WITKOWO

Miasto, 6600 mieszkańców, przy linii kolejki wąskotoro­wej Gniezno—Powidz i drodze Gniezno—Wólka W dalekiej przeszłości osada tu istniejąca położona była na terenie rozległych lasów zwanych Puszczą Mokowską. Nazwa wsi wymienionej po raz pierwszy w r. 1363, po­chodziła od Witka, Witosława. W wiekach XV i XVI nale­żało Witkowo do Korzboków, równocześnie właścicieli Kiszkowa, przybyszów ze Śląska, którzy stąd przyjęli na­zwisko Witkowskich. Witkowo powstało na karczunkach leśnych podobnie jak położone w sąsiedztwie 6 osad Ma-łachowów; do dziś obok nazwy wsi przetrwały nazwy 4 przysiółków Mała chowy: M. Kępe (zwane od Kępy), M. Szembrowice (od Sambora), M. Wierzbiczany (od Wierz-bięty), M. Złych Miejsc (od nazwiska szlachcica Złemięso). W latach 1420—1439 był tu proboszczem Wincenty Kot z Dębna, późniejszy prymas, profesor Akademii Krakow­skiej. Wychowywali się u niego w Witkowie synowie Wła­dysława Jagiełły. Osada poło-żona przy ruchliwym trakcieGniezno—Powidz rozwijała się.dość szybko i w r. 1684 zwanabyła miastem. W XVII i XVIIIczęsto zmieniała właścicieli.W r. 1740 August III zezwalaJakubowi Działyńskiemu, cho-rążemu wschowskiemu, ówcze-snemu właścicielowi Witkowa,na założenie miasta. Herb mia-sta z tego czasu przedstawia oko opatrzności na niebieskimtle. Miasto miało charakter rolniczy, rocznie organizowano 12 jarmarków. W 1793 r. liczyło 1120 mieszkańców. W XVIII w. w Witkowie znajdowało się. 8 wiatraków oraz garbarnia. Częstym gościem w Witkowie był Ignacy Kra­sicki. W XIX w. przebywał tutaj dyktator powstania stycz­niowego Marian Langiewicz.W latach 1887—1927 Witkowo było stolicą rozległego po­wiatu, obejmującego wówczas jeszcze 3 miasta: Czernieje­wo, Mielżyn, Powidz. W okresie poprzedzającym wybuch Powstania Wielkopolskiego usunięto w Witkowie Niemców z kierowniczych stanowisk we władzach powiatu, powstał także oddział wojskowy. 29 grudnia 1918 r. miasto zostało oswobodzone. Oddziały powstańcze z Witkowa walczyły pod Zdziechową, a później na froncie północnym Powsta­nia. Spod okupacji hitlerowskiej miasto oswobodziły od­działy Armii Radzieckiej w dniu 21 I 1945 r., atakujące z Powidza w kierunku Gniezna. Na lotnisku pod Witko­wem zdobyto wówczas 20 samolotów „Focke Wulff 190″. W minionych 27 latach Witkowo bardzo się rozwinęło. Z 2700 mieszkańców w 1946 r. liczba ta wzrosła do 6000 w 1970 r. Witkowo stało się zapleczem mieszkaniowym dla różnych obiektów powstałych w okolicy. W zachodniej części powstało duże nowe osiedle mieszkaniowe, zabudo­wane wielkomiejskimi blokami, z domem kultury, kinem i szkołą.W Witkowie znajdują się dwie szkoły podstawowe, Tech­nikum Rolnicze, Zakład Poprawczy. Przemysł reprezentują zakłady mechanizacji budownictwa, młyn, tartak, spółdziel­nie stolarska, metalowa i skórzana.Centrum miasta stanowi obszerny czworoboczny rynek położony na wzgórzu, z którego wychodzi 6 ulic. Zabudowa z końca XIX w. i pocz. XX w. W centrum rynku wznosi się kościół. Kościół istniał tu już zapewne w XIII w. Obecną budowlę wzniesiono w r. 1840 na miejscu poprzed­niego drewnianego z 1517 r., który spłonął w 1821 r. Późnoklasycystyczny, zatracił