WIŚLICA

Wiślica leży na grzbiecie fałdu wiślickiego, który na południe od tej miejscowości przechodzi w ob­szerną dolinę Nidy, a na północy w szeroką syn-klinę kobylnicką.Część fałdu wiślickiego, na którym leży Wiślica, stanowi obszar występujących powierzchniowo po­kładów gipsu. Od południa miasto otoczone jest za­kolem Nidy o bagnistych wybrzeżach, wśród któ­rych wyrasta gipsowa „wyspa”, a na niej wczesno-historyczne grodzisko. Od niego też rozpoczniemy zwiedzanie zabytków przeszłości tego słynnego w historii miasta. Wycieczki mogą z powodzeniem wykorzystać fachowe informacje nauczyciela miej­scowej szkoły ob. Marca.Już na przełomie VIII i IX w., plemiona mieszka­jące nad górną Wisłą utworzyły silną organizację plemienną, która podbiła tereny Ponidzia zamiesz­kałe przez plemiona Lendzian. W ten sposób powsta­ło państwo Wiślan, którego centrum stał się Kraków i Wiślica. Książę Wiślan żył w niezbyt przyjaznych stosunkach z potężnym państwem Wielkomoraw-skim, skoro państwo to za „krzywdy wyrządzone chrześcijanom” podbiło państwo Wiślan z końcem IX wieku.Po podboju państwa nastąpiła chrystianizacja Wi­ślan (być może z rąk św. Metodego) w obrządku sło­wiańskim i powolna budowa świątyń. Wiślanie odzy­skali wolność po upadku państwa Wielkomorawskie-go, rozbitego przez Węgrów w 906 r., ale nie udało się stwierdzić czy Wiślanie odrodzili państwo. Do­piero w 989 r. książę Mieszko I zjednoczył Wiślan z resztą plemion lechickich w jednym wieloplemien-nym państwie polskim.Do niedawna wiadomości te były czysto hipote­tyczne, lecz w ciągu 1958 i 1959 r., ekspedycja geolo­giczna Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Warszawskiej pod kierunkiem prof. dra Włodzimierza Antoniewicza i doc. dra Zofii Wartołowskiej dokonała w Wiślicy wielu rewelacyjnych wykopalisk, które potwierdziły niektóre przypuszczenia historyków na temat państwa Wiślan.W 1958 r. odkryto w rejonie kazimierzowskiej ko­legiaty fundamenty jednego z najstarszych zabytków sakralnych w Polsce — kościółka przed romańskiego, •którego czas powstania należy określić na 1 połowę X wieku.W 1959 r. ekspedycja archeologiczna dokonała jeszcze bardziej rewelacyjnego odkrycia. Obok fun­damentów kościółka odkryto wielką misę chrzciel­nicy o średnicy 4 m. Do chrzcielnicy przylegała duża płyta będąca najprawdopodobniej pomostem wejścio­wym do właściwej misy. Obiekt ten pochodzi z IX wieku i najprawdopodobniej służył do masowych chrztów.Pod posadzką kolegiaty znaleziono dalsze partie murów kościoła romańskiego oraz dużą dziewięcio-polową kryptę z XII w., której sklepienie wspierało się na 4 potężnych kolumnach. Posadzka krypty uło­żona była z dużych płyt kamiennych pokrytych prze­pięknym rytem, wyobrażającym postacie modlących się (tzw. orantów), symbole religijne i sploty wici roślinnej. Jest to dzieło sztuki o wybitnej wartości, nie znane w tej formie i technice w całej Europie.Grodzisko wiślickie pochodzi z okresu wczesnopiastowskiego (X—XI w.). Od południa oto­czone jest zakolem Nidy. Ma ono kształt spłaszczo­nego koła, którego oś biegnie po linii wschód-za­chód. Obejmuje ono obszar 1280 m2 i jest terenem badań