WYCIECZKA DO ŁEBY

Ze Smołdzina do Kluk wyruszamy autobusem przez Smołdziński Las i Wilkowo (12 km) lub szlakiem pieszym, wyznakowanym kolorem czarnym. Szlak — zwany połud­niowym — biegnie ze Smołdzina przez Kluki, Lisią Górę, Izbicę, Gać, Bolesławiec i Żarnowską — do Łeby (około 29 km).Przyjmując alternatywę drugą wychodzimy na polną drogę, która prowadzi w kierunku wsi Lasy. Po przejściu 1 km kierujemy się w prawo, dochodząc do lekko podmo­kłej drogi. Po 6 km marszu wśród rozległych łąk skręca­my ponownie w prawo. Następnie dochodzimy do lasu oraz do drogi, która wiedzie do Kluk.KLUKI, wieś rybacka (szkoła, Słowiński Dom Kultury, sklep, połączenie ze Słupskiem PKS), leżą na południowo-zachodnim brzegu jeziora Łebsko, nad uchodzącą do jezio­ra rzeczką Pustynką (dawniej zwaną Klukówka). Na za­chód od wsi ciągnie się las, a od południowego zachodu, południa i południowego wschodu otoczona jest trudno dostępnymi bagnami, torfowiskami i podmokłymi łąkami, zwanymi Izbickimi Bagnami. Obszary wokół wsi położone są zaledwie od 0,5 do 1,5 m n.p.m.Kluki są obecnie jedyną wsią na wybrzeżu polskim, w której zachowało się do dziś około 30 rodzin — potom­ków Słowińców. Ta niewielka osada rybacka w dawnych czasach zamieszkiwana była przez jedną rozrastającą się rodzinę Kluków. Gwarowo mieszkańcy ci nazywali się Kle-hi, Klęki lub Klękanie.Mimo że wieś jest starą osadą rybacką, pierwsza wzmian­ka o niej pochodzi dopiero z początków XVIII wieku. Po­za właściwą wsią — zwaną Klukami Smołdzińskimi — o kształcie typowej ulicówki, jest tu kilka większych ko­lonii: Kluki Ciemińskie, Pawełkowice i Kluki Żeleskie. W Klukach, jak i pobliskich koloniach (wsiach), zachowała się znaczna liczba starych chałup. Są to najczęściej dwojaki o dachach naczółowo-dymnikowych, krytych strzechą, kalenicowych — dwutraktowych z czarną kuch­nią pośrodku. Ludność w dawnych czasach mieszkała tu również w wielorodzinnych domach, które służyły czte­rem, a czasem ośmiu rodzinom.Charakterystycznym zjawiskiem dla Kluk było silne spokrewnienie ich mieszkańców, w wyniku czego często powtarzały się te same nazwiska. Pod koniec XIX w. aż 29 rodzin nosiło nazwisko Kliick, 10 Polex, 8 Reimon. Wy­stępowały również i inne nazwiska jak: Schimanke, We-gatzki, Czirr.W celu zabezpieczenia budownictwa słowińskiego, przed­miotów codziennego użytku, narzędzi połowowych itp. w r. 1963 zorganizowano we wsi Muzeum Zagrody Sło­wińskiej (skansen). Placówka ta — jedyna tego typu na terenie Pomorza Zachodniego — realizuje zadania nau­kowe, naukowo-oświatowe, dydaktyczne i społeczno-wy­chowawcze.Na cele muzealne przeznaczono zagrodę, składającą się z parterowego budynku mieszkalnego oraz trzech zabu-18. Kluki. Fragment ekspozycji Muzeum Zagrody Słowińskiejdowari gospodarczych. Zagroda ta pochodzi z XIX w. i po­siada wiele cech charakterystycznych dla budownictwa słowińskiego. W Muzeum Zagrody Słowińskiej zgromadzo­no około 500 eksponatów etnograficznych, które pieczoło­wicie konserwowane są przez słupskich i koszalińskich pracowników naukowych.Z Kluk udajemy się wyznakowanym szlakiem w kie­runku wsi Lisia Góra (6 km). Po drodze mijamy kolejno: Pawełkowice, Kluki Ciemińskie i Kluki Żeleskie. Wycho­dząc ze wsi Żeleskie skręcamy w lewo (na wschód) i do samej Lisiej Góry idziemy wśród rozległych łąk i bagien. Są to Ciemińskie i Izbickie Bagna (znane torfowiska Łeb­skie).LISIA GÓRA jest wsią o kształcie ulicówki, położoną nad brzegiem jeziora Łebsko, w miejscu najdalej wysunię­tym na południe. Po przejściu ponad 1 km wśród łąk i la­sów dochodzimy do Izbicy.IZBICA jest typową ulicówką. Zabudowania wsi ciągną się rzędem, prawie równolegle do linii brzegowej