WYCIECZKA PO SŁUPSKU

Dzisiejszy Słupsk jest miastem nowoczesnych dzielnic mieszkaniowych, pięknych placów, alei, skwerów, zadrze­wionych ulic, parków, dobrze rozwiniętego przemysłu i ży­cia kulturalno-oświatowego. Ma ono również bogatą histo­rię. Aby je poznać proponujemy kilka przechadzek, które mogą być bardzo interesującą lekcją dawnej i nowszej historii miasta. (Proponowane spacery i wycieczki po mieś­cie i okolicy zaliczane są do ciekawszych, choć nie wyczer­pują one innych możliwości).Przechadzka po starym mieścieOpuszczając dworzec kolejowy idziemy na wprost ul. Wojska Polskiego, która prowadzi nas do gra­nic miasta lokacyjnego. Jest to szeroka, piękna ulica, wy­sadzona podwójnym rzędem starych lip, ze spacerowym ciągiem pośrodku. Podobnie jak szereg przyległych do niej ulic wybudowana została w związku z oddaniem do użytku w r. 1870 linii kolejowej Gdańsk—Słupsk—Szczecin oraz dworca, który położony był 600 m od ówczesnego miasta.Po dojściu do wylotu ul. Wojska Polskiego, po lewej stronie mamy al. H. Sienkiewicza z pięknym skwerem (dawny rejon fortyfikacji), na skraju którego stoi pomnik Henryka Sienkiewicza, dłuta szczecińskiej rzeźbiarki Krys­tyny Trzeciak. Pomnik ufundowany został przez rzemiosło słupskie z okazji 650-lecia miasta. Po prawej stronie, na ro­gu ulic Wojska Polskiego i 9 Marca, znajduje się Klub Ko­lejarza, na zapleczu którego urządzono bardzo ładny skwer (także dawny rejon fortyfikacji). Przy ul. Starzyńskiego 3 stoi parterowy budynek z około r. 1800 — dawna stacja pocztowa i zajazd.Po przejściu (w prawo) ulic Starzyńskiego lub 9 Marca wychodzimy na pl. Zwycięstwa. Jest to największy plac w Słupsku (o powierzchni 13 000 m2) i powstał w r. 1886 w wyniku rozbudowy miasta w kierunku dworca kolejo­wego. W głębi placu (na prawo) widnieje okazały gmach ratusza miejskiego, który zbudowany został w r. 1901.Nawiązuje on do stylu neogotyckiego, ma 60-metrową wie­żę, która góruje nad tą częścią miasta. Bardzo ciekawa jest sala obrad Miejskiej Rady Narodowej, ozdobiona witrażami oraz dwoma wielkimi obrazami historycznymi z dziejów Słupska, wykonanymi przez artystę malarza Scheurenber-ga. Większy obraz przedstawia scenę nadania praw miej­skich w r. 1310, mniejszy — wykup miasta przez mieszczan .słupskich w r. 1341 z rąk Krzyżaków. Przy wejściu do ratusza warto zobaczyć dwa obrazy wykonane przez artys­to malarza J. Kleina-Chevaliera, które przedstawiają Rynek Rybacki w Słupsku i fragment portu w Ustce.Po przeciwległej stronie ratusza stoi jedna z czterech, dawniej istniejących bram miejskich — Brama Nowa. Wybudowana została, jak wskazują na to wiązania wen-dyjskie (słowiańskie), w drugiej połowie XIV wieku. Brama ta nie zachowała swej pierwotnej formy. Około r. 1650 wieżę wzbogacono o barokowy hełm metalowy, a w r. 1836— poszerzono przejazd oraz odnowiono zachodnią stronę bramy. W latach 1724—1755 w bramie zlokalizowane były więzienie karne i przędzalnia, a w XIX w. — warsztaty wojskowe. Od r. 1924 do 1965, z małymi przerwami, istniało tu muzeum regionalne, które później przeniesiono do od­budowanego zamku. Po prawej stronie bramy znajduje się dom towarowy, a nieco dalej — księgarnia.Godny uwagi jest również znajdujący się na placu pomnik Zwycięstwa, który odsłonięto w r. 1962 (projekt Krystyny Trzeciak). Napis na tablicy głosi: „Cześć i chwała bohaterskim żołnierzom Armii Czerwonej i Wojska Polskiego, wsławionym w walce z najeźdźcą hitlerowskim o wyzwolenie ziemi słupskiej”.Dalej idziemy obok dawnego teatru aleją srebrnych lip— ul. Władysława Jagiełły (dawny odcinek fosy) — gdzie po lewej stronie znajdują się fragmenty dobrze zachowa­nych murów obronnych, 