ZNISZCZENIA I ODBUDOWA SŁUPSKA

Wybuch pierwszej wojny światowej (r. 1914) wywołał w Słupsku, jak i na terenie całego Pomorza Zachodniego, szereg zaburzeń gospodarczych. Ustalenie nowych granic po pierwszej wojnie światowej miało bezpośredni wpływ na zahamowanie rozwoju miasta. Nowy układ rynków zby­tu, silna konkurencja oraz duże odległości do większych ośrodków przemysłowych zadecydowały o powolnym ubo­żeniu miasta. Trudności te powiększał brak rąk do pracy.Bezpośrednio po wydarzeniach rewolucyjnych w Rosji na początku listopada 1918 r. wybuchła również rewolucja w Niemczech, która objęła także Słupsk. Władzę w wielu miastach na wzór rosyjski przejmowały Rady Robotniczo–Żołnierskie. W Słupsku Rada składała się w większości z ugodowców. Delegat z ramienia Rady, Franz Scharkow-sky, dążył drogą rewolucji do dyktatury proletariatu. Rea­kcja, wykorzystując trudną sytuację ekonomiczną i stan wyjątkowy, doprowadzała do burzliwych demonstracji. Pod naciskiem obszarników reakcyjna część członków Rady pozbawiła Scharkowsky’ego stanowiska delegata, a następ­nie aresztowano go i uwięziono. Rady — mimo dość znacz­nego poparcia — nie istniały długo. Już wiosną r. 1920 ule­gły likwidacji.Pomimo strajków i walk z junkrami, w których brali również udział Polacy, nie osiągnięto większych korzyści. Właściciele majątków powodowali pacyfikację całych wsi, przejmując w końcu władzę w swe ręce. Do władzy doszła przede wszystkim konserwatywna DNVP — Niemiecka Na­rodowa Partia Ludowa.Kryzys gospodarczy, jaki zarysował się pod koniec lat dwudziestych, wykorzystał Adolf Hitler dla szerzenia swej ideologii. Między innymi w Słupsku zorganizowano pierw­sze koła NSDAP. Rok 1931 zapoczątkował szeroką akcję propagandową, która w konsekwencji — na tle kryzysu polityczno-gospodarczego — doprowadziła Hitlera do wła­dzy.Pewna poprawa położenia gospodarczego Słupska nastą­piła po r. 1933. Rząd III Rzeszy, przygotowując się do woj­ny, postanowił rozwinąć w szybkim tempie możliwie wszystkie gałęzie przemysłu, a na terenie Pomorza Zachod­niego — szczególnie przemysł spożywczy. Władze hitlerow­skie celowo rozwinęły antypolskie nastroje, które narasta­ły aż do wybuchu drugiej wojny światowej.Po wybuchu drugiej wojny światowej w Słupsku — po­dobnie jak na terenie całej Rzeszy — wzmógł się terror w stosunku do Polaków i Żydów. Przez cały czas trwania wojny istniał w Słupsku przy obecnej ulicy Gdańskiej obóz pracy, w którym przebywało około 450 robotników. Pod koniec wojny liczba ta znacznie się powiększyła. Warunki bytowe i pracy były bardzo ciężkie. Systematyczne apele nocne, rewizje, ciasnota i brud powodowały wyczerpanie robotników. Robotników obozowych zatrudniano głównie w przemyśle, który w większości przestawiony był na pro­dukcję wojenną. Na przełomie lat 1944—1945 na terenie obozu miała miejsce egzekucja około 10 robotników-więź-niów. Również w przeddzień wyzwolenia Słupska (7-8 mar­ca 1945 r.) 22 Polaków z obozu pracy bestialsko rozstrze­lanych zostało przez oprawców hitlerowskich.Na osiem miesięcy przed zakończeniem wojny, w sierp­niu 1944 r., założono w Słupsku podobóz obozu koncentra­cyjnego Stutthof („Aussenarbeitslager Stolp”). Założenie te­go podobozu związane było z dużym wzrostem liczby więź­niów w obozie koncentracyjnym Stutthof. Komendantem obozu został SS-Hauptscharfiihrer Julius Sakowski. Pierw­szy transport więźniów przybył do Słupska w dniu 26 sierp­nia 1944 r. o godzinie ll50. Transport liczył 382 Żydów z różnych krajów europejskich i 239 Żydówek węgierskich. Pod koniec października 1944 r. liczba więźniów powiększy­ła się do 639. Brak odzieży, prymitywne warunki sanitarne, niskie racje