jeziora.We wsi jest jeszcze wiele starych chałup i budyn­ków gospodarczych, szkieletowych, wypełnionych gliną. Na miejscowym cmentarzu znajdują się krzyże żeliwne ze słowińskimi nazwiskami. Stara wieś słowińska przecho­dziła te same koleje losu co cały obszar zamieszkały przez Słowińców. Ze wsi roztacza się piękny widok na jezioro i mierzeję. Na południu, ponad pasem bagien i łąk w re­jonie doliny rzeki Łeby, między wsią Ciemino i Rzuszcze, wznoszą się wzgórza dochodzące do 77 m n.p.m. (Amatorzy dalekich podróży zamorskich mogą tutaj spełnić swe „ma­rzenia”, gdyż po kilkunastu minutach drogi odwiedzić mo­gą… Amerykę. W pobliżu Izbicy znajduje się bowiem przy­siółek o tej nazwie).Po opuszczeniu wsi i przejściu 800 m do rozwidlenia dróg — skręcamy w lewo. Idąc drogą, która biegnie wśród łąk i bagien doliny rzeki Łeby, dochodzimy do miejsco­wościGAC. Wieś leży nad Łebą w jej rejonie ujściowym, gdzie rozwidla się ona w kierunku jeziora Łebsko (pow. Lębork woj. gdańskie). Do ciekawszych obiektów zabytkowych na­leży we wsi porośnięte lasem grodzisko wczesno­średniowieczne, dwuczęściowe, położone niedaleko młyna. Otoczone jest błotnistymi łąkami i stawem młyń­skim. Tuż obok grodziska natrafiono na przedhistoryczne groby z okresu wczesnego żelaza, a nieco dalej — kur­hany z epoki brązu. Na uwagę zasługuje też dwór z pierwszej połowy XVIII w., później przebudowany, mu­rowany. Front ma parterowy, a skrzydła piętrowe. W XIX w. otaczała go jeszcze fosa, po której do dziś po­został ślad w postaci stawu. Zabytkami są także: budy­nek gospodarczy z r. 1856, murowany, chałupa — d w o j a k (nr 8), szkieletowa, kryta strzechą (obok dąb o obwodzie 5,60 m), chałupa nr 9 z pierwszej połowy XIX w., kryta trzciną, z dachem naczółkowo-dymnikowym oraz kuźnia (w środku wsi), prawdopodobnie z drugiej połowy XVIII w., murowana, w rzucie ośmioboczna, pię­trowa. W parku obok dworu znajdują się dwie lipy o obwodach 4,90 i 5,20 m. Ze wsi oraz pobliskich wyniesieńterenowych — piękny widok na jezioro Łebsko i meandru­jącą rzekę Łebę.Obszar bagienny w rejonie wsi jest miejscem lęgowym licznego ptactwa wodnego i błotnego. Rezerwat ten (o po­wierzchni 45 ha) znajduje się w południowej części jeziora Łebsko, na półwyspie położonym na północ od wsi.Po opuszczeniu miejscowości Gać idziemy drogą prze­chodzącą przez las i po 2 km mijamy małe wsie Babidół i Bolesławiec. Po 6 km osiągamy miejscowość wieśŻARNOWSKA, która leży nad jeziorem Łebskim, tuż przy ujściu Kanału Żarnowskiego do jeziora. Jest to stara osada słowińska, należąca do regionu Kaszubów nadłebiańskich. Zachowało się tu wiele starych chałup szkieleto­wych. We wschodniej części jeziora, na półwyspie poło­żonym na zachód od wsi, znajduje się rezerwat łąkowo-ba-gienny o powierzchni 25 ha; jest on obszarem lęgowym ptactwa wodnego i błotnego.Z Żarnowskiej dochodzimy do drogi, którą skręcamy w lewo i osiągamy po 5 km Łebę.ŁEBADom wycieczkowy PTTK ul. T. Kościuszki 66, tel. 30. miejsc nocle­gowych 120. Restauracja „Mewa”, ul. T. Kościuszki, tel. 80. Sezonowa restauracja „Morskie Oko”, ul. Wojska Polskiego 9, tel. 65. Bar „Perełka”, ul. T. Kościuszki 50. Punkt informacji turystycznej — Dom Wycieczkowy PTTK, tel. 30. Sklepy, kino, itp.Miasto nadmorskie, port rybacki, wczasowisko i kąpieli­sko, liczy obecnie około 5 tys. mieszkańców. Leży na Po-brzeżu Słowińskim przy ujściu rzeki Łeby do Bałtyku, między jeziorami Łebsko i Sarbsko, na równinie oddzielo­nej od morza pasem wydm przybrzeżnych.Już w X w. przy ujściu rzeki Łeby istniało około 1,5 km na północny zachód od dzisiejszego miasta osiedle ryba­ckie, zamieszkałe przez ludność słowiańską.Pierwsza wzmianka o Łebie pochodzi