wiele cech stylowych przez późniejsze przebudowy. Stylowy jest ołtarz główny z 1840 r., późnoklasycystyczny. Ładna polichromia wnętrza i orna­menty sgraffitowe (kilka różnokolorowych warstw tynku, kolejno zeskrobywanych, tworzących wielobarwne kompo­zycje)! pochodzą z 1954 r. (art. J. Hoppen i L. Torwirt). Ludowa rzeźba Chrystusa Frasobliwego i św. Mikołaja w kruchcie.W sąsiadującym z rynkiem parku Kościuszki wznosi się pomnik wykonany z betonu z białego cementu, odsło­nięty w 1968 r., z licznymi napisami upamiętniającymi Witkowian poległych w powstaniach narodowych (od r. 1794 do r. 1919), obrońców Ojczyzny z 1939 r. oraz oswobodzicieli z 1945 r., ozdobiony m.in. popiersiem T. Kościuszki. Park Kościuszki to być może rynek tzw. nowego miasta, założonego w 1740 r., podczas gdy Stary Rynek stanowił centrum dawnej osady, która według nie­których źródeł miała otrzymać prawa miejskie w 1676 r. Stojący na placu Kościuszki kościół poewangelicki (dziś zamieniony na magazyn) jest budowlą z pocz. XIX w.Okolice WitkowaMiasto położone jest na stosunkowo wysokim płaskowy­żu (ok. 120 m n.p.m.). Bezpośrednio przylegające tereny do miasta są bezleśne. Od południa płynie struga Mąkow-nica, od wschodu Struga. 8 km na wschód położone jest duże jez. Niedzięgiel, na którym zlokalizowano wielki ośrodek wczasowy. Większy kompleks leśny rozciąga się na północ od miasta w odl. 5 km.Wieś na południowym skraju doliny Małej Wełny. Drogi lokalne do Łagiewnik i Gorzuchowa.Na skraju rozległego parku wznosi się pałac zbudo­wany w formach neorenesansowych w r. 1867 dla Węsier-skich, według proj. Ludwika Ballenstedta — architekta i budowniczego gnieźnieńskiego. Fronton zćlobią 4 kolumny, nad nimi panoplia (motyw dekoracyjny składający się z elementów uzbrojenia, oręża, sztandarów; charaktery­styczny dla sztuki renesansu i baroku). Część sal posiada stylowy wystrój wnętrz. Obecnie w pałacu mieści się ośro­dek kolonijny Zakładów H. Cegielski w Poznaniu. Przy pałacu neogotycka oficyna.P a r k Zakrzewski jest największym w powiecie gnieź­nieńskim. Założony został pod koniec XVIII w. w formach krajobrazowych (tzw. park angielski). Wśród bogatego drzewostanu wyróżniają się m.in. dorodne okazy plątana, buka, jesiona, topoli, aleja kasztanowców. Rośnie tu także miłorząb, drzewo będące reliktem ery mezozoicznej (ok. 185—60 milionów lat temu). Miłorząb od najdawniejszych czasów sadzony jest w Chinach i Japonii jako drzewo ozdobne. Dobrze rośnie w klimacie europejskim i dlatego od czasu sprowadzenia z Chin bywa sadzony w parkach.Przy południowej części parku znajdują się bardzo cie­kawe architektonicznie zabudowania gospodar­cze, m.in. budynek gorzelni zbudowany w formach ro­mantycznych z cegły i kamienia polnego, ozdobiony mo­zaikami kamiennymi i basztami.Zakrzewo położone jest w ciekawej krajobrazowo oko­licy. 1,2 km na wschód rozpoczyna się rynnowe Jez. Go-rzuchowskie. Na południe wśród pagórków położona jest grupa niedużych jezior, dalej ciągnie się większy kompleks leśny sięgający do Jez. Lednickiego.NIECHANOWODuża, dobrze zagospodarowana wieś, przylegająca do dro­gi Gniezno—Witkowo