją zabudowania Badrzychowic. Wieś ta zabudowana jest prostopadle do kierunku szosy korczyńskiej i oś jej przebiega po linii wschód-zachód. Na przy­jemne jej położenie wpływają znajdujące się obok wsi lasy mieszane.Stróżyska, dawna wieś królewska, na przełomie XVI i XVII w. wchodziły w skład starostwa kor-czyńskiego. Pierwotną historyczną wzmiankę o tej miejscowości spotykamy w akcie sporządzonym w Wiślicy w 1370 r., na którym podpisał się Mi-chałko „heares de Sthroziska”.W XV w. w Stróżyskach istniały dwa folwarki — królewski i szlachecki, dwór wikariusza i szkoła.Kościół w Stróżyskach jest cennym zabyt­kiem architektury gotyckiej XIV w. W XIX w. do­budowano neogotyckie prezbiterium. Murowany z kamienia, od zachodu wieża gotycka. W ścianach wieży prostokątne otwory strzelnicze, gotyckie por­tale i wewnątrz tablica erekcyjna z gotyckim na­pisem i datą 1378 r. Wnętrze dwunawoWe nakry­te pięknymi sklepieniami wspartymi na jednym dziesięciobocznym filarze.W ścianę kaplicy neogotyckiej wmurowane są dwie tarcze z herbami Półkozic. Okna gotyckie z ory­ginalnymi maswerkami. Przy drzwiach w kruchcie ciekawa stara trójkątna kłódka. Wyposażenie wnętrza jednolite, rokokowe, z 2 połowy XVIII w. Dwa epitafia późnorenesansowe.Poza tym we wsi cztery ładne figury przy­drożne z XVII—XVIII w.Nowy Korczyn początek I swój zawdzięcza istnie­niu książęcego grodu, leżącego na prawym brzegu Nidy, na terenie dzisiejszego Starego Korczyna. Często przebywający tu dwór i dogodność położenia przy trakcie z Krakowa dp Sandomierza, zachęca kupców do osiedlania się w Korczynie. Za panowa­nia Bolesława Wstydliwego w 1258 r. powstaje no­we miasto leżące u ujścia Nidy do Wisły, które otrzymuje przywileje prawa magdeburskiego. Orga­nizacja Korczyna staje się przykładem dla innych miast lokowanych na tzw. prawie korczyńskim.Za panowania Kazimierza Wielkiego zbudowano tu duży, murowany zamek, umocniony wałami i fo­sami zasilanymi wodą z Wisły. Władysław Jagiełło bardzo często bawi z dworem w N. Korczynie, któ­ry w tym czasie został obrany za miejsce zjazdów małopolskiej szlachty. Słynne statuty nowokor-czyńskie zostały wydane właśnie w Korczynie w 1465 r.W ciągu XV i XVI w. Korczyn otrzymał przy­wileje rzemieślniczo-handlowe i stał się głównym miastem Ponidzia. W okresie panowania Stefana Batorego (1576—1586) miasto otrzymało wodociągi i łaźnię oraz nowe budynki murowane.O wspaniałym rozkwicie Nowego Korczyna świad­czyć może fakt, że ówcześni kronikarze zaliczają go do miast rzędu Krakowa czy Poznania pisząc, że miał 30 tys. mieszkańców. Oczywiście liczbę tę należy uznać za zbyt przesadzoną.W 1606 r., w okresie rokoszu Zebrzydowskiego w Nowym Korczynie rokoszanie odbyli swój zjazd, łupiąc przy okazji miasto. Już w następnym roku wybuchł tu groźny pożar, który strawił część mia­sta. Rozpoczyna się okres powolnego lecz systema­tycznego upadku znaczenia miasta.August III nadał w 1748 r. Nowemu Korczyno-wi liczne przywileje, które nie były w stanie dźwi­gnąć podupadłego miasta. Przywileje nada również miastu ostatni król polski — Stanisław August Po­niatowski.Dzieło upadku i zniszczenia kontynuowane będzie także w XIX w., kiedy to piękne miasto zostanie spalone przez groźne pożary w r. 1811, 1855 i 1857.W okresie dwudziestolecia międzywojennego No­wy Korczyn nie otrząsnął się z upadku.Po ostatniej wojnie nastąpiło wyraźne ożywienie handlowo-gospodarcze Nowego Korczyna. Zwiększy się ono jeszcze po wybudowaniu linii kolejowej z Buska do Tarnowa przez Korczyn.Z okresu minionej świetności Korczyna zacho­wało się wiele cennych zabytków sztuki.Kościół parafialny jest budowlą gotycko–renesansową, pochodzącą z XVI w. z dwiema ka­plicami wczesnobarokowymi. Piękna fasada zachod­nia pochodzi z ok. 1630 r. Wsparta na narożach skarpami i zwieńczona bogato ozdobionym szczytem, posiada na osi portal późnorenesansowy z