archeologicznych, prowadzonych w celu po­znania początków państwa polskiego. Odsłonięto tu chatę z fundamentami kamiennymi (nie stosowa­nymi nigdzie indziej w tym okresie), w której obok palenisk znaleziono duże ilości skorup ślimaków służących prawdopodobnie do odżywiania, frag­menty ceramiki, broń i narzędzia.W gipsowej skale odkryto dużą cysternę, do któ­rej stale napływała woda. Archeologowie odkopali także zamkowy mur z kamienia gipsowego o gru­bości 2 m, pochodzący z XI—XII w. Na miejscu dzisiejszego miasta rozłożyło się podgrodzie, które musiała łączyć z grodem grobla i most zwodzony.Już za panowania Bolesława Krzywoustego od­grywa Wiślica znaczną rolę w państwie. W 1128 r. kasztelanem wiślickim zostaje wygnaniec z Węgier ks. Borys. W okresie jego rządów dochodzi do na­jazdu Pieczyngów, którzy złupili miasto. Stara no­tatka z 1135 r. podaje: „Vyslicia cede destruitur vid Februarii”. W 1241 r. Wiślica staje się znów łupem hord tatarskich, zmierzających do Krakowa. Powoli dźwiga się z ruin, odgrywając coraz większą rolę w państwie. W okresie walk zjednoczeniowych na przełomie XIII i XIV w. miasto zostaje zdobyte przez wojska zniemczonego Wacława II, pod do­wództwem biskupa praskiego Tobiasza. Wojska te zostały następnie wyparte przez rycerstwo polskie, popierające Władysława Łokietka. W 1305 r. miesz­kańcy miasta triumfalnie witają przybywającego tu bohaterskiego księcia. W nagrodę za patriotyczną postawę miasta w okresie walk zjednoczeniowych Łokietek buduje tu świątynię i umacnia zamek,położony na południe od dzisiejszego Rynku, na skraju miasta.Do wielkiej świetności dojdzie miasto w okresie panowania Kazimierza Wielkiego (1333—1370). W tym czasie stanie się ono miejscem zjazdów ma­łopolskiej szlachty. W 1347 r. w Wiślicy wydano statuty wiślickie — pierwszy skodyfikowany zbiór praw dla małopolskiej szlachty.W 1341 i 1347 r. przebywał tu król, tu też kilka­dziesiąt lat później przyjmowano posłów węgier­skich w sprawie osadzenia Jadwigi na tronie polskim i posłów margrabiego brandenburskiego Zygmunta. Za panowania królowej Jadwigi i Wła­dysława Jagiełły miasto rozrasta się bardzo szybko i otrzymuje nowe kościoły: Sw. Ducha, Sw. Mar­cina i Sw. Mikołaja. Otoczone jest ono murami, w których znajdują się liczne bramy wjazdowe, jak Krakowska, Zamkowa i Buska.W 1382 r. do Wiślicy przybył poseł Cypru Bald-win de Noris, pragnąc prosić króla o rękę jego córki Jadwigi.W połowie XV w. kustoszem kolegiaty wiślickiej zostaje wielki historyk Jan Długosz, z którego fun­dacji powstaje dom mieszkalny dla wiślickich ka­noników, nazwany później Domem Długosza.W okresie walk elekcyjnych, toczonych przez zwolenników Zygmunta III Wazy i ces. Maksy­miliana, zwolennicy tego ostatniego, Krzysztof i Sa­muel Zborowscy opanowali miasto w 1587 r. W mie­siąc później następuje atak wojsk zwolenników Zygmunta III Wazy pod dowództwem kanclerza koronnego Jana Zamoyskiego, które opanowałygroble wiodące do miasta i pobliskie błonia, nie mogąc zdobyć warownego miasta. Na podmiejskich łąkach odbył się zjazd szlachty, która zatwierdziła elekcję Zygmunta III, o czym zawiadomiono ces. Maksymiliana. Przybywa tutaj także poselstwo tu­reckie, zawiadamiające Zygmunta III Wazę o po­koju z Turcją.W okresie potopu szwedzkiego niszczą miasto w 1657 r. wojska Rakoczego i Karola Gustawa. Miasto powoli chyli się ku upadkowi. 