ZABYTKI OKOLIC CHEŁMA

WŁODAWA-Miasto liczące ponad 11 tys. mieszkańców, zajmujące powierzchnię 3285 ha. Odległość od Warszawy 250 km. Miasto leży u ujścia rzeki Włodawki do Bugu, na Poje­zierzu Łęczyńsko-Włodawskim. Z wysokiego brzegu we Włodawie roztacza się piękny widok na szeroką około 4 km dolinę Bugu. W pobliżu znajduje się wielki kom­pleks leśny.Włodawa była wzmiankowana już w XIII wieku. Po­łożona na pograniczu Korony i Litwy rozwijała się po­myślnie jako ruchliwe targowisko słynące z jarmarków na bydło, konie i owce. Zjeżdżali tu kupcy krajowi i za­graniczni w celu zakupu wołów, których jednorazowo spędzano nieraz do 20 tys. sztuk. Od 1475 roku była głównym ośrodkiem rozległych dóbr Sanguszków. Sta­raniem Andrzeja Sanguszki około 1534 roku uzyskała prawa miejskie. W XVII wieku przeszła na własność możnego rodu wielkopolskiego Leszczyńskich, którzy utworzyli tu prężny ośrodek innowierczy, m.in. zbudo­wali szkołę kalwińską. Rafał Leszczyński, wojewoda bełski, ufundował tu w 1630 roku zbór kalwiński, któ­rego pierwszym kaznodzieją był Andrzej Węgierski, au­tor historii polskiego kościoła kalwińskiego. Zbór uległ zniszczeniu wraz z całym miastem podczas wojen ko­zackich; odbudowany później przez Rafała Buczackiego istniał do lat osiemdziesiątych XVII wieku. W 1634 roku we Włodawie został zwołany ogólnopolski synod kalwi­nów.W 1649 roku Włodawę zakupił Ludwik Pociej i on to przyczynił się do pomyślnego rozwoju miasta. Kolej­nymi właścicielami Włodawy byli Flemmingowie. Izabel­la z Flemmingów Czartoryska, jako jedyna córka Flem-minga, odziedziczyła w 1771 roku Włodawę. W połowie XIX wieku miasto stało się własnością rządu carskiego. Dzięki uruchomieniu Unii kolejowej z Chełma do Brześ­cia, na trasie której znalazła się także Włodawa, sytua­cja gospodarcza miasta nieco się polepszyła. W końcu XIX wieku należało już do większych ośrodków miej­skich tego regionu. Herb miasta przedstawia rycerza w srebrnej zbroi, w polu zielonym, trzymającego w pra­wej dłoni złotą kopię.W okresie powstania styczniowego tereny Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego ze względu na duże zalesienie i małą dostępność wielokrotnie służyły oddziałom pow­stańczym jako miejsce postoju, ukrycia czy reorganiza­cji. W lasach pod Włodawą stacjonowały partie pow­stańcze Jankowskiego, Zielińskiego, Krysińskiego oraz Lelewela-Borelowskiego. Po upadku powstania nastąpiły krwawe represje i wzmożona działalność rusyfikacyjna władz carskich. W 1912 roku Włodawa weszła w skład utworzonej przez władze carskie guberni chełmskiej.Wiosną 1915 roku wojska państw centralnych wy­parły Rosjan z terenów Królestwa Kongresowego. Po­wiat włodawski znalazł się na obszarze okupacyjnym zajętym przez wojska pruskie. Po odzyskaniu niepo­dległości utrzymano dotychczasowy podział administra­cyjny i Włodawa pozostała nadal siedzibą powiatu. Jed­nakże miasto było zacofane gospodarczo i zaniedbane; brakowało zakładów przemysłowych, urządzeń komunal­nych, w zabudowie przeważały drewniane domy, lud­ność w większości zajmowała się rzemiosłem, drobnym handlem i rolnictwem. W 1939 roku Włodawa liczyła 9293 mieszkańców.Rejon Włodawy