WODY

Pomorze Szczecińskie jest krainą, która w porówna­niu z innymi obszarami Polski odznacza się bogatymi zasobami wodnymi. Składają się na to obfite ilości wód gruntowych, bogata sieć rzeczna, w tym wielka magi­strala wodna Odry, znaczna liczba jezior i rozległy akwen Zalewu Szczecińskiego oraz Bałtyk.Wody gruntowePoziomy wodonośne dużych zasobów wód gruntowych znajdują się w podłożu całego województwa. Głębokość zalegania tych wód zależy od charakteru podłoża i kon­figuracji terenu. W strefie pojezierzy i na obszarach sandrowych duże ilości wód gruntowych występują już na nieznacznych głębokościach, do 10 m. Trochę głębiej zalegają wody gruntowe na równinach dennomoreno-wych. W wielu miejscach wody gruntowe wydostają Obszar chroniony przed zalewami przez groble i wały, odwadniany za pomocą kanałów i pomp.się na powierzchnię w postaci drobnych jeziorek w za­głębieniach międzywydmowych, np. w Puszczy Wkrzań-skiej, bądź w formie wysięków i źródełek na stokach dolin rzecznych i brzegach jezior.Z tego rodzaju wodami związane są osobliwe torfowi­ska źródliskowe rozprzestrzenione na Pojezierzu Myśli-borskim w rejonie Choszczna. W miejscu, gdzie na zbo­cze wzgórza wydostają się wody wgłębne, powstają zawieszone na pochyłym stoku pokłady torfu. Torfo­wiska źródliskowe są szczególnie interesującym zjawi­skiem i wyróżniają Pomorze od wielu innych obszarów kraju.Sieć rzecznaTylko wyspa Wolin pozbawiona jest sieci rzecznej. Pozostały obszar województwa cechuje natomiast sto­sunkowo gęsty i bogaty system rzek, strumieni i poto­ków. Pomorze Szczecińskie odwadniane jest zasadniczo przez dwa systemy hydrologiczne. W części południowej następuje to przez Odrę i jej dopływy: lewobrzeżną Gunicę i prawdobrzeżne — Myślę, Rurzycę, Tywę, Pło­nię i Inę. Inne rzeki południowego obszaru, jak Drawa i jej dopływy, płyną najpierw na południe do Noteci i dopiero potem, przez Wartę, łączą się z Odrą. Obszar północny odwadniany jest przez rzeki Przymorza Bał­tyckiego: Gowienicę, wpadającą do Zalewu Szczeciń­skiego, Wołczenicę i Swiniec, uchodzące do Zalewu Ka­mieńskiego, oraz Regę z dopływami, mającą ujście do morza. Dział wodny między dorzeczem Odry i rzek Przymorza biegnie równoleżnikowo przez terasy Pusz­czy Wkrzańskiej i Puszczy Goleniowskiej, a dalej na wschód przez wzniesienia morenowe Pojezierza Draw­skiego, rodzielając zlewnię Iny od zlewni Gowienicy i Regi.Podstawowe znaczenie ma potężna magistrala wodnaOdry, jako element kształtujący środowisko przyrod­nicze, w tym szczególnie olbrzymie kompleksy torfowe Pomorza Szczecińskiego. Długość Odry od ujścia Warty do Zalewu Szczecińskiego wynosi 98 km. Dolna Odra ma na tym odcinku bardzo mały spadek (1 cm na kilo­metr). Dawniej na wiele kilometrów powyżej ujścia dzieliła się na szereg meandrujących w dolinie ramion i odnóg. Częste powodzie i stałe zabagnienie doliny po­wodowało powstawanie w niej grubych pokładów torfu. Szkody powodziowe zmusiły w ubiegłym wieku do prze­prowadzenia na wielką skalę regulacji obszaru ujścio­wego Odry. Ustalono jedno koryto rzeki do Widucho-wej, a od tej miejscowości pozostawiono dwa równo­ległe ramiona: Odrę Wschodnią, czyli Regalicę, wpada­jącą do dużego, ale płytkiego, deltowego jeziora Dąbie, oraz Odrę Zachodnią, wpadającą wprost do Zalewu Szczecińskiego.Opolderowany 1 kompleks torfowy między ramionami Odry nosi nazwę Międzyodrza. Wielkość przepływu Odry przed jej rozgałęzieniem się na dwa ramiona w Widuchowej wykazuje znaczną rozpiętość, przy naj­niższym stanie wód — 137 m3/sek., w okresach wielkich wód — 3720 m3 sek. Koryto Odry przystosowane jest do żeglugi; poniżej Szczecina — dla barek, powyżej — dla statków morskich.Z rzek wpadających do Odry największa jest Ina, długości 120 km, z dorzeczem o powierzchni 2130 km2. Źródło Iny znajduje się na Pojezierzu Ińskim, na wy­sokości 120 m npm., a uchodzi ona do