ROŚLINNOŚĆ I ŚWIAT ZWIERZĘCY

Roślinność odgrywa doniosłą rolę w kształtowaniu środowiska geograficznego, nadaje krajobrazom charak­terystyczną fizjonomię oraz stanowi siedlisko dla świata zwierząt. Jest ponadto najważniejszym środowiskiem rekreacyjnym człowieka, jak również podstawą wielu gałęzi gospodarki. Jednocześnie szata roślinna jest tym elementem przyrody, który bodaj najbardziej podlega w ostatnich czasach wielkim, gwałtownym i często nie­odwracalnym przemianom. Dzisiejsza roślinność wszę­dzie nosi wyraźne piętno działalności człowieka. Na co­raz to większych przestrzeniach w miejsce naturalnej, bogatej szaty leśnej wkracza tzw. roślinność zastępcza, przy czym w znacznej przewadze jest to roślinność kul­turowa pól, łąk i pastwisk. Pierwotna i charakterystycz­na dla Pomorza Szczecińskiego przyroda wód, torfo­wisk, wydm i lasów utrzymuje się już tylko na nie­wielkich, a i to silnie zagrożonych stanowiskach.Rośliny żyją przeważnie gromadnie tworząc skupie­nia, czyli zespoły roślinne (asocjacje). Zespół roślinny nie jest przypadkową grupą rosnących obok siebie gatunków, lecz skupieniem dobranych roślin, których wymagania życiowe odpowiadają warunkom siedliska, jakie okupują. Ich skład florystyczny jest cha­rakterystyczny i w takich samych warunkach ekolo­gicznych powtarza się regularnie. Dobór roślin w stałe ugrupowania jest ludziom od dawna znany. Zbieracze grzybów lub roślin leczniczych dobrze orientują się, w jakim otoczeniu i w jakim zbiorowisku występować mogą poszukiwane gatunki.W „Przewodniku” posłużono się nazwami zespołów, a niekiedy także nazwami wyższych jednostek, jakimi posługuje się fitosocjologia — nauka o życiu zbiorowi­skowym roślin. Obok polskich nazw zastosowano także nomenklaturę międzynarodową, by zainteresowani mogli dokładniej zapoznać się z opisywanymi zbiorowiskami roślinnymi (fitocenozami) w opracowaniach źródłowych.Na Pomorzu Szczecińskim wyróżniono dotąd i opisano 127 zespołów roślinnych, co wskazuje, że szata roślin­na województwa jest wyjątkowo bogata i zróżnicowa­na. Wpływają na to urozmaicona rzeźba terenu i budo­wa geologiczna, stąd różnorodność siedlisk, cechujących się zmiennym uwilgotnieniem i żyznością. Dalszą zna­mienną cechę botaniczną regionu stanowi urozmaice­nie roślinności pod względem fitogeograficznym . Po­morze jest obszarem leżącym w strefie ścierania się wpływów klimatu oceanicznego z klimatem bardziej kontynentalnym, dlatego spotykają się tutaj zespoły atlantyckie z zespołami kontynentalnymi. Szczególnie interesujące są w pomorskiej szacie roślinnej zespoły o charakterze atlantyckim, które mają tutaj swoje wschodnie granice zasięgu europejskiego.Zaprezentowanie na tym miejscu pełnego zróżnicowa­nia wegetacji Pomorza Szczecińskiego nie jest możliwe. Zbyt obszerna byłaby także charakterystyka roślinności ściśle według zasad systematyki fitosocjologicznej. Dla­tego też nakreślono obraz szaty roślinnej według pew­nych, wyraźnie się wyodrębniających kompleksów eko­logicznych i formacji roślinnych: roślinność wód, torfo­wisk, wydm, łąk, lasów i pól. Wszystkie te środowiska żywią w swoim obrębie, obok zbiorowisk pospolitych,także te najbardziej rzadkie, cenne i ciekawe zespoły roślin. Jest ich jak się okaże w pomorskie] przyrodzie niemało.Roślinność morzaMałe zasolenie, jak również piaszczysty charakter dna powoduje, że Bałtyk jest morzem florystycznie znacznie uboższym, w porównaniu z otwartym oceanem.Nie jest to jednak pusta toń wodna, żyje w niej bo­wiem ogromna masa organizmów roślinnych — glonów, przeważnie niedostrzegalnych, o mikroskopijnych wy­miarach. Najdrobniejsze formy glonów unoszą się w wodzie, jako tzw. plankton; są to rośliny prze­ważnie jednokomórkowe, a ich wymiary osiągają kilka tysięcznych części milimetra. Mikroskopijne glony ujaw­niają swoją masę dopiero po zastosowaniu specjalnych metod badawczych. Ustalono, że 1 litr wody morskiej może zawierać dziesiątki milionów komórek glonów planktonowych. Szczególnie obficie reprezentowane są w planktonie liczne gatunki okrzemek (Bacillariophy-ceae), bruzdnic (Dinoflagellatae) i sinic (Cyanophyta).Wody rzeczne wnoszą ponadto do morza plankton słodkowodny, szczególnie drobne formy zielenic (Chlo-rophyta), ale wiele gatunków szybko w morzu obumie­ra. Świat glonów planktonowych odgrywa ogromną rolę biologiczną, gdyż stanowią one podstawowy żer zwie­rząt morskich. Wśród mórz Europy