i linii kolejki wąskotorowej do Ana-stazewa. Wieś położona jest na rozległym, bezleśnym płaskowy­żu. W 1415 r. dzierżył ją Mikołaj z Dzwonowa, łowczy po­znański. Później stanowiła ona własność m.in. Działyń-skich, Briihlów (1748), Graczyńskich, Skórzewskich. W r. 1774 po ślubie z Kunegundą Drwęską, siostrzenicą Skó-rzewskiej, zamieszkiwał przez kilka miesięcy w Niechano­wie wybitny polityk, oficer legionów włoskich, autor słów naszego hymnu narodowego — Józef Wybicki.W centrum wsi na niewielkim pagórku wznosi się drew­niany kościół, zbudowany w obecnej postaci w r. 1776 (parafia wzmiankowana już w 1395 r.). Nawa i prezbiterium wykonane z drewna, od zachodu przylega część murowana nawy dobudowana z 1908 r. Część drewniana kryta gon­tem, część murowana dachówką mnich i mniszka. Wypo­sażenie wnętrza (ołtarze, chrzcielnica, stalle, konfesjonał) jednolite z końca XVIII w., rokokowe. W ołtarzach stare obrazy z XVII i XVIII w.Na przykościelnym cmentarzu późnoklasycystyczny n a-grobek Jana Krasickiego, generała Wojsk Polskich z okresu kampanii napoleońskiej, zmarłego w 1848 r. Przed kościołem 2 duże głazy narzutowe z napisem upa­miętniającym Tysiąclecie. Na skraju rozległego parku stoi klasycystyczny pałac zbudowany w latach 1783—1794 dla Stefana Garczyńskie-go kasztelana rozpierskiego. Odnowiony w XIX i XX w.Fronton zdobi czterokolumnowy portyk dobudowany w pocz. XIX w. Wewnątrz w niektórych pomieszczeniach zachowały się stare posadzki. Obecnie w pałacu mieści się ośrodek szkoleniowy PGR, stanowiący zarazem centrum życia kulturalnego dla wsi. Przed pałacem rozległy dzie­dziniec, po bokach którego duże oficyny (od południa z pocz. XIX w., od północy neobarokowa z końca XIX w., zbud. wg proj. Ludwika Ballenstedta, twórcy pałacu w Za­krzewie).Za pałacem rozciąga się rozległy park o założeniu krajobrazowym z XVIII w., stanowiący miły oku akcent w płaskim, bezleśnym krajobrazie. Rośnie tu szereg cie­kawych drzew, m.in. stare dęby, topole, lipy wielkolistne, klony, jawory, jesiony, buk czerwonolistny, sosna czarna. W zachodniej części parku aleja grabowa.W dawnym folwarku obszarniczym gospodaruje obecnie wzorowa rolnicza spółdzielnia produkcyjna.1,5 km na południe od Niechanowa położona jest nie­wielka wieś Arcugowo. W niedużym, lecz starannie utrzy­manym parku, założonym w pocz. XIX w. (w części zało­żenie regularne z alejami grabową, kasztanową i olcho­wą), wznosi się dwór z 1815 r. rozbudowany w XIX w., z elementami architektury neogotyckiej i mauretańskiej.SKORZĘCIN WieśWieś na skraju dużego kompleksu leśnego przy drodze do Witkowa. W odl. 1 km na północ znajduje się siedziba Nadleśnictwa, przy której rośnie stary dąb.Ośrodek wczasowyNajwiększy ośrodek wczasowy i osiedle domków kem­pingowych w Wielkopolsce, położony nad jez. Niedzięgiel, po części na stokach Orlej Góry (119 m n.p.m.), w lesie o urozmaiconym drzewostanie, w sąsiedztwie mniejszego Jez. Białego.Początki zagospodarowania jez. Niedzięgiel sięgają okre­su międzywojennego. Pobudowano wówczas szatnie. Inten­sywna rozbudowa ośrodka wczasowego rozpoczęła się po roku 1960. Powstały wówczas liczne