wyżywieniowe powodowały wiele chorób.Słupsk — według hitlerowskich planów obronnych — miał stać się jednym z najsilniejszych punktów oporu armii „Wisła”. Już od r. 1943 rozpoczęto budowę umocnień prze-ciwczołgowych w rejonie Lasku Północnego cmentarza ko­munalnego i strzelnicy za obecną ulicą Gdańską. Od jesieni 1944 r. oddziały wojskowe przystąpiły do dalszej rozbudo­wy wałów i zapór przeciwczołgowych na wzniesieniach za strzelnicą przy ulicy Gdańskiej. Na początku marca 1945 r. przy obecnej ulicy Mariana Buczka ustawiono barykady, a przy drogach prowadzących do Słupska wybudowano bunkry.Władze hitlerowskie, chcąc wzmocnić swe oddziały, zor­ganizowały w teatrze słupskim wiec, na którym zgromadzo­no Polaków, Francuzów, Holendrów i Jugosłowian. Po ode­graniu marszu gladiatorów przemawiał przedstawiciel NSDAP, który mówił o zagrożeniu Europy ze strony Armii Czerwonej. Celem tego wiecu było… werbowanie ochotni­ków do armii niemieckiej. Na apel ten tylko jeden osobnik — podstawiony — zgłosił się do Wehrmachtu, pozostali w liczbie 1000 osób odpowiedzieli milczeniem.Grupy operacyjne i żandarmerii, chcąc utrzymać lud­ność w posłuszeństwie, powołały sądy specjalne i doraźne. Opornych, którzy odmawiali demontażu różnych urządzeń i innych prac związanych z obroną miasta, oddawali pod sąd. W przeddzień wyzwolenia oprawcy hitlerowscy powie­sili sekretarza sądu — Niemca — oskarżając go o udziela­nie pomocy jeńcom rosyjskim oraz rozstrzelali 22 polskich więźniów, którzy podejrzani byli o pracę w konspiracji.W dniu 7 marca 1945 r. dwa zwiadowcze samoloty ra­dzieckie zrzuciły bomby, które były zwiastunem nadcho­dzącej wolności. Wieczorem dnia 8 marca 1945 r., po arty­leryjskim przygotowaniu, ruszyła do natarcia (z marszo-manewru) I Armia Pancerna — z kolumnami ciężkich czoł­gów — i piechota. Po kilku godzinach walk, wczesnym rankiem w dniu 9 marca 1945 r. — Słupsk został wyzwo­lony przez 18. Brygadę Pancerną 3. Korpusu Pancernego II Frontu Białoruskiego. Udział w zdobyciu miasta bra­ła również część I Batalionu Pancernego im. Bohaterów Westerplatte z 1. Armii Wojska Polskiego.Pomimo szybkiego opanowania miasta wycofujące się oddziały hitlerowskie wysadziły w nocy trzy mosty: na obecnych ulicach Garncarskiej, Zawadzkiego i Kilińskiego. Ponadto zniszczono szereg zakładów pracy oraz unieru­chomiono elektrownię wodociągi i gazownię. Początki or­ganizacji życia w Słupsku po wyzwoleniu nie należały więc do łatwych.Brak wody, energii elektrycznej, gazu, unieruchomione zakłady produkcyjne, zniszczone centrum miasta, brak żyw­ności — oto obraz Słupska w pierwszych dniach po wy-, zwoleniu. Miasto w wyniku wojny uległo zniszczeniu w 30%.Dzięki sprawnej organizacji pracy już 23 kwietnia 1945 r. Zarząd Miejski opanował sytuację, uruchamiając szereg podstawowych placówek handlowych, usługowych i admi­nistracyjnych. Wzrost ludności polskiej w Słupsku był bar­dzo szybki. Od września 1945 r. do grudnia 1946 r. ludność wzrosła z 8600 — do 28 288 osób. W r. 1946 miasto już dobrze zagospodarowane — czynne były tramwaje, sklepy, punkty usługowe, ośrodki życia kulturalnego itp.Zniszczone i spalone centrum miasta, dworzec kolejowy, niektóre budynki administracyjne i wiele mieszkalnych, sprawiały wiele dodatkowych kłopotów. Okres likwidacji zniszczeń i porządkowania miasta miał charakter żywioło­wy, ale zadanie swe spełnił. Po uporządkowaniu miasta, przystąpiono do planowej adaptacji ocalałego budownictwa oraz bieżących remontów, co z roku na rok poprawiało sy­tuację mieszkaniową miasta.W szybkim tempie odbudowywano i rozbudowywano za­kłady przemysłowe, szkoły, służbę zdrowia itp. Już pod ko­niec 1945 r. w