znalazł się w obrębie działań wojen­nych 1939 roku już w końcowej fazie wojny obronnej. Nocą z 26 na 27 września, gdy prawie cały kraj był już opanowany przez najeźdźców, pod Włodawą przeprawiła się przez Bug Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” dowodzona przez gen. brygady Franciszka Kleeberga. Było to ostatnie-zgrupowanie wojsk polskich prowa­dzące walkę zbrojną z wrogiem. Grupa ta w dniach 5 i 6 października stoczyła krwawą walkę z Niemcami pod Kockiem. Po klęsce wrześniowej Włodawa znalazła się w granicach utworzonego przez okupanta Generalne­go Gubernatorstwa.Już na początku okupacji hitlerowskiej powstał tu silny ośrodek ruchu oporu. Miejscowość była siedzibą obwodu BCh, ZWZ, a później AK. Mieściła się tu rów­nież Komenda Obwodu GL, a następnie AL. Oprócz pol­skich oddziałów partyzanckich na tym terenie były tak­że oddziały partyzantki radzieckiej. Na początku 1942 roku miejscowy komunista Jan Hołod, ps. „Kirpiczny”, zorganizował oddział, który działał w miejscowych la­sach. W czerwcu 1944 roku została zrzucona w tym re­jonie grupa operacyjna Polskiego Sztabu Partyzanckiego pod dowództwem płk. Satanowskiego, która utworzyła w niedługim czasie zgrupowanie partyzanckie „Jeszcze Polska nie zginęła”. Liczne były tu aresztowania i egze­kucje, których dokonywali Niemcy i będący na ich usłu­gach nacjonaliści ukraińscy. Podczas okupacji hitlerowcy wymordowali prawie połowę mieszkańców miasta, w tym całą ludność żydowską. W latach 1942-1943 znajdo­wał się tu karny obóz pracy dla Żydów, przeniesiony później do Sobiboru. Włodawa została wyzwolona 23 lip­ca 1944 roku przez oddziały 47 Armii 1 Frontu Biało­ruskiego.W latach odbudowy ze zniszczeń wojennych zmienił się charakter zabudowy miasta. Powstały nowe osiedla mieszkaniowe, wiele instytucji o charakterze socjalnym, kulturalnym i oświatowym. Nadbużańskie Zakłady Gar­barskie zatrudniają około 1100 osób. W rynku wzniesio­no pomnik poświęcony żołnierzom i partyzantom pole­głym w czasie II wojny światowej, a w ostatnich la­tach — pomnik dla uczczenia bojowników ORMO. Usy­tuowanie miasta w pobliżu wielkich kompleksów leś­nych i w sąsiedztwie dobrze zagospodarowanego zespołu ośrodków wczasowych nad jeziorami Białym Włodaw-skim i Glinki sprawia, że Włodawa w najbliższym cza­sie będzie pełnić funkcje zaplecza turystycznego i bazy wypadowej do wędrówek po uroczym i wciąż mało zna­nym Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim.ZABYTKI: Zabytkiem wysokiej klasy i najcenniej­szym w mieście jest kościół popauliński. Został wznie­siony w latach 1739-1780 z fundacji Ludwika i Antoniny Pociejów, późnobarokowy, typu ceritralno-podłużnego. Jego korpus główny tworzy wyniosła nawa w formie wydłużonego ośmioboku i boczne kaplice z przejściami, które układają się w pozorne nawy boczne. Elewację frontową zdobią wysokie wieże z grzebieniastymi heł­mami. We wnętrzu kościoła jest polichromia z lat 1780–1786 malowana przez Gabriela Sławińskiego i braci Dobrzeniewskich. Zwraca uwagę sześć monumentalnych późnobarokowych rzeźb, wykonanych przez rzeźbiarza lwowskiego Macieja Polejowskiego. Bogate wyposażenie wnętrza utrzymane jest w