ŚWIAT ROŚLIN I ZWIERZĄT

Pierwotnie teren Pagórów Chełmskich był pokryty lasami sosnowo-modrzewiowymi ze znacznym udziałem drzew liściastych: dębu, lipy, brzozy, olchy, wiązu. W średniowieczu przeważały tu lasy liściaste, co było cechą charakterystyczną zalesienia Wyżyny Lubelskiej jeszcze do końca XVIII wieku. W następnym stuleciu obszary leśne znacznie wytrzebiono. Istniejące tu drzewostany cisowe znikły już w XVI wieku.Współczesne województwo chełmskie jest ubogie w lasy, zajmują one tylko 94 645 ha powierzchni, tj. 23,8% (średnia krajowa 27,5%). Planuje się zwiększenie obsza­rów leśnych przez zasadzenie nieużytków i gruntów mało przydatnych dla rolnictwa. Najsłabiej zalesionymi obsza­rami województwa są: Wyniosłość Giełczewską, Działy Grabowieckie i Pagóry Chełmskie. Większe zespoły leśne zachowały się jedynie na terenach nizinnych o gorszych glebach: Pojezierze Łęczyńsko-Włodawskie, Garb Wło-dawski i Obniżenie Dubienki.W południowej części Obniżenia Dubienki rozciąga się duży kompleks lasów strzeleckich o drzewostanie sosno-wo-dębowym, miejscami z udziałem lipy, osiki, grabu i brzozy. Obok lasu sadzonego są tu znaczne połacie la­sów naturalnych z imponującym starodrzewem, gdzie pnie dębów i sosen osiągają miejscami średnicę 1 m.Drugim większym kompleksem leśnym są lasy sobi­borskie, położone nad Bugiem we wschodniej partii Po­jezierza. Część południową pokrywają dąbrowy, a część północną bory sosnowe, rzadziej sosnowo-dębowe. Po­nadto na terenach podmokłych występują tu spore po­wierzchnie olsów.Duży kompleks leśny, zwany borami włodawskimi, rozciąga się na zachód i południowy zachód od Wło­dawy porastając część obszaru Garbu Włodawskiego. Tworzą go przede wszystkim bory sosnowo-dębowe, rzadziej bory sosnowe. Lasy te są szczególnie bogate w grzyby i jagody. Pod tym względem należą do naj­zasobniejszych w województwie.Województwo chełmskie leży w bałtyckim dziale flo-rystycznym, który obejmuje większą część obszaru Pol­ski. Wyraża się on wpływami klimatu morskiego, zani­kającymi stopniowo w miarę posuwania się ku wscho­dowi. Część wyżynna ma florę znacznie bogatszą pod względem liczby występujących gatunków niż nizinna. Specyficzne warunki wodne i glebowe, a także mała stosunkowo ingerencja człowieka sprawiły, że można tu spotkać szereg interesujących zbiorowisk roślinnych. Niektóre elementy flory są unikatowe w skali krajo­wej. Najciekawsze skupiska roślin występują na Poje­zierzu Łęczyńsko-Włodawskim — na obszarach pod­mokłych, bagiennych i wodnych. Spotyka się tu relik­towe rośliny pochodzenia tundrowego, takie jak: brzo­za niska, wierzba lapońska i borówkolistna, widłak torfowiskowy, rosiczka (trfzy gatunki), wywłócznik skrę-toległy, a także niezimiernie rzadką aldrowandę pęche-rzykowatą oraz kłoć wiechowatą, która pokrywa całe obszary torfowisk węglanowych.Na terenie Pojezierza występują trzy typy torfowisk: wysokie, przejściowe i niskie, przy czym dwa pierwsze stanowią zaledwie 2% obszaru torfowisk tego subre­gionu. Torfowiska niskie, czyli łąkowe, są stosunkowo żyzne, zasobne w składniki organiczne i mineralne, stąd też występuje tu duża liczba gatunków roślin pospoli­tych w Polsce. Torf, który się tu wytwarza jest mało kaloryczny. Torfowiska wysokie, zwane również msza-rami, powstają w bezodpływowych zagłębieniach, mają mało substancji odżywczych, są silnie zakwaszone, co ma wpływ na ich stan florystyczny. Porastają je prze­de wszystkim mchy oraz w niewielkim stopniu rośliny trawiaste (głównie turzyce) i krzefwlnki, jak żurawina, bagno, modrzewica. Torfowiska te tworzą w części środkowej kopulaste wzniesienia, stąd ich nazwa — wy­sokie. Torfowiska przejściowe mają charakter pośredni między wysokimi a niskimi. Ich roślinność składa