Odry na poziomie równym z poziomem morza. Dopływem Iny jest rzeczka Krąpiel, która w swym górnym biegu przypomina po­tok górski.Z. mniejszych dopływów Odry do najciekawszych rzek pod względem krajobrazowym należy Płonią, prze­pływająca przez trzy duże jeziora: Płoń, Miedwie, Żele-wo i przylegające do nich rozległe i interesujące bota­nicznie torfowiska nakredowe. Pięknie płynie także rzeka Rurzyca w głęboko wciętej dolinie, na której zbo­czach rozwija się osobliwa roślinność stepowa. Niezwy­kle malownicze krajobrazy tworzy również rzeka Dra­wa, spływająca dość szybkim nurtem przez liczne je­ziora rynnowe, a potem przez ogromne lasy na san­drach do pradoliny Warty—Noteci.Najdłuższą rzeką po Odrze jest Rega, której dorze­cze (2672 km2) jest w granicach województwa jedynym należącym bezpośrednio do zlewiska Bałtyku. Źródła Regi znajdują się w województwie koszalińskim na wysoczyznach (146 m npm.) w okolicach Połczyna-Zdro-ju. Długość Regi wynosi 199 km, z tego 125 km w gra­nicach Pomorza Szczecińskiego. Bieg rzeki jest nie­zwykle kręty, a szczególnie gwałtowną zmianę kierun­ku wykazuje ona na swym przełomowym, bardzo zresz­tą pięknym odcinku koło miasta Łobez.Rzeki uchodzące nie bezpośrednio do morza, lecz do Zalewu, jak Gowienica, Wołczenica i Swiniec, przepły­wają przeważnie przez nisko położone tereny, najczęś­ciej w szerokich i zatorfionych dolinach.JezioraWażnym-elementem w hydrografii Pomorza Szczeciń­skiego są jeziora. Jest ich ogółem ok. 1000 i zajmują łączną powierzchnię (bez Zalewu) 256,1 km2, co stanowi ponad 2,27% całego obszaru województwa. Stopień za-jeziorzenia terenu stawia województwo w grupie naj­bogatszych w jeziora krain Polski (ogółem w kraju mamy ok. 9300 jezior).Jeziora na Pomorza Szczecińskim nie są rozmiesz­czone równomiernie i ich procentowy udział w po­wierzchni może wahać się od 0,1 do 15,0%. Najmniejszą powierzchnię (do 1,0%) zajmują one w dolinie Odry, w rejonie terasów nadzalewowych oraz w pradolinach nadmorskich; największy procentowy udział jezior ma strefa moren.Olbrzymia większość jezior na Pomorzu Szczeciń­skim zawdzięcza swe pochodzenie działalności lo­dowca. Szczególnie rozpowszechnionym typem jezior pochodzenia lodowcowego są jeziora rynnowe — długie, wąskie i głębokie bruzdy, o stromych brze­gach i konfiguracji dna silnie zróżnicowanej na pły­cizny i przegłębienia. Najczęściej jeziora rynnowe układają się jedno za drugim, tworząc charaktery­styczne łańcuchy, a cały ciąg jeziorny przypomina do­linę rzeczną. Szczególnie długie łańcuchy jezior rynno­wych występują na Pojezierzu Choszczeńskim, a naj­większą rynną jeziorną jest jezioro Miedwie; długość jego wynosi 17 km, a szerokość niewiele ponad 2 km; geneza tego jeziora nie jest jeszcze w pełni wyjaśniona.Odmienną formę jezior polodowcowych stanowią j e-ziora moreny dennej. Są one zwykle duże, lecz płytkie, o urozmaiconej linii brzegowej, z licznymi pół­wyspami i wyspami. Brzegi ich są zazwyczaj płaskie i zatorfione, a one same podlegają szybszemu lądowie-niu wskutek zarastania i wysychania. Typowym jezio­rem moreny dennej jest Jezioro Nowogardzkie w No­wogardzie i Jezioro Wełtyńskie koło Gryfina.Osobny typ stanowi jezioro Dąbie, rozległy zbiornik wód odpływowych Odry. Jest to jezioro deltowe, u ujścia wschodniej odnogi Odry — Regalicy, bardzo płytkie, o średniej głębokości 2,8 m. Osobliwością jezio­ra są wielkie wahania poziomu wód, dochodzące do 1,4 m, wywoływane przez sztormy. Pod względem wiel­kości jezioro Dąbie jest największym jeziorem w województwie, a czwartym w Polsce. Ciągnie się na północ od Szczecina na odległość 15,7 km, a jego szerokość osiąga 7,5 km. Regalica, niosąc do jeziora Dąbie duże ilości osadów i zawiesin, tworzy w jego obrębie deltę w postaci licznych wysp, przekształcających się szybko w torfowiska.Związek genetyczny z Bałtykiem mają jeziora przybrzeżne. Są