stylu rokokowym. Szczególnie cenne są XVIII-wieczne obrazy oraz meble znajdujące się w zakrystii kościoła, pochodzące również z tego wie­ku.Do kościoła przylega dawny klasztor, wzniesiony w latach 1711-1717 według projektu Józefa Pioli. Budynek ten ma kształt czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem. Przy wjeździe do klasztoru znajduje się rokokowa ka­mienna figura św. Jana Nepomucena. W pobliżu rynku wznosi się budynek dawnej synagogi, zbudowany w 1764 roku i utrzymany w stylu późnego baroku. Korpus głó­wny przykrywa wyniosły dach łamany polski. Narożne piętrowe alkierze i babiniec zwieńczony attyką z grze­bieniem nadają całości charakter typowo polski. W naj­bliższych latach ma tu być otwarte muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego. Obok bożnicy znajduje się również zabytkowy dom pokahalny.Z dawnej zabudowy świeckiej miasta niewiele pozo­stało. Na środku placu rynkowego istnieją jeszcze, choć bardzo zniszczone, barokowe hale targowe w kształcie zamkniętego czworoboku. Jest to zespół dawnych jatek i kramów z obszernym podwórcem, do którego prowa­dzą dwie bramy. Zabudowa tego typu stanowi unikato­we rozwiązanie architektoniczne. Warto zwiedzić tak­że cerkiew prawosławną z XIX wieku utrzymaną w stylu moskiewsko-bizantyjskim z elementami klasycy-stycznymi.-WOJSŁAWICEOsada leżąca na terenie Działów Grabowskich, nad rzeką Wojsławką (dopływem Wieprza), w pobliżu licz­ne wąwozy lessowe. W 1944 roku Jan Ligęza Czyżewski,kasztelan i starosta krakowski, lokował tu miasto na prawie magdeburskim. Wówczas też został wzniesiony zamek warowny, po którym dziś widoczne są zaledwie zarysy fos i murów fundamentowych. W 1490 roku na miasto napadli Tatarzy i w znacznym stopniu je zniszczyli. W końcu XVII wieku Wojsławice należały do Stanisława Stefana Czarnieckiego, synowca wiel­kiego hetmana. Następnie jakiś czas były w rękach Potockich, a w 1790 roku przeszły na własność ro­dziny Poletyłłów. W 1869 roku Wojsławice utraciły pra­wa miejskie. W ciągu swych dziejów były niszczone kilkunastoma wielkimi pożarami i wciąż z uporem od­budowywane. W XVI wieku miasto liczyło 224 domy i 1120 mieszkańców, co w owym czasie stawiało je w rzędzie jednego z większych miast regionu. W końcu XIX wieku było tu 145 domów i 2323 mieszkańców (w tym 1633 Żydów). W okresie dwudziestolecia między­wojennego Wojsławice liczyły 3200 osób. Herb miej­scowości przedstawia białego, biegnącego w prawo ko­nia, w polu czerwonym.W okresie okupacji hitlerowskiej Wojsławice stały się ośrodkiem działania grup ruchu oporu na tym te­renie. We wrześniu 1941 roku powstała tu m. in. ko­mórka rewolucyjnej organizacji „Czerwona Partyzant­ka”, której dwa oddziały bojowe stacjonowały w oko­licy. Działalność konspiracyjna i aktywność partyzan­tów były bardzo skuteczne. 