SZCZECIN I OKOLICE

Pomorze Szczecińskie stanowi najbardziej zachodnią, nadbałtycką rubież Polski. Granica morska wojewódz­twa wynosi 85 km wybrzeża i ciągnie się od Świnouj­ścia na wyspie Uznam do jeziora Resko Przymorskie niedaleko Kołobrzegu. Na południe od Bałtyku obszar województwa sięga prawie po dolinę Noteci i Warty i graniczy tutaj z województwem zielonogórskim; od­dalenie od morza tej granicy wynosi około 120 km. Od zachodu ziemia szczecińska sąsiaduje z Niemiecką Re­publiką Demokratyczną na przestrzeni 186 km. Na naj­dłuższym odcinku , od Kostrzynia do Gryfina, granica biegnie wzdłuż Odry. Dalsze 60 km granicy sta­nowi odcinek lądowy. Granica przebiega w niedalekiej odległości na zachód od Szczecina i przecinając rozległy kompleks leśny Puszczy Wkrzańskiej dociera do Zale­wu. Tutaj w dalszym przebiegu granica państwowa roz­dziela Zalew Szczeciński i wyspę Uznam, na część za­chodnią, należącą do NRD, i część wschodnią, należącą do Polski. W kierunku wschodnim od odrzańskiej gra­nicy terytorium województwa osiąga odległość około 90 km, granicząc z województwem koszalińskim. Linia graniczna na wschodzie ma przebieg nieregularny; od­powiada mniej więcej kierunkom spływu rzeki Regi na północ do Bałtyku i rzeki Drawy na południe do No­teci.Z fizyczno-geograficznego położenia województwa, jako najdalej wysuniętej na zachód dzielnicy Polski, wynika szereg swoistych cech wyodrębniających Po­morze Szczecińskie od innych regionów kraju. W za­kolu Odry koło Cedyni przebiega południk 14°7′ dłu­gości geograficznej, wyznaczający najdalszy zasięg na­szego kraju na zachód. Od tego krańca do granic wschodnich pod Białowieżą uzyskuje Polska swoją naj­większą rozciągłość z zachodu na wschód, tj. około 700 km. Podobna odległość dzieli pobrzeże Bałtyku od krańcowych punktów terytorium państwowego na po­łudniu. W rezultacie już samo takie położenie powoduje wyraźne różnice czasowe; różnica czasu wschodu i za­chodu słońca między Szczecinem a Białymstokiem do­chodzi do 40 minut. Dzień nad Bałtykiem trwa w lecie o przeszło godzinę dłużej niż na krańcach południowych kraju, a w zimie — o tyleż samo krócej.Szczególne ważne jest nadmorskie położenie woje­wództwa, czego konsekwencje najwyraźniej zaznaczają się w swoistych cechach klimatu. Klimat ziemi szcze­cińskiej zbliża się bardziej do warunków oceanicznego zachodu, niż do warunków kontynentalnych wschodu Europy.Ma to przede wszystkim duże znaczenie dla tutejszej gospodarki morskiej. Największy na Bałtyku zespół portowy: Szczecin—Świnoujście czynny jest przez cały rok. Funkcje obu portów stale wzrastają zarówno w za­kresie transportu morskiego jak i rybołówstwa. Olbrzy­mie znaczenie dla rozwoju portów i w ogóle gospodarki rejonu ma żeglowna Odra, łącząca morze z przemysło­wym południem kraju. Transport odrzański obsługuje nie tylko Polskę, lecz także Czechosłowację i NRD-Dzięki nadmorskiemu położeniu ziemia szczecińska jest ponadto obszarem o ogromnym znaczeniu turystycznym, uzdrowiskowym i wczasowym. Nieprzeciętne walory tu­rystyczne województwa podnosi dodatkowo bogactwo krajobrazów naturalnych, jezior i lasów.Nadgraniczne położenie Pomorza Szczecińskiego od­biło się również na dziejach tej krainy. Ziemia szcze­cińska należy do najstarszych historycznie dzielnic, którą Mieszko I włączył do swego państwa jeszcze w 972 r., tj. wcześniej niż Kraków i Mazowsze. Była to jednak dzielnica, która od zarania znajdowała się pod nieprzer­wanym naporem niemieckim z zachodu. Nękane przez setki lat