to zatoki odcięte od morza przez wały piaszczystych mierzei. Wały te są usypywane z piasku przez prądy morskie. W ten sposób powstały na wybrzeżu jeziora: Koprowo na Wolinie, Liwia Łuża koło Niechorza i Resko Przymorskie na granicy woje­wództwa niedaleko Dźwirzyna. Jeziora przybrzeżne są początkowo słonawe, później z braku dostępu wód mor­skich wysładzają się, a w końcu zamieniają się w mo­czary i w torfowiska, ponieważ należą do zbiorników bardzo płytkich.Jeziora są nietrwałym składnikiem krajobrazu i wiele z nich, a jak się okazuje większość, zostało już całko­wicie zatorfionych; liczne pozostałe znajdują się nato­miast w różnych fazach lądowienia. Obecnie, jak już wiemy, jeziora zajmują 2,27% obszaru województwa, gdy pierwotnie, na początku okresu polodowcowego, zajmowały 6,59%, zanikło więc już około 2/3 jezior.Dowodem istnienia jeziora w przeszłości są charak­terystyczne osady limniczne, zwane gytią, które stwier­dza się w badaniach stratygraficznych za pomocą wier­ceń. Niespotykanym zjawiskiem w innych rejonach kra­ju (poza Mazurami) jest występowanie na szczecińskich pojezierzach złóż gytii, tzw. g y t i o w i s k, powstałych na skutek obniżenia poziomu wód w jeziorach. Gytio-wiska stanowią niezwykle interesujące formy siedlisk dla specyficznej roślinności; łączną powierzchnię 92 do­tąd zinwentaryzowanych w województwie gytiowisk ocenia się na ponad 4500 ha. Ogromne są zasoby osa­dów gytii, które spowodowały zanik jezior na Pomorzu Szczecińskim. Według obrachunku kubatura osadów gytii wynosi ponad 1 mld m3. Gytia jest drugim (obok torfów) wielkim, na razie słabo wykorzystanym bogac­twem naturalnym województwa.Największymi jeziorami w województwie są: Dąbie — 55,6 km2, Miedwie — 26,8 km2, Woświn — 8,3 km2, Płoń — 8,3 km2, Resko Przymorskie — 6,3 km2, Myśli­borskie — 6,2 km2 i Ińskie — 6,0 km2. Do najgłębszych należą jeziora: Morzycko — 58,5 m, Łubie — 46,0 m, Miedwie — 42,0 m, Ińskie — 41,0 m, Dubie — 38,0 m, Chłop — 37,5 m, Woświn — 30,0 m i Krzemień — 30,0 m. Najwyżej położone jest Jezioro Ińskie — 122,0 m npm., najniżej Liwia Łuża — 0,2 m npm.Zalew SzczecińskiZalew Szczeciński jest rozległym, ale bardzo płytkim obszarem wodnym, który stanowi środowisko przejścio­we między jeziorami a morzem. Powierzchnia jego, wliczając liczne rozlewiska, zatoki i odgałęzienia, wy­nosi 952 km2, w tym w granicach województwa — 635 km2. Średnia głębokość Zalewu wynosi 4 m. Pod­wodne płycizny sprawiają, że na dość znacznych prze­strzeniach głębokość nie przekracza 70 cm, co umożli­wia ekspansję roślinności szuwarowej. Ze względu na płytkość Zalewu stało się konieczne wybudowanie dla statków toru wodnego długości 22 km i głębokości 10 m, wymagającego stałych prac pogłębiarskich. Rocznie wy­dobywa się przy tej okazji z dna Zalewu ok. 1 min m3 mułu. Mułem tym pokrywa się powierzchnię przyleg­łych torfowisk, przekształcając w ten sposób siedliska bagienne w tereny uprawowe.Trzy cieśniny wodne utrzymują łączność Zalewu z wodami Bałtyku: Piana, Świna i Dziwna, oddzielając zarazem wyspy Uznam i Wolin od lądu stałego. Podwzględem hydrograficznym nie można tych cieśnin uważać za ramiona ujściowe Odry, prąd w nich bowiem zmienia kierunek, co jest powodowane stałym wyrów­nywaniem poziomu wód między Bałtykiem a Zalewem. Występuje tutaj ciekawe zjawisko tzw. delty wstecznej. Normalnie w rynnach wodnych Świny czy Dziwny woda płynie w stronę Bałtyku, osadzając niesiony materiał po stronie morza. Zalew odgrywa wtedy rolę wielkiego jeziora przepływowego. W czasie sztormów woda w Bałtyku może jednak ulec spiętrze­niu do 2 m i wówczas do Zalewu płynie prąd od strony morza, powodując zasolenie jego wód i osadzając w nich materiał przyniesiony z morza. W ten sposób powstał i nadal się tworzy archipelag niskich wysepek na Za­lewie na południe od Wolina.

[Głosów:1    Średnia:4/5]

Comments

comments