17 kwietnia 1944 roku hi­tlerowcy zorganizowali na osadę wyprawę pacyfika-cyjną. Na przedpolach wsi żołnierze miejscowego pod­ziemia stawili zbrojny opór. Połączone oddziały par­tyzanckie BCh i AK pod dowództwem Witolda Fijał­kowskiego, ps. „Wilk”, przy wsparciu konnego oddzia­łu partyzantów radzieckich dowodzonych przez mjr. Mikołaja Fiodorowa stoczyły tu ciężką walkę z prze­ważającymi siłami niemieckimi i odparły atak wroga. Wśród poległych znalazł się również dowódca radziec­ki. W pobliskim Rozięcinie znajduje się jego grób. 24 lipca 1944 roku Wojsławice zostały wyzwolone przez oddziały Gwardyjskiej Armii 1 Frontu Ukraińskiego. Dla upamiętnienia bohaterskiej bitwy z okupantem miejscowe społeczeństwo ufundowało pomnik. Ustawio­no go przed domem kultury. Przed budynkiem urzędu gminy położono pamiątkowy kamień na cześć mili­cjantów poległych w walce z reakcyjnym podziemiem.ZABYTKI: Cennym zabytkiem jest kościół pochodzą­cy wprawdzie z okresu renesansu (1595-1608), lecz grun­townie przebudowany w latach 1671-1684 przez archi­tekta Zamoyskich — Jana Michała Linka, którego twór­czość charakteryzuje się indywidualnym, jemu tylko właściwym operowaniem formami barokowymi. Kościół jest budowlą jednonawową, z wydłużonym prezbite­rium i charakterystycznymi szczytami zaopatrzonymi w spływy i zdobnymi podziałami płycinowymi. Wewnątrz znajdują się późnobarokowe ołtarze, chrzcielnica oraz obrazy z XVII i XVIII wieku. Jednym z cenniejszych jest obraz szkoły włoskiej przedstawiający komunię św. Katarzyny Sieneńskiej. Kościół w Wojsławicach jest jedynym na terenie województwa zabytkiem w stylu dojrzałego baroku drugiej połowy XVII wieku. Obok kościoła stoi dzwonnica z 1726 roku i klasycystyczna plebania z pierwszej połowy XIX wieku.Cerkiew unicka zbudowana w 1774 roku mieści o-becnie magazyn. Zachowały się także dwie synagogi, jedna z 1774 roku, druga z końca” XIX wieku. Miej­sce, które okoliczna ludność nazywa „zamczyskiem” kryje pozostałości zespołu pałacowego Poletyłłów z 1790 roku. Przy ul. Uchańskiej zobaczyć można kilka do­mów z pierwszej połowy XIX wieku (m. in. dom nr 7) oraz czworaki dworskie z XIX wieku. Na obrzeżach osady stoją do dziś kapliczki (w sumie 5) z XVIII wie­ku, murowane z kamienia i cegły. W pobliskim Maj­danie Nowym, na wysokim lessowym wzniesieniu znaj­duje się wczesnośredniowieczne grodzisko. W lesie (odl. 2 km) rośnie buk — pomnik przyrody.Siedziba Urzędu Gminy. We wsi: poczta, gospoda, schronisko młodzieżowe, sklep spożywczy, bank spół­dzielczy. Połączenia PKS z Chełmem, Krasnymstawem i Hrubieszowem.SURHÓW-Wieś położona na Działach Grabowieckich, nad rzeką Wojsławką, w sąsiedztwie lasu mieszanego. Wzmianko­wana w 1564 roku jako wieś należąca do starostwa krasnostawskiego.W czasie II wojny światowej, 22 września 1939 roku, przeszła tędy na południe 41 Dywizja Piechoty dowo­dzona przez gen. Piekarskiego. W pobliskim lesie stacjo­nowały przez cały okres okupacji hitlerowskiej oddziały partyzanckie. 15 lipca 1942 roku oddział GL K. Masta-lerza, ps. „Stary”, rozbił załogę niemiecką ochraniającą majątek ziemski, zdobywając broń. Również w lipcu 1943 roku oddział GL pod dowództwem Sobczuka, ps. „Szczerbaty”, stoczył walkę z Niemcami. Podobnych akcji zorganizowano tu kilka.ZABYTKI: Pałac w Surhowie jest jedynym w wo­jewództwie obiektem klasycystycznej architektury świec­kiej z zachowanym w całości wystrojem malarskim i sztukateryjnym wnętrza (1818-1820). Polichromia, wyko­nana przez Mikołaja Montiego, przedstawia sceny