DWORZEC

Obecny dworzec kolejowy w Gnieźnie o ładnej formie architektonicznej, jest efektem przebudowy doko­nanej w latach 1964—1966. Od strony peronów na ścianie element dekoracyjny przedstawiający schemat Szlaku Pia­stowskiego, nawiązujący do tysiącletnich dziejów miasta. Poprzedni gmach dworca powstał w 1872 r., równocześnie z uruchomieniem pierwszej linii kolejowej Poznań—Gniez-no—Bydgoszcz. Dworzec położony jest przy ładnym parku Kościuszki.Na wprost dworca wznosił się pomnik dla upamiętnienia poległych o oswobodzenie miasta w 1919 r., zniszczony przez hitlerowców. Po prawej „perory” dworca autobuso­wego. Przechodzimy w kierunku ul. Lecha. Na skraju par­ku, po lewej, kotwica statku morskiego ustawiona w r. 1968, jako symbol więzi Gniezna z ludźmi morza. Tu warto wspomnieć, że pod polską banderą handlową pływa statek Polskiej Żeglugi Morskiej w Szczecinie s/s „Gniez­no”, zbudowany w 1957 r. w Stoczni Szczecińskiej (o wy­porności 2556 BRT, długości 94,6 m i szerokości 13,5 m). Na narożniku ul. Lecha mijamy gmach Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, zbudowany w 1899 r., z bogatą ornamentyką secesyjną. Ul. Lecha do­prowadza nas do ul. Chrobrego, głównego ciągu handlo­wego miasta. U zbiegu ulic Chrobrego i Sobieskiego stoją budynki, gdzie do 1939 r. mieściły się koszary (zbudo­wane w 1881 r.) 69 pułku piechoty, wsławionego walkami nad Bzurą. Na murze czerwonego budynku tablica upamiętniająca zdobycie koszar w r. 1918, w czasie Po­wstania Wielkopolskiego. W głębi ul. Chrobrego, po pra­wej, gazownia miejska z 1870 r. Skręcając w lewo w ul. Chrobrego mijamy kino „Polonia” i nieco dalej budynki Gnieźnieńskich Zakładów Graficznych. W drukarni tej, założonej ok. 1890 r., drukowano m.in. pierwszą gazetę „Lech” — „codzienne pismo polityczne dla wszystkich stanów”, wielce zasłużoną w okresie zaborów dla sprawy polskiej; z gazetą współpracował Józef Cho-Ciszewski. „Lech” z przerwą w latach 1914—1919 ukazywał się do 1939 r., będąc jedną ze znaczniejszych gazet Wielko­polski. Obecnie drukarnia jest poważnie rozbudowywana i jej specjalnością staje się druk opakowań.Na narożniku w prawo biegnie ul. Sienkiewicza, po­dobnie jak ul. Chrobrego powstała w czasie regulacji mia­sta po pożarze w r. 1819. Ta pierwsza w dużej części zabu­dowana jest domami z poł. XIX w. W lewo biegnie ul. Mic­kiewicza. Przy narożniku okazały fronton Teatru im. A. Fredry, budynku wzniesionego w okresie między­wojennym jako kino, bez myśli tworzenia teatru. Fasada pochodzi z lat okupacji. Początek teatru w Gnieźnie sięga r. 1945, kiedy to powstał zespół półzawodowy. Od 1949 r. jest to teatr państwowy. Obok stałej sceny w Gnieźnie zespół teatralny obsługuje swymi przedstawieniami w cza­sie objazdów bez mała 1/3 kraju, występując w 9 wo­jewództwach.Dalej przy ul. Chrobrego po prawej: nowy, o ładnej architekturze budynek PKO i kościół poewangelicki (z lat 1842—1843), po lewej neogotycki budynek poczty ^ z 1901 r. Przecinamy ul. Marchlewskiego. Przed nami. per­spektywa ul. Chrobrego z widokiem katedry. Po prawej w średniowieczu znajdował się targ solny. Dziś w jednym z budynków mieści się Klub Międzynarodowej Prasy i Książki. Nowy, duży budynek stojący za kolejną ulicą — Mieszka I — stoi na miejscu bóżnicy (z 1846 r.), zlikwidowanej przez hitlerowców. Nieco dalej, także przy ul. Chrobrego przed ul. Rzeźnicką, wznosi się budynek nowego ratusza, zbudowanego w 1831 r., do dziś będący siedzibą władz miejskich. Odchodząca w lewo ul. Rzeźnicką wyznacza zarys średniowiecznych murów obronnych. Przecinały one obecną ul. Chrobrego, która powstała dopiero w 1820 r. Wychodzimy na dawny rynek, dziś pl. Boh. Stalingradu przecina­my go i ul. Tumską docieramy do Wzgórza Lecha DalkiPołudniowo-Zachodnia dzielnica miasta, częściowo je­szcze o zabudowie wiejskiej, jako że włączona została do obszaru Gniezna w r. 1963. W przeszłości (XVI w.) był tu folwark proboszcza katedralnego. We wschodniej części dzielnicy znajduje się niewielki, ładny 