uruchomionych zakładach pracy zatrudnio­nych było 1600 osób. W latach 1951—1956 nastąpił dalszy etap porządkowania i odbudowy miasta, przystąpiono do re­alizacji pierwszych nowych inwestycji. Odbudowano i roz­budowano Fabrykę Narzędzi Rolniczych, Zakłady Sprzętu Okrętowego, Fabrykę Cukrów i inne.W latach następnych konsekwentnie realizowano rozbu­dowę miasta w oparciu o plany przestrzenne. Projekt od­budowy Starego Miasta, opracowany w latach 1957—1958, szybko doczekał się realizacji. Zabudowano nowocześnie uli­ce Grodzką, Zawadzkiego, Mostnika i częściowo Piekiełko, co w powiązaniu ze staromiejskimi obiektami zabytkowymi stworzyło piękną, nowoczesną dzielnicę, która otrzymała nazwę Osiedla Dwudziestolecia Polski Ludowej. W obrębie osiedla, na placu Armii Czerwonej, wybudowano również nowoczesne kino „Milenium”. Dalej wzniesiono: osiedle Spółdzielni Mieszkaniowej „Czyn” przy ulicy Garncarskiej, zespół budynków mieszkalnych przy ulicach Mostnika, Marchlewskiego, Mieszka I i Rybackiej — zwany „Nadrze-cze” — oraz osiedle „Zatorze”. Dzięki tej planowej i syste­matycznej rozbudowie miasta w latach 1950—1965 oddano do użytku 4700 izb mieszkalnych oraz szereg innych obie­któw.Potwierdzeniem dynamicznego rozwoju miasta może być szybki wzrost liczby ludności, który wzrósł z 33,9 tys. w r. 1940, do 65 tys. w r. 1969 (stan ludności z r. 1939 przekro­czony został już v/ r. 1957).Bezpośredni wpływ na tak szybki rozwój gospodarczy Słupska miały tzw. czynniki miastotwórcze, czyli odbudo­wywane i rozbudowywane zakłady przemysłowe. Działania wojenne w r. 1945, które zniszczyły miasto, a szczególnie handlową dzielnicę Stare Miasto, nie oszczędziły również zakładów pracy.Ofiarna praca wielu działaczy — organizatorów życia gospodarczego — sprawiła, że mimo wielu trudności już w r. 1945 uruchomiono wiele zakładów, jak np. drukarnię, warsztat ślusarsko-kowalski, stolarnie mechaniczne, war­sztaty elektryczne, wulkanizacyjne i inne.Bezpośrednio po przejęciu przez władze polskie zakładów przemysłowych na terenie miasta rozpoczęto je urucha-miać: Słupską Fabrykę Mebli uruchomiono w październiku 1945 r. (już w r. 1946 produkowała ona meble na eksport; pierwszą partię 45 kompletów sypialnych wysłano do An­glii; od r. 1950 czynne były dalsze oddziały fabryki); Słup­ską Fabrykę Narzędzi Rolniczych — w r. 1946; Fabrykę Cukrów „Pomorzanka” — w r. 1945; Krochmalnię i Płat­karnię — w październiku 1947 r.; Słupskie Zakłady Sprzętu Okrętowego — w r. 1946 (produkcja sprzętu okrętowego zapoczątkowana została w r. 1958).Całkowicie nowymi zakładami wybudowanymi w Polsce Ludowej są Zakłady Naprawcze Taboru PKS „Kapena” i Fabryka Obuwia. W latach 1945—1965 na rozwój życia gospodarczego przeznaczono około 600 milionów złotych, a w latach 1966—1967 na nowe inwestycje w gospodarce uspołecznionej wydano ponad 530 milionów złotych. Istnie­jące i nadal rozwijające się w Słupsku przemysły kluczowy, terenowy i spółdzielczy, dogodne położenie komunikacyjne i korzystne warunki przestrzenne gwarantują miastu dalszą pomyślną perspektywę rozwoju. Według założeń w r. 1985 miasto osiągnąć ma 120 000 mieszkańców.Wraz ze wzrostem przemysłu, handlu, rzemiosła itp. roz­wijało się również życie kulturalne i oświatowe. Słupsk posiada obecnie 14 szkół podstawowych, 2 licea ogólno­kształcące, 8 zawodowych, Wyższą Szkołę Nauczycielską, 11 przedszkoli, Bałtycki Teatr Dramatyczny, Teatr Lalek „Tęcza”, Powiatowy Dom Kultury, Młodzieżowy Dom Kul­tury, Klub Międzynarodowej Książki i Prasy, Muzeum Po­morza Środkowego i szereg innych placówek kulturalno–oświatowych.

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Comments

comments