te hi­storii Polski, sceny o tematyce biblijnej i mitologicznej. Charakterystycznym dla tego typu budowli elementem jest ustawiony na osi 4-kolumnowy portyk. Uroku do­daje pałacowi otaczający go park ze starodrzewem (5,8 ha). Dawny dwór zbudowany został w I połowie XIX wieku, z pomieszczeń gospodarczych zachowała się go­rzelnia (obecnie dom mieszkalny). W pobliżu dworu stoi murowana kapliczka z XVIII wieku. Na wzgórzu wznosi się murowany klasycystyczny kościół zbudowany w la­tach 1840-1844. Wewnątrz znajdują się interesujące obra­zy malowane przez M. Montiego.Urząd Gminy w Kraśniczynie. Połączenia PKS z Krasnymstawem (odl. 10 km).ŚWIERŻE-Osada położona nad Bugiem, na obszarze Obniżenia Dubienki. Jest to jedna z najstarszych miejscowości wo­jewództwa, wzmiankowana już w 1443 roku. Piotr Re-kutowicz Wołczek z Kłodna, starosta chełmski, założył na gruntach nie istniejącej dziś wsi Staryki w I połowie XV wieku miasteczko z przywilejem 6 jarmarków rocz­nie. Istniała tu wówczas przystań na Bugu służąca do spławu zboża i drewna. W XIX wieku w miejscowym folwarku rozwinął się drobny przemysł. Funkcjonowały: gorzelnia, cegielnia, piec wapienniczy, smolarnia i młyny wodne. Herbem miejscowości jest godło Wołczków, Działosza. W polu czerwonym srebrny róg jeleni oraz czarne skrzydło orle.Turysta odwiedzający Świerże znajdzie tu doskonałe miejsce do wypoczynku. Przepływający koło wsi Bug stwarza warunki do kąpieli i wędkowania. Odpocząć też można w miejscowym parku podworskim, w którym wśród starych drzew rośnie dąb — pomnik przyrody.ZABYTKI: Na wyniosłym brzegu Bugu wznosi się neogotycki kościół zbudowany w latach 1905-1907, mu­rowany, jednonawowy. Kościół ma XVIII-wieczny wy­strój wnętrza. Plebania przy kościele pochodzi z I po­łowy XIX wieku, murowana z kamienia, otynkowana. Przy drodze stoi kapliczka barokowa z ludową rzeźbą. Zachował się drewniany dom wiejski (nr 8) o konstruk­cji zrębowej, z sienią umieszczoną centralnie i gankiem od frontu. Ma on kryty słomą dach naczółkowy z okap-nikami. Warto zwrócić uwagę na detale wystroju zew­nętrznego chałupy.Urząd Gminy w Dorohusku. We wsi: sklep spożyw­czy i przemysłowy, ośrodek zdrowia, szkoła. Połączenia PKS z Chełmem.URSZULIN-Duża wieś położona na terenie Pojezierza Łęczyńsko–Włodawskiego, przy trasie Lublin—Włodawa, na za­chodnim obrzeżu wielkiego zespołu torfowisk, zwanego Krowim Bagnem. Wokół rozciągają się nieduże, otoczone trzęsawiskami jeziora i rozległe, podmokłe łąki — krajo­braz typowo poleski. Według planów rozwoju gospodar­czego w Urszulinie ma powstać centrum rolno-handlo-we. W miejscu Krowiego Bagna, po melioracji, powsta­nie ogromny kompleks łąkarski (ok. 40 km2). Położenie miejscowości w pobliżu największych jezior Pojezierza Lęczyńsko-Włodawskiego określa jej funkcje turystyczne i wypoczynkowe. W odległym 2 km na wschód Andrze­jowie znajduje się wczesnośredniowieczne grodzisko (wzmiankowane w 1205 r.), zwane „dworzyskiem”. Mie­ści się tu obecnie stary cmentarz prawosławny.Siedziba Urzędu Gminy. We wsi: sklepy, restauracja, poczta, ośrodek zdrowia. Połączenia PKS z Włodawą i Lublinem.

[Głosów:1    Średnia:3/5]

Comments

comments