kolonie domków kem­pingowych wznoszone przez zakłady pracy z Gniezna, Po­znania i innych miast Wielkopolski. W r. 1970 wzniesiono pierwszy dom wczasowy trzykondygnacyjny o charakte­rze pensjonatu, pięknie usytuowany na stromym zboczu Orlej Góry. Ładnie też prezentuje się stołówka — świetli­ca Krotoszyńskich Zakładów Ceramiki Budowlanej z cie­kawymi ozdobami z różnych wyrobów ceramicznych. Ośrodek jest bogato wyposażony w urządzenia usługowe i kulturalne. Jest tu prąd, wodociągi, kanalizacja, zakład fryzjerski, ambulatorium, poczta, liczne punkty żywienia, sklepy i kioski, a także biblioteka z czytelnią, kino letnie, ogródek jordanowski. Obecnie w Ośrodku Skorzęcińskim wypoczywać może jednocześnie ok. 1800 osób, w przy­szłości liczba ta ulegnie zwiększeniu do 2300. Dalsza roz­budowa i przebudowa ośrodka bazować będzie na opraco­wanym planie zagospodarowania przestrzennego, który przewiduje m.in. budowę domków trzykondygnacyjnych murowanych, zgrupowanych w niedużych koloniach. Dal­sze plany przewidują budowę drugiego ośrodka na pół­wyspie od strony południowej. Głównym walorem ośrodka wczasowego w Skorzęcinie są doskonałe warunki do ką­pieli: czysta woda, niezwykle łagodny spad dna jeziora. Długie pomosty (wieczorem oświetlone) oddzielają duże kąpielisko strzeżone o powierzchni 1,6 ha (100 X 160 m). Plaża jest w dużej części piaszczysta, zajmuje 2 ha. W części północnej kąpieliska znajduje się przystań statku „Lech”, którym można odbywać atrakcyjne wycieczki po jeziorze. W okolicy ośrodka porastają piękne lasy mieszane i sosnowe. M.in. na szczycie Orlej Góry (118,5 m n.p.m.) położonej między jez. Niedzięgiel i Jez. Białym rosną do­rodne okazy dębów. Stare dęby rosną także przy połud­niowym brzegu Jez. Białego.Przez Skorzęcin przechodzi znakowany szlak turystycz­ny zielony z Powidza do Jankowa Dolnego.Jezioro NiedzięgielNależy do kompleksu jezior powidzkich. Wyróżnia się urozmaiconą linią brzegową, dnem o łagodnym spadku przy brzegu, czystą wodą. Brzegi zarastające, od północyi wschodu zalesione, w pozostałej części ozdobione zarośla­mi i kępami drzew. Jezioro tworzy kilka dużych zatok. Od południa wrzyna się długi półwysep. W jego sąsiedz­twie zalesiona wyspa o nazwie Znicz.Przy południowo-zachodnim brzegu położone są zabudo­wania wsi Wiekowo, przy południowym PGR-u Charbin, a przy północno-wschodnim — wsi Wylatkowo. Ośrodek wczasowy Skorzęcina zajmuje środkową część północnego pasa brzegu o orientacji północno-zachodniej. Powierzch­nia jeziora wynosi 748 ha, długość 6,4 km, szerokość 2,8 km, głębokość 23 m. Jez. Niedzięgiel nazywane’ jest też Jez. Skorzęcińskim. Z Jez. Niedzięgiel wypływa Mała Noteć, zwana Notecią Zachodnią, płynąca przez Jez. Białe, Piłkę do Jez. Pakoskiego.Okolice SkorzęcinaCiekawy pod względem turystycznym teren rozciąga się na północ od ośrodka. Rosną tam piękne, urozmaicone lasy i rozlewają swe wody Jez. Białe (pow. 30 ha) i nieco dalej Jez. Czarne (pow. 10 ha). Bardzo ładnie położona jest osa­da Piłka (3 km na północ). 2 km za Piłką rozlewa swe wody duże, rynnowe Jez. Ostrowickie.

[Głosów:1    Średnia:3/5]

Comments

comments