napisem na nadprożu i orłem polskim z herbem Wazów (snopek). Piękne uzupełnienie fasady stanowi ściana zachodniego przedsionka z wczesnobarokowym portalem. Od wschodu pomiędzy skarpami dwa Ogrójce otwarte arkadami i mieszczące barokowe rzeźby.Wewnątrz nawa i prezbiterium nakryte sklepie­niem kolebkowym z lunetami, na gurtach, pokry­tym dekoracją stiukową. Ściany podzielone pila-strami. Dwie kaplice późnorenesansowe z połowy XVII w.: Pierwsza z nich — Kaplica Matki Boskiej Różańcowej na rzucie ośmioboku zwieńczona ośmio-boczną kopułą o sylwecie eliptycznej, kryta gon­tem, z latarnią. Piękne wnętrze o dwóch kondygna­cjach przedzielonych potężnym gzymsem z balu­stradą. Na podniebni kopuły pola na malowidła w bogatych wczesnobarokowych obramieniach. Ma­lowidła wykonane w 1870 r. Druga — Kaplica Pana Jezusa na rzucie kwadratowym z ośmiobocznym bębnem na pendentywach, nakrytych ośmioboczną kopułą z latarnią. Wewnątrz na narożach rustyko-wane pilastry dźwigające łuki ślepych arkad. Pod-niebie kopuły dekorowane stiukami listwowo-ramo-wymi; w pendentywach kartusze wczesnobarokowe z herbami: Rawicz, Jastrzębiec i Pobóg. W arkadzie wejściowej krata barokowa.Całość wyposażenia kościoła wczesnobarokowa i barokowa, jedynie w kaplicy Jana Kantego, póź-nogotycka płaskorzeźba Opłakiwania Chrystusa.Zachowała się również częściowo biblioteka po-jezuicka, obejmująca ponad 200 tomów cennych druków z XVI w. w pięknych renesansowych opra­wach skórzanych.Kościół i klasztor pofranciszkań-ski. Kościół jest budowlą gotycką, przebudowy­waną kilkakrotnie w XVII i XVIII w. Najstarszą częścią kościoła jest wczesnogotyckie prezbiterium z XIII w. zamknięte ścianą prostą. Od zachodu fa­sada z XIX w. Nawa gotycka obniżona w XVII w. sklepiona kolebkowo z lunetami, w prezbiterium za­chowały się sklepienia krzyżowo-żebrowe.Na strychu kościelnym, na ścianach nawy oraz na łuku tęczowym ślady polichromii gotyckiej z XIV w.Wnętrze kościoła ozdobione piękną polichromią, wykonaną przez Mateusza Rejchmana i Mikołaja Janowskiego w 1761 r. Treścią malowideł są sceny z życia św. Stanisława Szczepanowskiego oraz sze­reg scen z Pisma Sw. W zakrystii polichromia charakterze rokokowym.Wyposażenie wnętrza barokowe i rokokowe (XVIIXVIII w.). Kilka epitafiów renesansowych i ba­rokowych.Dzwonnica z połowy XVIII w.W dawnym klasztorze mieści się dzisiaj plebania. Wielokrotne przebudowy zatarły jej cechy stylowe. Wewnątrz zachowało się kilka interesujących skle­pień późnorenesansowych i barokowych.W południowo-wschodniej części miasta wznosi się synagoga z końca XVIII w. Jest to budo­wla klasycystyczna, murowana. Wewnątrz zacho­wała się w piętrowej części sala męska, przedzielo­na prowizorycznym sufitem z desek z emporą dla kobiet na piętrze. Ściany sali rozczłonkowane pila strami dźwigającymi gzyms. Sklepienia w sali i em-porze pozorne (z desek), zwierciadlane. Murowany ołtarz na rodały. Synagoga jest jednym z rzadkich tego typu, dobrze zachowanych zabytków. Więk­szość synagog została zniszczona podczas okupacji.W widłach Wisły i Nidy na terenie dzisiejszej wsi Podzamcze zachowały się ślady zamku zbu­dowanego przez Kazimierza Wielkiego. Są to szcząt­ki murów i ślady fos. Od wschodu wejście do piw­nic z żelaznymi drzwiami, zasypane ziemią.W rynku miasteczka stoi szereg zabytkowych domów. Najstarszy z nich nr 36 to wg tradycji Dom Długosza, zapewne z XVI w. Wewnątrz sklepienia kolebkowe i kolebkowe z lunetami, dwa portale.Dom nr 7 to według tradycji szkoła jezuicka czynna w XVII w. Również z XVII w. pochodzą domy nr nr: 27/28, 29/30, 32.W Nowym Korczynie istnieje poczta, przystanek Żeglugi na Wiśle, posterunek MO, siedmioklasowa szkoła podstawowa i dość liczne sklepy i punkty usługowe. Działa także ośrodek zdrowia, klub spor­towy i warsztaty rzemieślnicze.

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Comments

comments