piastowskie ziemie tracą ostatecznie swą nie­zależność w XVII w. wraz ze śmiercią ostatniego księ­cia pomorskiego Bogusława XIV. Trzy wieki czekała potem ziemia nad Odrą na wyzwolenie. Powrót Pomo­rza w granice Polski w wyniku zwycięstwa w 1945 r. nad hitlerowskimi Niemcami otworzył nowy okres w hi­storii tych ziem. Rozwój i postęp społeczno-ekonomicz-ny i kulturalny, jaki ziemia szczecińska przeżywa na nowym socjalistycznym etapie dziejów jest nieporówny­walny z jakimkolwiek okresem dawniejszej historii.Powierzchnia województwa szczecińskiego wynosi 12 677 km2, co stanowi 4,1% obszaru Polski. Należy z tej racji do grupy województw mniejszych i zajmuje 14 miejsce w kraju.W skład województwa według podziału administra­cyjnego w roku 1969 wchodziło 14 powiatów, w tym je­den powiat miejski — Szczecin, 37 miast, 2 osiedla. 128 gromad i 883 sołectwa.Powiat chojeński obejmuje obszar 1325 km2. Siedzibą władz jest Dębno — 11 tys. mieszkańców. Dawna stolica powiatu, Chojna, zniszczona w czasie wojny, liczy tylko 5 tys. mieszkańców. Pięć mniejszych miast to Boleszkowice, Cedynia, Mieszkowice, Moryń i Trzcińsko-Zdrój. Powiat należy do najbardziej zurba­nizowanych; 49% ludności żyje w miastach, przeważnie jednak z rolnictwa. Łączna liczba ludności w 1969 r. wynosiła 52 900 osób. Charakter powiatu rolniczo-leśny; rozwinął się w związku z tym przemysł owocowy, wi-kliniarski, filcowy oraz tartaki i fabryka mebli.Powiat choszczeński obejmuje obszar 1310 km2. Miast jest mało: Choszczno — 9 tys. ludności oraz dwa mniejsze miasteczka: Drawno i Recz. Słaba gęstość zaludnienia (31 mieszkańców na 1 km2); łącznie w powiecie mieszka 40 tys. ludności. Charakter powiatu wybitnie rolniczy; uprzemysłowienie niewielkie — wy­łącznie przetwórstwo zasobów lasu i produktów rolnych.Powiat goleniowski obejmuje obszar 1086 km2. Goleniów, odbudowany po dotkliwych zniszczeniach wojennych, liczy 13 tys. mieszkańców; rozwija się in­tensywnie i zyskuje rangę lepiej uprzemysłowionego miasta w województwie. Drugim miastem jest Masze­wo (3 tys. mieszkańców) o interesującym, średniowiecz­nym wyglądzie. W powiecie mieszka 37 tys. osób, a gę­stość zaludnienia jest mała, 34 osoby na 1 km2. Charak­ter gospodarczy powiatu łąkowo-leśny; użytki zielone stanowią 49,8% areału objętego gospodarką rolną. Ko­rzystnie rozwija się przemysł drzewny (tartaki, wy­twórnie mebli i płyt).Powiat gryficki obejmuje obszar 1018 km2. Trzy miasta: uprzemysłowione Gryfice 13 tys. mieszkań­ców, oraz bardziej rolnicze Płoty i Trzebiatów. Na wy­brzeżu morskim znajdują się popularne miejscowości wczasowe: Trzęsacz, Rewal, Niechorze i osiedle rybac­kie Mrzeżyno. Ludność powiatu liczy obecnie 52 900 osób. Charakter gospodarczy rolniczy; do ważniejszych inwestycji, które mają wpływ na ożywienie całego re­jonu, należą zakłady przemysłu spożywczego i konfek­cyjnego.Powiat gryfiński obejmuje obszar 927km2. Gryfino, siedziba władz powiatowych, liczy 7 tys. miesz­kańców. Około 80% ludności żyje na wsi; jest to naj­słabiej zurbanizowany rejon województwa. Łączna licz­ba ludności przekroczyła 34 tys. osób. Gospodarka rolna rozwija się na wysokim poziomie; pod względem wy­dajności i plonów powiat gryfiński znajduje się w gru­pie czołowych powiatów województwa. Duże znaczenie dla rozwoju powiatu mają dwie bieżące inwestycje: wielki zakład energetyczny nad Odrą oraz największe w województwie gospodarstwo hodowlane trzody chlew­nej w Kołbaczu.Powiat kamieński obejmuje obszar 669 km2. Kamień Pomorski, siedziba