Bałtyk zajmuje pod względem produkcji biologicznej miejsce pośrednie, przewyższając np. Morze Śródziemne, Czarne i Białe.Wśród roślin osiadłych na dnie morza, zwanych ben-tosem, dominującą rolę odgrywają również glony. Jedyną typową morską rośliną kwiatową żyjącą na dnie jest zostera (Zostera marina), której długie, taśmowate liście, przypominające liście traw, wyrzucane są często na plażę; zostera znana jest jako tzw. trawa morska. Glony bentosowe, w porównaniu z glonami planktono-wymi, należą do roślin bardziej okazałych, aczkolwiek ich budowa jest bardzo prosta. Ciało ich stanowi plecha nitkowata bądź taśmowata, nie zróżnicowana na narządy i tkanki; do podłoża przytwierdzają się za pomocą ko-rzeniopodobnych przylg. Ze względu na osiadły tryb życia bardzo ważne jest dla tych glonów skaliste pod­łoże. W pomorskiej części Bałtyku przeważa dno piasz­czyste i dlatego glony bentosowe nie rozwijają się tak obficie. Najlepiej rozwiniętą florę bentosową spotkać można u nas na znajdujących się w morzu kamieniach i różnego rodzaju sztucznych budowlach (mola, pale, nabrzeża betonowe).Najliczniej rezprezentowane są w Bałtyku zielenice (Chlorophyta). Występują głównie w płytszych wodach, stąd najczęściej spotkać je można przy brzegu, gdzie tworzą na kamieniach i palach zielone naloty. Po oder­waniu, dopóki je morze nie wyrzuci na plażę, pływają na falach, jako kłęby splątanych nici, przypominające watę. Pospolitymi glonami nitkowatymi Bałtyku są ga­tunki gałęzatek {Cladophora), a z większych przedsta­wiciele rodzaju taśma (Enteromorpha), przypominające przymarszczone, wąskie zielone wstążeczki.Zieloną barwę mają również glony ramienice {Cha-rophyta), które swym pokrojem przypominają skrzypy. Ramienice znoszą mniejsze zasolenie wód oraz nie wy­magają bardziej twardego dna. Ich „łąki” spotkać moż­na z tej racji na dnie mulistym i piaszczystym, a wiele gatunków ramienic żyje zarówno w wodach słodkich, jak i morskich.Typowo morskimi glonami, które różnią się barwą od zielenic i ramienic, są brunatnice {Phaeophyta) i kras-norosty (Rhodophyta). W Bałtyku brunatnice i krasno-rosty stanowią jednak nieliczną grupę glonów.Najokazalszą brunatnica naszego morza jest morsz­czyn pęcherzykowaty (Fucus vesiculosus). Sztormowe fale wyrzucają na brzeg duże ilości brunatnych plech morszczynu, stąd wniosek, że rośnie on w głębi morza dość licznie. Nie mamy jednak na razie dokładnego roz­poznania, czy „łąki” morszczynowe występują w bliż­szym sąsiedztwie wybrzeża szczecińskiego, czy też spo­tykane u nas na plażach plechy są przynoszone aż z Orlej Ławicy pod Bornholmem.Wyróżniające się czerwoną barwą krasnorosty wystę-pują w zbiorowiskach morskich głębokowodnych. Mimo to jednak i one bywają wyrzucane czasem przez morze na piaski plaży. Najczęściej spotkać można wtedy w zło­gach morszczynu i zielenic czerwone kłębki nitek roz-różka (Ceramium) i charakterystyczne widlasto podzie­lone plechy widlika (FurcelUtria).Znaczna przewaga zielenic, ramienic i mikroskopij­nych sinic nad brunatnicami i krasnorostami jest jed­nym z bardziej znamiennych rysów flory Bałtyku.Spokojne wody jezior i stawów, w które obfituje Po­morze Szczecińskie, stanowią wyraźnie wyodrębniające się środowisko życia charakterystycznej i wielce cie­kawej roślinności.Najgłębsze zbiorniki wodne, jeśli ich dno uzyskuje jeszcze odpowiednią ilość światła, porasta roślinność tworząca zwykle bardzo gęste podwodne „łąk i”. Ich skład florystyczny i socjologiczny zależy od żyz­ności wód. W jeziorach eutroficznych, tzn. dobrze zaopa­trzonych w składniki pokarmowe, najbujniej rozwijają się zespoły rdestnic. Tylko kwiaty rdestnic wystają nad powierzchnię wody; pędy ich zanurzone są całkowicie, a korzenie tkwią w mule dennym. W jeziorach Pomo­rza wyróżniono, w zależności od gatunku przewodniego, kilka zespołów rdestnicowych. Najczęściej spotkać moż­na, szczególnie w jeziorach dużych, zespół rdestnicy połyskującej (Potametura lucentis). Wśród zespołów łąk rdestnicowych osobliwością jest zespół zamętnicy występujący w kilku jezio­rach Pojezierza Myśliborskiego, a należący do najrzad­szych zbiorowisk Polski. Zamętnica ma na Pomorzu kres swego gromadnego zasięgu, a w jeziorach Chłop, Będzin, Wądół i Myśliborskie roś­nie wraz z jezierzą morską (Najas marina) bodaj w naj­większych w kraju skupieniach.

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Comments

comments