3—4-metrowej wysokości. Pierwszymi umocnieniami grodu słupskiego były drewniane palisady, wzniesione na początku XIV wieku. Mury obronne zbudowane zostały przed r. 1376, przy czym pierwsze odcin­ki powstały od stron południowej i południowo-zachodniej — bardziej zagrożonych. O ich wcześniejszym po­chodzeniu świadczy wen-dyjski (słowiański) układ cegieł. Odcinki zaś pół­nocno-wschodni i pół­nocny, gdzie oprócz ukła­du wendyjskiego jest również gotycki, powsta­ły prawdopodobnie około r. 1400. Miejskie mury obronne wybudowane zo­stały na fundamencie z kamieni polnych (są to narzutowe głazy polo-dowcowe). Murów ze­wnętrznych, niskich, Słupsk raczej nie posia­dał, natomiast całość otoczona była fosą, którą wypełniano wodą kanałem połączonym z rzeką Słunią.W murach obronnych otaczających miasto znajdowały się cztery bramy: Młyńska (od strony Gdańska, przy zamku). Nowa (od Szczecina), Ciesielska (od Ustki) oraz Kowalska, która znajdowała się na przedpolu Bramy No­wej, u wylotu obecnej ul. Zawadzkiego. Do czasów dzisiej­szych zachowały się tylko dwie bramy — Nowa i Młyńska. Pozostałe, w związku z rozbudową miasta, zburzono: Ko­walską — w r. 1854, a Ciesielską — w r. 1867. W okresie późniejszym przed bramami pobudowano murowane przed-bramia, które przy bramach Ciesielskiej i Nowej istniały jeszcze w początkach XIX wieku.W związku z rozwojem artylerii średniowiecznej istnie­jące mury nie dawały pełnego bezpieczeństwa, dlatego też w r. 1530 na południowym i zachodnim odcinku rozpoczęto sypać wały, które otoczono nową fosą zewnętrzną (około r. 1570). Wały te w XVII w. wzmocnione zostały czterema bastionami ziemnymi, co podniosło obronność miasta. Dal­sza rozbudowa Słupska doprowadziła jednak w XIX w. do likwidacji fos, wałów oraz murów obronnych.Przechodząc dalej ul. Władysława Jagiełły po prawej stronie mijamy zadrzewiony plac — dawny park zabaw mieszczan (w głębi — gmach Bałtyckiego Teatru Drama­tycznego im. Juliusza Słowackiego; jest to nowa siedziba, oddana do użytku w r. 1965), w którym stoi oryginalna ro­tundowa ośmioboczna kaplica Św. Jerzego, wybudo­wana w stylu gotyckim na początku XIV wieku. W r. 1681 kaplica uległa spaleniu, a jej drewniana kopuła została całkowicie zniszczona. Odbudowano ją w r. 1689 i założono barokową kopułę, która zachowała się do dzisiaj. Kaplica zlokalizowana była pierwotnie przy szpitalu św. Ducha, a po jego spaleniu została przeniesiona w r. 1912 do ogrodu zabaw (obecnie pl. Grunwaldzki).Od kaplicy kierujemy się w ul. Dominikańską i wcho­dzimy w obręb warownego, średniowiecznego miasta. Po prawej stronie widnieje barokowa wieża gotyckiego koś­cioła Św. Jacka, zbudowanego na przełomie XIII i XIV wieku. Jako kościół klasztorny zlokalizowany został na gruncie nadanym dominikanom w r. 1278 przez księcia Mściwoja II. W okresie reformacji około r. 1524 klasztor i kościół zostały obrabowane i zdewastowane przez miesz­czan. W r. 1602 księżna Erdmund (wdowa po księciu po­morskim Janie Fryderyku) odbudowała je jako kościół zam­kowy. Był on kilkakrotnie przebudowywany (w początkach XVIII w., w r. 1875 i w początkach XX w.), zachowując ostatecznie formę pseudogotycką. W XVIII w. wydzielona część przy wieży wykorzystywana była na browar. Do cen­niejszych eksponatów, które zachowały się do dnia dzi­siejszego, należy zaliczyć wieżyczkę przykrytą hełmem z latarnią, późnorenesansowy ołtarz wielki i ambonę z r. 1602 (ambona ufundowana została przez księżnę Annę Gry-fitkę), barokowe organy, póżnobarokowy nagrobek księcia Ernesta Bogusława (wykonany z czarnego i białego mar­muru, prawdopodobnie przez rzeźbiarza gdańskiego An­drzeja Schliitera) i bogato rzeźbione