władz, liczący 6 tys. miesz­kańców, jest równocześnie cenionym uzdrowiskiem jo-dowo-solankowym. Na wybrzeżu morskim położone są kąpieliska Dziwnów i Dziwnówek oraz popularna miej­scowość wczasów rodzinnych Pobierowo. Stałych miesz­kańców liczy powiat kamieński prawie 27 tys. osób. Charakter gospodarczy powiatu rolniczy, z dużym udzia­łem użytków zielonych (32,4%).Powiat łobezki obejmuje obszar 949 km2. Miasta: Łobez, 7 tys. mieszkańców, jest miastem bardziej uprze­mysłowionym (przemysł spożywczy, metalowy, budow­lany); dwa pozostałe miasta, Resko i Węgorzyno, mają charakter rolniczy. Powiat liczy 34 tys. ludności. Cha­rakter gospodarczy powiatu wyraźnie rolniczy.Powiat myśliborski obejmuje obszar 1062 km2. Myślibórz, miasto o dobrze rozwijającym się przemyśle odzieżowym, meblarskim i spożywczym, liczy prawie 9 tys. mieszkańców. Równie duży jest Barlinek (8,5 tys. ludności) dzięki fabryce sprzętu okrętowego i dobrze rozwiniętemu przemysłowi drzewnemu. Trzecie miasto, Pełczyce (2 tys. ludności), ma charakter rolniczy. Po­wiat liczy 47 tys. mieszkańców i należy do gęściej za­ludnionych obszarów województwa. Mimo dość dużego uprzemysłowienia, dominuje gospodarka rolnicza.Powiat nowogardzki obejmuje powierzchnię 650 km2. Miasto powiatowe Nowogard, mimo dotkli­wych zniszczeń wojennych, osiągnęło ponad 8,5 tys. mieszkańców; jest ośrodkiem przetwórstwa płodów rol­nych z fabryką przetworów ziemniaczanych. Drugie miasteczko, Dobra (2 tys. mieszkańców), ma charakter typowo rolniczy. Ludność powiatu wynosi 28 tys. osób. Dominuje gospodarka rolna.Powiat pyrzycki obejmuje powierzchnię 1000 km2. Pyrzyce, podobnie jak cały powiat, mają cha­rakter na wskroś rolniczy. Miasto to, zburzone w czasie wojny niemal do szczętu, buduje się od nowa i liczy już ponad 7 tys. mieszkańców. Dość dużym i ładnym miasteczkiem są Lipiany (4,5 tys. ludności). Ludność całego powiatu przekroczyła 47 tys. osób. Powiat py­rzycki ze względu na najurodzajniejsze gleby na Pomo­rzu jest terenem intensywnej gospodarki rolnej.Powiat stargardzki obejmuje obszar 1282 km2 Stolica powiatu Stargard jest drugim co do wielkości miastem województwa; ważny węzeł kolejowy z dobrze rozwiniętym przemysłem; ludność miasta przekroczyła 42 tys. osób. Cztery mniejsze miasteczka Chociwel, Do­brzany, Ińsko i Suchań. Powiat gęsto zaludniony (66 osób na 1 km2); liczy łącznie 84 tys. mieszkańców.Powiat Szczecin-miasto zajmuje obszar 282 km2. Liczba mieszkańców osiągnęła w 1969 r. pra­wie 334 tys. osób. Na czoło życia gospodarczego wysuwa się przemysł stoczniowy i metalowy oraz rozwijający się przemysł chemiczny i spożywczy, w tym szczególnie przetworów rybnych. Miasto Szczecin jest jednocześnie stolicą województwa.Powiat szczeciński obejmuje powierzchnię 666 km2. Największym miastem powiatu są Police (11 tys. mieszkańców), których dalszy rozwój gwarantuje powstający kombinat chemiczny nawozów sztucznych. Nad Zalewem Szczecińskim leżą dwa miasteczka ry­backie: Nowe Warpno i Trzebież. Łącznie w powiecie mieszka 30 tys. osób.Powiat woliński obejmuje powierzchnię 528 km2. Siedzibą władz powiatowych jest Świnoujście, duże miasto, liczące ponad 25 tys. stałych mieszkańców, równocześnie awanport Szczecina, główny ośrodek ry­bołóstwa dalekomorskiego, a także znane kąpielisko bałtyckie i zdrojowisko. Atrakcyjnym kąpieliskiem morskim jest także miasto Międzyzdroje (ponad 4 tys. mieszkańców) oraz popularne ośrodki wczasowe Wiseł­ka i Międzywodzie. Miasto Wolin, jedno z najstarszych miast słowiańskich, odbudowuje