się z mchów oraz turzyc darniowych, czasem z rzadka porasta je skarlała sosna i brzoza. Torf pochodzący z torfowisk wysokich i przejściowych odznacza się wyso­ką kalorycznością. Na piaszczystych krańcach Pojezie­rza występują zbiorowiska szczotlichowe. Panującym gatunkiem jest tu szczotlicha siwa z domieszką kostrze­wy piaskowej, kocanki piaskowej, strzęplicy i jesieńca piaskowego.W częściach wyżynnych województwa rosną zbioro­wiska kserotermiczne. Jest to roślinność gleb suchych, silnie nasłonecznionych, którą obserwuje się na luźnych piaskach o charakterze wydmowym oraz na podłożu lessowym i kredowym (zbiorowiska stepowe). Zbioro­wiska roślin stepowych są w rejonie nieliczne, najczęś­ciej bezdrzewne; przybierają postać muraw kseroter-micznych lub zaroślowych zbiorowisk kserotermicznych. Wyjątkowo na polankach śródleśnych występują jako lasostep, np. w rezerwacie Wolwinów pod Chełmem. Zbiorowiskom stepowym towarzyszą nieraz krzewy ja­łowca, wiśni karłowatej, a także leszczyny, róży girlan-dowej i rdzawej. Do stepowych gatunków tu rosnących należą: ostnica włosowata, powojnik prosty, zawilec wielkokwiatowy, kłosowica pierzasta, miłek wiosenny, a nadto turzyca niska i oman wąskolistny. Stepowe ze­społy narędzinowe znajdują się w Wolwinowie, na Stawskiej Górze, w Leszczanach, Teresinie i Białopolu, stepowe zespoły nalessowe natomiast pojawiają się w małych partiach w rejonie Majdanu Nowego na obsza­rze Działów Grabowieckich. Wiele z występujących w województwie roślin należy do gatunków rzadkich i chronionych, szczególnie spośród zbiorowisk wodno–torfowiskowych i stepowych.Światy roślinny i zwierzęcy są uzależnione od siebie i jednocześnie ściśle ze sobą powiązane, tworząc tzw. biocenozy. W największej mierze dotyczy to owadów i ptaków. Województwo chełmskie, podobnie jak więk­sza część Polski, należy do środkowoeuropejskiej strefy zoogeograficznej, a zatem świat zwierzęcy nie różni się w zasadzie od reszty kraju. Jedynie wyspowemu wy­stępowaniu zbiorowisk roślinności stepowej towarzyszą rzadkie gatunki zwierząt bezkręgowych właściwych dla środowisk stepowych, jak na przykład chrząszcz stepo­wy — krawiec, motyl pawica gruszkówka (największy motyl europejski, o rozpiętości skrzydeł 12 cm), ćma zmierzchnica trupia główka. Do tej biocenozy należy też bardzo rzadko tu spotykany suseł perełkowaty.Pospolicie występującymi ssakami są dziki, sarny, za­jące, lisy, chomiki, jeże. Rzadziej już spotyka się łosie, borsuki, koszatki, popielice i wilki; ostatnio pojawiły się jenoty. Osobliwością przyrodniczą województwa jest żółw błotny, którego obecność stwierdzono w okolicach Stańkowa, Sawina, Białopola oraz w rezerwatach Ba­chus i Durne Bagno. W lasach strzeleckich spotykany jest rzadki wąż gniewosz. Z płazów na uwagę zasłu­guje chroniona ropucha paskówka, żyjąca na Stawskiej Górze. Szczególnie bogaty jest świat owadów; wystę­pują tu liczne gatunki chrząszczy i motyli. W rezerwa­cie Bachus na przykład spotkać można rzadkiego chrząszcza o nazwie kozioróg dębosz.Zasobna w gatunki jest awifauna. Najwięcej ptaków wodnych i błotnych występuje na Pojezierzu Łęczyń-sko-Włodawskim. Gnieżdżą się tu perkozy, kaczki, ły­ski, rybitwy, czajki, bekasy, kuliki, a z rzadszych: zi­morodki, czaple siwe, żurawie, bociany czarne, cietrze­wie. W lasach strzeleckich ma gniazdowisko orlik krzy­kliwy. W faunie rzek i jezior obok gatunków pospo­litych spotyka się węgorze i okazałe sumy, nierzadkie są raki.HYDROGRAFIAWojewództwo chełmskie leży prawie w całości w międzyrzeczu Wieprza i środkowego Bugu. Przebiega przez nie południkowo dział wodny tych dwu rzek, Poza wymienionymi rzeki są małe i jest ich niewiele. Do Bugu wpadają: Włodawka z Tarasinką i Krzemian-ką, Uherka z Garką, Gdolą