epitafium księżny Anny Gryfitki. W podziemiach kościoła umieszczone są trumny księżny Anny i jej syna Ernesta Bogu­sława.Tuż za kościołem wcho­dzimy na plac zamkowy książąt pomorskich. Pier­wszy zamek książęcy wy­budowany został praw­dopodobnie obok dawne­go grodu, na sztucznym wzgórzu, na którym stoi dziś kościół Św. Ottona (po przeciwległej stronie rzeki). Najstarsza wiado­mość o istnieniu zamku pochodzi z r. 1248 (w zamku tym urodził się znakomity władca Pomorza — książę Bogu­sław X). W miarę rozwoju gospodarczego i politycznego istniejący zamek okazał się zbyt mały i niewygodny, w związku z czym książęta planowali budowę nowego. Pod koniec XIV w. książę Bogusław VIII rozpoczął budo­wę zamku, lecz w wyniku sprzeciwu mieszczan zaprzestano jej na około 100 lat.Istniejący obecnie zamek wybudowany został wbrew woli miasta w r. 1507 przez księcia Bogusława X. Ta go­tycka budowla o bardzo grubych murach stanowiła jedno­cześnie fragment umocnień miejskich. Zakończenie i roz­budowę zamku podjął w r. 1580 książę pomorski Jan Fry­deryk, zlecając wykonanie prac nadwornemu architektowi Wilhelmowi Zachariaszowi. W latach 1580—1587 przebu­dowano zamek na okazały dwupiętrowy budynek w stylu renesansowym, z dużymi oknami i ozdobioną hełmami wie­żą. Po przejściu Pomorza pod panowanie Prus król Fryderyk — Wilhelm I nakazał spisać wszystkie kosztowności, a następnie w r. 1731 wywiózł je do Berlina. W drugiej połowie XVIII w. zamek zamieniono na koszary wojskowe. Po pożarze w r. 1815 przebudowano go, likwidując wieże i wewnętrzne ściany. W r. 1821 urządzono tu magazyny zbożowe.Bezpośrednio po wyzwoleniu ruiny zamku zabezpieczono, a w latach 1959—1965 — częściowo ze środków Społecznego Funduszu Odbudowy Kraju i Stolicy — zamek całkowicie odbudowano, przywracając mu dawną formę architektonicz­ną. Obecnie w zamku mieści się Muzeum Pomorza Środkowego, które upowszechnia wiedzę o historii tej ziemi i perspektywach rozwojowych regionu koszalińskiego. Zbiory zawierają m.in. mapę Pomorza Zachodniego Lubi-n u s a z r. 1618, wydaną w Rzymie w r. 1689, ikony, zbroje średniowieczne, pieczęcie Bogusława XIV i inne, monety pomorskie, zbiór kazań w języku polskim z r. 1574, modli­tewniki M. Mostnika i wóz triumfalny Jana III Sobieskiego.Obok zamku znajduje się gotycka Brama Młyńska,wybudcwana około r. 1400, a następnie prze­budowana i restaurowana w początkach XX wieku.Do dziedzińca zamko­wego Drzylega również najstan zy w Polsce o-biekt budownictwa prze­mysłów ego — Młyn Zamkowy. Wybudo­wany został na posesji książęcej jako młyn wod­ny, jeszcze przed wznie­sieniem zamku (prawdo­podobnie w kilka lat po otrzymaniu praw miej­skich przez Słupsk). Spełniał on również funkcję spichlerza.czym świadczą jego duże rozmiary oraz małe i wąskie okienka typu spichlerzowego. W początkach XVI w. młyn przebudowano, szczególnie zmieniono jego zewnętrzny wy­gląd (autorem projektu był przypuszczalnie W. Zachariasz). Następnie przebudowy i modernizacje młyna miały miej­sce w latach 1863, 1880 i na początku XX wieku. Po r. 1925 koło wodne zastąpione zostało turbinownią. W latach 1965—1968 przeprowadzono tu prace konserwatorskie, przystosowując budynek do celów muzealnych. Umieszczo­no w lim stałą wystawę etnograficzną, która eksponuje m.in.: prymitywny sprzęt i narzędzia rybackie (łodzie-dłu-banki oraz ościenie-widły do kłucia ryb, po słowiańsku zwane „boedorze”), drewniane chodaki dla koni (nakładane na kopyta dla ułatwienia poruszania się po podmokłychbagnstych gruntach), zdobnictwo w drewnie (malowane i rzeźbione skrzynie, fotele i zydle), narzędzia tkackie, stroje itp.

[Głosów:1    Średnia:4/5]

Comments

comments