się ze zniszczeń wo­jennych i osiągnie niedługo liczbę 3 tys. mieszkańców. Powiat liczy 39 tys. mieszkańców, a w sezonie przebywa tu ponad 600 tys. wczasowiczów i turystów.Rozgromienie III Rzeszy w 1945 r. oraz oswobodzenie i powrót ziemi szczecińskiej do Polski otwiera dla tego obszaru nowy etap dziejowy. Szybki i wszechstronny rozwój gospodarczy wiąże się z napływem ludności osadniczej ze wszystkich stron kraju, a także Polaków z zagranicy. Szczególnie silnie wzrastał stan ludności w wyniku procesów migracyjnych w okresie do 1950 r. Około 30% ludności napływowej stanowili repatrianciz terenów ZSRR. Już w rok po zakończeniu wojny za­mieszkiwało województwo szczecińskie 307 tys. ludności, z tego w miastach 150 tys., a na wsi 157 tys.; gęstość zaludnienia województwa wynosiła podówczas 24 osoby na 1 km2. W latach 1946—1968 ludność województwa wzrosła prawie o 189% i na początku 1969 r. wynosiła 887 tys., przy czym średnia gęstość osiągnęła 70 osób na 1 km2. W miastach mieszka obecnie 584 tys., na wsi — 303 tys. ludzi. Znaczna przewaga ludności miejskiej (65,8%) nad ludnością wiejską stawia województwo szczecińskie pod względem urbanizacji na trzecim miej­scu w Polsce, po województwie katowickim i gdańskim.Największym skupiskiem ludności, o gęstości zalud­nienia 1184 osoby na 1 km2, jest miasto Szczecin, w któ­rym mieszka 37,6% ogółu ludności województwa. Szcze­cin w roku 1969 przekroczył stan ludności z 1939 r.0 przeszło 65 tys. i ma obecnie 334 tys. mieszkańców. Wiele miast powiatowych, mimo ogromnych zniszczeń wojennych, zostało szybko zaludnionych i zagospodaro­wanych, przekraczając stan ludności sprzed wojny. Oprócz Szczecina, 6 miast w województwie liczy powy­żej 10 tys. ludności: Stargard, Świnoujście, Goleniów, Police oraz Dębno.Wraz z rozwojem ludności miast, gospodarki morskiej1 przemysłu bardzo wzrósł, w stosunku do stanu z pierwszych lat po wojnie, udział ludności utrzymują­cej się ze źródeł pozarolniczych. W 1968 r. województwo szczecińskie zajęło czwarte miejsce pod względem licz­by ludności utrzymującej się z pracy poza rolnictwem. Rolnictwo jest obecnie źródłem utrzymania dla nie­spełna 27% ludności Pomorza Szczecińskiego. Równo­legle z procesem industrializacji województwa dokonały się korzystne zmiany w zakresie zatrudnienia i kwalifi­kacji kadr. Stan zatrudnienia w różnych działach go­spodarki narodowej wynosił w 1955 r. około 204 tys.osób, a do roku 1968 powiększył się o prawie 59% i osiągnął 324 tys. Przeważająca większość czynnych zawodowo osób znajduje zatrudnienie w gospodarce uspołecznionej (96%). Najwięcej osób pracuje w prze­myśle uspołecznionym — prawie 94 tys. Ogromne zmiany zaszły w okresie dwudziestopięciolecia również w wykształceniu ludności pracującej województwa. W 1956 r. zatrudnionych z wyższym wykształceniem było 4166 osób; w 1968 r. ilość ta wzrosła do 11380 osób. Podobnie korzystne zmiany w kwalifikacjach do­konały się w grupie pracowników z wykształceniem za­wodowym średnim i zasadniczym.Charakterystyczną cechą ludności ziemi szczecińskiej jest jej młody średni wiek. Najwięcej jest młodzieży do 21 lat, tj. urodzonej już po wojnie. W strukturze ludności pod względem płci zaznacza się nieznaczna przewaga kobiet. W 1968 r. liczba kobiet wynosiła 444 700, a mężczyzn 442 200. Największą przewagę iloś­ciową mają kobiety w Szczecinie. Natomiast w powia­tach najczęściej więcej jest mężczyzn bądź proporcje w strukturze płci ludności są wyrównane.

[Głosów:1    Średnia:3/5]

Comments

comments