i Lepietuchą oraz Udał i Weł-nianka. Dopływalni Wieprza są: Mogielanka, Świnka, Łopa, Rejka, Żółkiewka i Wojsławka. Piwonia przepły­wająca przez Sosnowicę wpada do Tyśmienicy (dopływ Wieprza, poza województwem). Najmniej zanieczyszczo­ne wody mają rzeki Wełnianka i Udal.Sieć wodna w województwie jest rozłożona nierówno­miernie; najgęstsza na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodaw-skim, co jest m.in. wynikiem działalności człowieka (sy­stem rowów), a najrzadsza na Wyżynie Lubelskiej. Uru­chomienie Kanału Wieprz-Krzna wpłynęło w pewnym stopniu na regulację stosunków wodnych na podmokłych obszarach Obniżenia Dorohuckiego i Pojezierza Łęczyń-sko-Włodawskiego. System melioracyjny związany z tym kanałem objął częściowo zachodnie i północne tereny województwa. Kanał ma 7 m szerokości w dnie, a jego średnia głębokość wynosi 1,5 m. Kanał przebiega przez województwo chełmskie na odcinku 32 km (dł. kanału — 140 km).Na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim występują licz­ne jeziora i stawy. W większości są to zbiorniki małe, płytkie, zarastające. Tylko kilka z nich ma wodę czystą czy też względnie czystą, a brzegi całkowicie lub częścio­wo dostępne, co pozwala na wykorzystywanie ich do ce­lów rekreacyjnych. Najbardziej atrakcyjnymi pod tym względem są jeziora: Białe Włodawskie (106,4 ha), Za-głębocze (59,0 ha), w mniejszym stopniu Glinki (46,9 ha), Czarne Sosnowickie (38,8 ha) i Perespilno (24,3 ha). Naj­większe zespoły stawów rybnych znajdują się w rejonie Sosnowicy i Brusa Starego.W pobliżu wsi Zahajki powstał duży zespół zbiorni­ków retencyjnych połączonych z ciekiem rzeki Zelwy. W przygotowaniu są dwa inne tego typu zbiorniki wcho­dzące w system Kanału Wieprz-Krzna. Są to powiększo­ne przy pomocy obwałowań jeziora: Wytyckie (gm. Ur­szulin) i Lukie (gm. Sosnowica). Powierzchnia Jeziora Wytyckiego po zakończeniu prac melioracyjnych wzroś­nie ze 166 do 550 ha. Poza tym w niedalekiej przyszłości obwałowane zostaną dalsze jeziora, tj. Karaśne, Hańskie i Leskie, a trzy inne — Uściwierz, Rotcze i Sumin — będą włączone bezpośrednio do systemu Kanału Wieprz–Krzna.Wszystkie te zbiorniki można będzie z powodzeniem wykorzystywać do celów wypoczynkowych. Podobną funkcję spełniać mogą stawy w Rejowcu (130^ ha) i w Wólce Kańskiej (108 ha). Ostatnio w Tuligłowach nie­daleko Krasnegostawu oddano do użytku zalew na rzece Wojsławce o powierzchni około 80 ha. Do roku 1990 mają być utworzone zbiorniki wodne w Pławanicach (120 ha) i w Zółtańcach w pobliżu Chełma (80 ha).ROLNICTWOW życiu gospodarczym województwa rolnictwo zaj­muje dominującą pozycję. Obecnie jest tu zatrudnione 48,9% ludności zdolnej do pracy. Podstawowa część użyt­ków rolnych znajduje się w posiadaniu gospodarki in­dywidualnej (80%). Na około 40 400 istniejących w woje­wództwie gospodarstw indywidualnych 20% stanowią gospdarstwa drobne o powierzchni 0,5 do 2 ha; 34% gos­podarstwa od 2 do 5 ha; 34% od 5 do 10 ha i tylko 12f% powyżej 10 ha. Notuje się jednak tendencję do wzrasta­nia liczby gospodarstw większych.Pod względem urodzajności gleby są znacznie zróż­nicowane, co określa z kolei strukturę użytków rolnych. Północna część województwa posiada gleby słabe, bieli-cowe i bagienne, mało przydatne dla rolnictwa. Na tych terenach występuje wyższy stopień zalesienia, wynoszący w niektórych gminach nawet 50%. Dużo też jest obsza­rów łąkowych, wartości traw są jednakże niskie. Wczęści środkowej województwa występują urodzajne gle­by rędzinowe, trudne jednak do uprawy. W rejonach południowym i zachodnim województwa są gleby lesso­we — najlepsze i najwydajniejsze. Ogółem w wojewódz­twie najsłabsze gleby V i VI klasy zajmują 25% gruntów ornych i 53% użytków zielonych. Gleby dobre