13 czerwca 1787 r. przebywał tu król Stanisław August Ponia­towski, który wpisał się do księgi pamiątkowej.W końcu XVIII w. rozebrano mury obronne, baszty, bramy Buską, Zamkową i Krakowską oraz stary drewniany ratusz. Rozebrano także kościół Sw. Ducha i Sw. Marcina. W ciągu XIX wieku na­stępuje dalszy upadek miasta.Po zwiedzeniu grodziska, gdzie najlepszymi prze­wodnikami będą archeolodzy pracujący tu każdego lata, idziemy w kierunku wysokiego dachu kole­giaty.Pierwszym z napotkanych zabytków będzie ce­glany, gotycki tzw. Dom Długosza, zbudowany ok. 1440 r. W ostrołukowych wnękach szczytów herby Wieniawa. Dom mieścił pierwotnie archiwum kolegiackie, bibliotekę, kuchnię, łaźnię, 3 sale i 6 izb dla kanoników wiślickich.Wokół kolegiaty trwają od kilku lat wykopa­liska. W 1958 r. cała Polska dowiedziała się o od­kryciu śladów wież dawnej romańskiej kolegiaty, oraz fragmentów prawdopodobnie przedromańskie-go kościoła na tyłach kolegiaty.Fragmenty rzeźbiarskie XII-wiecznego kościoła można odnaleźć wmurowane w fasadzie. Jedną z tych rzeźb, miejscowa ludność nazywa „wisielcem”, wiążąc z nią ciekawe legendy.Przepiękne wnętrze kolegiaty to dwunawowa hala wsparta na trzech smukłych filarach. Sklepie­nia krzyżowe, zrekonstruowane po zniszczeniach I wojny światowej przez prof. Szyszko-Bohusza, po­siadają wyjątkowo piękny rysunek żeber.Dzisiejszy kościół został ufundowany przez Wła­dysława Łokietka i ukończony przez Kazimierza Wielkiego w 1346—50 r. Jeszcze do dziś kamienny posąg Madonny (ok. 1300 r.) w ołtarzu głównym nazywają Łokietkowym, a na ślicznej tablicy erek­cyjnej (1464) nad bocznym wejściem wyrzeźbiono postać Kazimierza Wielkiego, ofiarowującego Marii model kolegiaty.Na ścianach długiego, czteroprzęsłowego prezbi­terium odkryto niedawno wyjątkowej wartości arty­stycznej freski rusko-bizantyńskie. Były one wy­konane w latach 1397—1400 przez popa przemys­kiego Hayla i przedstawiają sceny z życia Chrystu­sa i M. Boskiej.W ścianie prezbiterium gotyckie tabernakulum.Ołtarze późnobarokowe. Kilka ładnych nagrob­ków renesansowych, barokowych i klasycystycz-nych.Osobno stojąca dzwonnica jest fundacją Dłu­gosza i pochodzi z poł. XV wieku. Pod gzymsem po­siada fryz z rzeźbionymi herbami.Po zwiedzeniu zabytkowej kolegiaty kierujemy się na uliczkę prowadzącą do Buska i po kilometro­wym marszu jesteśmy na przedmieściu Wiślicy w Gorysławicach, gdzie znajduje się zabytkowy koś­ciółek z 1535 r. Jest to stara budowla kamienna, wzniesiona w stylu gotyckim, kryta gontem, która do 1800 r. była kościołem parafialnym.W czasie ostatniej wojny Wiślica nie została zniszczona. Obecnie mieści się tutaj siedmiokla­sowa szkoła podstawowa, biblioteka, przychodnia lekarska, posterunek MO, gospoda, przystanek PKS, liczne sklepy i punkty usługowe.W Wiślicy znajduje się stacja kolejki wąskoto­rowej na linii Jędrzejów— Cudzynowice.

[Głosów:1    Średnia:3/5]

Comments

comments