z r. 1282. Prawa miejskie otrzymała w r. 1357. W latach 1310—1466 znaj­dowała się w rękach Krzyżaków; po pokoju toruńskim w r. 1466 wróciła do Polski. Ludność miasta żyła z rybo­łówstwa, handlu morskiego i rzemiosła. W XVI w. przybli-zające się od zachodu ruchome wydmy: zaczęły coraz bar­dziej zagrażać osadzie. Obawa przed zasypaniem oraz wiel­kie powodzie, jakie miały miejsce w latach 1497 (11—13 stycznia) i 1558, zmusiły jej mieszkańców do przeniesienia się w bezpieczniejsze miejsce, tzn. na teren obecnego mia­sta. Ostatni mieszkańcy ze starej Łeby wynieśli się w r. 1572, kiedy silny sztorm zalał i zniszczył resztki zabudo­wań. Budowa nowego osiedla trwała około 12 lat. Wyko­rzystując materiał ze starego kościoła wybudowano w r. 1590 kaplicę, która w latach 1667/1668 została rozbudowa­na. Gdy w r. 1682 uległa całkowitemu spaleniu, zadecydo­wano o budowie nowego koś c i o ł a, który w r. 1860 pod­dany został gruntownej restauracji.W dniu 18 maja 1627 r., podczas wojny polsko-szwedz-kiej, rozegrała się w rejonie Łeby jedna z wielu bitew morskich. Okręty króla polskiego Zygmunta Augusta pod­czas patrolu napotkały część wielkiej armady króla szwedz­kiego Gustawa Adolfa i mimo przeważającej siły wroga podjęły z nim walkę. Oto jak według naocznego świadka przebiegała bitwa:„Okręty JKM-ci obróciły się ku Białej Górze. Okrętów trzy szwedz­kich ku nim puściło się, więc dwa znowu w morze pobiegli, a jeden został z tych szwedzkich. Pan kapitan With, postrzegłszy okrętów szwedzkich, ku nim szedł. Potem szwedzki okręt ujeżdżał ku Białej Górze, a dwa na zasadzie zostały, które chcieli naszych zajechać, tamże spostrzegli dwadzieścia i cztery okrętów. Te trzy okręty JKM-ci z tam­tej strony Łeby podległe Białej Góry zjechali się z szwedzkimi okrę­tami i tam do siebie strzelali, a te okręly szwedzkie drugim okrętom hasło dawały, ogień z przyprawami do góry miotały, żeby im drugie okręty na posiłek przyszły. Tamże szwedzki okręt zjechawszy się z na­szym okrętem, na którym był kapitan Mora, granaty do siebie miotali, gdzie naszych do dwudziestu postrzelano i działo się rozerwało na okręcie, na którym kapitan Magnus. Teraz okręty szwedzkie zebrawszy się do kupy do Pilawy jechali, a okręty JKM-ci ku pomorskiej poszli”. (Według: J. P e r t e k, Polacy na szlakach morskich świata. Gdańsk 1957, s. 71).Ciągłe zapiaszczanie, a tym samym wypłycanie obszaru ujściowego rzeki Łeby, utrudniało i bardzo często wręcz uniemożliwiało wchodzenie statków do portu. W okresie silnego zamulenia przeładunków dokonywano na otwartej redzie. W celu doprowadzenia portu dq właściwego stanu podjęto szereg prac regulujących ujściowy odcinek rzeki Łeby. Prace te oraz przebudowę portu zakończono w r. 1889. Duży wpływ na dalszy rozwój miasta miało oddanie do użytku w r. 1899 linii kolejowej Łeba-Lębork. Mimo różnych planów i prób budowy i rozbudowy portu Łeba po­została do dziś niedużym portem rybackim.Miasto wyzwolone zostało 10 marca 1945 r. przez wojska radzieckie. Nieduże zniszczenia wojenne umożliwiły szyb­kie uruchomienie portu. Obecnie istnieje w Łebie Spół­dzielnia Rybacka im. Dwudziestolecia Polski Ludowej, któ­ra zatrudnia około 100 rybaków. Wyposażeni w nowoczesny sprzęt pływający (32 kutry 17-metrowe), odławiają co roku średnio ponad 3500 t ryb.Łeba jest znanym ośrodkiem wczasowo-turystycznym z dobrze zagospodarowaną piaszczystą plażą i łazienkami w których można korzystać z ciepłej morskiej wody. Po­siada również kilka zakładów przemysłowych, m. in. jede­naście wędzarni, dwie wytwórnie konserw, fabrykę sztucz­nego lodu, warsztaty sieciarskie, i różne zakłady rzemieśl­nicze.

[Głosów:1    Średnia:3/5]

Comments

comments