w klasach od I do III stanowią 33,4% gruntów ornych oraz około 9% użytków zielonych.Państwowe gospodarstwa rolne zajmują około 10% ogólnej powierzchni użytków rolnych. Działają tu 23 za­kłady PGR. Państwowe gospodarstwa rybackie użytkują 577 ha stawów i 1920 ha jezior (42 akweny). Rolnicze spółdzielnie produkcyjne są zgrupowane przede wszyst­kim we wschodniej części województwa, jest ich ogółem 30. Spółdzielnie kółek rolniczych mają swe siedziby w każdej gminie. Prowadzą działalność usługową dla rolni­ków indywidualnych; zabezpieczają sprzęt oraz niektóre zabiegi agrotechniczne. SKR-y zajmują się też produkcją rolną. Wyposażenie rolnictwa w sprzęt techniczny jest niższe niż średnio w kraju. Na jeden ciągnik przypada 49 ha użytków rolnych (w kraju 33 ha).W Chełmskiem przeważa zbożowy system użytkowania ziemi. W 1978 roku w strukturze zasiewów zboża stano­wiły 59,6%, ziemniaki 15,9%, buraki cukrowe 5,0%. W re­jonach o glebach słabszych pod uprawę ziemniaków prze­znacza się do 20% gruntów ornych. W gminach o bardziej żyznych glebach uprawę buraka cukrowego zwiększa się do 10% powierzchni użytków rolnych.Wydajność produkcji rolnej stale wzrasta, co wiąże się z podnoszeniem poziomu kultury rolnej. W 1978 rokuwynosiła ona: zboża — 29,1 q z ha, ziemniaki 212 q z ha, buraki cukrowe — 313 q z ha, przewyższając średnie wskaźniki krajowe.Struktura zasiewów zbóż w 1978 roku przedstawiała się następująco: pszenica — 37,1%, żyto — 28,4%, mie­szanki zbożowe — 13,9%, jęczmień — 12,2%, owies — 7,4%. Istnieje tendencja do bardziej racjonalnego wykorzystania gruntów ornych w rejonach zachodnich i po­łudniowych. Chodzi tu o zwiększenie uprawy pszenicy. Spośród roślin przemysłowych największą powierzchnię zajmują buraki cukrowe — 8900 ha (5% w strukturze za­siewów), tytoń — 1900 ha (1,1%), rzepak — 1400 ha (0,8%), len — 800 ha (0,4%). Rośliny pastewne zajmują trzecie miejsce pod względem powierzchni upraw (po zbożach i roślinach okopowych). Najwięcej, bo 7 300 ha(4,1%) zajmuje uprawa koniczyny, następnie kukurydzy — 2700 ha (1,5%), lucerny — 2400 ha (1,3%), seradeli — 2700 ha (1,5%).Według danych z końca 1978 roku stan produkcji zwierzęcej przedstawiał się następująco: na 100 ha użyt­ków rolnych przypadało 57,1 szt. bydła, 84,0 szt. trzody chlewnej, 16,6 szt. owiec i 13,2 ezt. koni.ZWIERZĘTA GOSPODARSKIEW oparciu o rozmieszczenie gleb obszar województwa dzieli się na trzy rejony o zróżnicowanej produkcji rol­nej.Rejon północny (43,3% pow. woj.) obejmuje przede wszystkim tereny Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego i Garbu Włodawskiego. Przeważają tu gleby lekkie, wy­stępuje najwyższy wskaźnik użytków zielonych. Jest prze­znaczony do rozwoju produkcji hodowlanej. Powstaną tu trzy wielkie ośrodki produkcji zwierzęcej bazujące na miejscowych łąkach i projektowanych zakładach przemy­słu paszowego.W rejonie południowo-zachodnim (44,7% pow. woj.), gdzie znajdują się najlepsze gleby lessowe i borowinowe zgrupowana jest największa liczba gospodarstw indywi­dualnych. Są one nastawione przede wszystkim na pro­dukcję pszenicy, buraków cukrowych, chmielu, warzyw i owoców. Rejon ten stanowi zaplecze surowcowe dla cu­krowni Krasnystaw i Rejowiec, a także dla chełmskich zakładów owocowo-warzywnych.Rejon wschodni (12% pow. woj.) położony przede wszystkim w Obniżeniu Dubienki, gdzie występują gle­by gorsze, jest nastawiony na produkcję ziemniaków i żyta. W gospodarstwach indywidualnych będzie rozwi­jana hodowla trzody chlewnej, owiec i bydła.Plany perspektywiczne przewidują, że w województwie chełmskim nadal ma dominować gospodarka rolna i ona będzie stanowić o obliczu ekonomicznym regionu.

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Comments

comments