1 a s sosnowo-brzo-zowy, licznie odwiedzany przez mieszkańców Gniezna. W okresie letnim czynna jest tu kawiarnia „Wypoczynek”. W parku internatu Liceum Medycznego znajduje się pom­nik ku czci 27 zakładników polskich rozstrzelanych w koń­cu 1939 r. Dojazd z centrum autobusem linii 5.Kościół Sw. KrzyżaPołożony jest w północnej części miasta przy ul. Żabiej, w pobliżu Jez. Świętokrzyskiego, zwanego też Bielidłem. Pierwotnie fundowany w r. 1179 przez Przecława, kano­nika gnieźnieńskiego, dla osadzonych tu z początku bożo­grobców. Obecny wzniesiony w latach 1834—1836 w stylu neogotyckim. Wewnątrz m.in. ołtarz główny barokowy z krucyfiksem z XVI w., 2 ołtarze boczne z r. 1700, baro­kowa ambona, późnogotycka misa chrzcielnicy. Kościół położony jest na terenie cmentarza, gdzie znajduje się m.in. kilka grobowców z poł. XIX w. Na cmentarzu tym pocho­wany został Józef Chociszewski i tu znajduje się jego nagrobek.Południowa część miastaPołudniowa, czyli położona „za torami” część miasta, rozłożyła się wzdłuż głównych ulic wylotowych: Wrze­sińskiej (w kierunku Wrześni) i Armii Czerwonej (w kie­runku Witkowa). Między tymi ulicami znajduje się Osi e-dle Grunwaldzkie. W czasie wojny znajdował się tu obóz jeńców wojennych. Niemcy planowali na jego terenie założenie obozu koncentracyjnego. Przy rozwidle­niu ul. Wrzesińskiej i Armii Czerwonej znajduje się tabli­ca upamiętniająca wejście do Gniezna oddziałów radziec­kich w styczniu 1945 r. Weszły one od strony Witkowa dawną ul. Witkowską, którą dla upamiętnienia wyzwoli­cieli przemianowano na ul. Armii Czerwonej. Przy ulicy tej znajduje się cmentarz, gdzie w wydzielonych kwa­terach spoczywają żołnierze radzieccy (m.in. 2 oficerów bohaterów Związku Radzieckiego) polegli w walkach oraz zmarli w szpitalu. Wśród grobów wznosi się pomnik. W sąsiedztwie pomnik oraz groby 105 ofiar terroru hitlerowskiego, zamordowanych w latach 1939—1945. Na cmentarzu tym pochowani są także żołnierze polscy, zmarli w latach 1919—1921. Pośrodku cmentarza wznosi się cie­kawy ceglany obelisk z 1913 r.Przy ul. Wrzesińskiej na czerwonym bloku dawnych ko­szar pruskich wmurowana jest tablica upamiętniająca wydarzenia Powstania Wielkopolskiego. Przy tejże ulicy położone są dwa duże zakłady przemysłowe Gniezna: cu­krownia i garbarnia.Cukrownia, jeden z najstarszych zakładów przemy­słowych Gniezna, powstała w 1883 r. W ostatnich latach zmodernizowana, wyposażona w nowoczesne maszyny, pro­dukuje — obok cukru białego — wysłodki, susz buraczany i melasę. Część produkcji wysyłana jest na eksport. Za­trudnia 530 osób (niegdyś prawie 1000 przy mniejszej pro­dukcji). Przy cukrowni istnieje doskonale wyposażony hotel robotniczy, w okresie letnim udostępniany turystom.Garbarnia jest zakładem o tradycjach sięgających XVIII w., nie mówiąc już o tradycjach wczesnośrednio­wiecznych. Zakład zbudowany prawie od nowa w latach planu 6-letniego obecnie jest poważnie rozbudowywany, m.in. dla dostosowania produkcji do potrzeb nowej fabryki obuwia. W zakładach garbarskich przerabia się skóry świńskie na różnego rodzaju skóry obuwnicze, podszewko­we, galanteryjne i odzieżowe, produkowane w 49 kolorach. Nowością jest produkcja skór lakierowanych o bardzo wy­sokim połysku i skór welurowych. Zakłady te, zatrudnia­jące ponad 800 osób i produkujące rocznie 1,8 min m2 skór, należą do największych w kraju. Po 1972 r. produkcja wzrośnie o 50%.Przy ul. Armii Czerwonej położone są dwa dalsze duże zakłady produkcyjne. Zakłady Stolarki Budo­wlanej (powstałe na miejscu zbombardowanego w 1939 r. tartaku) produkują okna i drzwi dla potrzeb budownictwa. W r. 1964 kosztem 14 min zł zbudowano nowy zakład o zdolności przerobowej 12 tys. m3 drewna rocznie. „ZREM B” należy do najmłodszych fabryk Gniezna. Pow­stał jako oddział Wielkopolskich Zakładów Mechanizacji Budownictwa w r. 1964. Dla jego potrzeb zbudowano cał­kiem nowy zakład o 2 dużych halach, produkujący m.in. doskonałe dźwigi towarowo-osobowe stosowane na budo­wach. Są to dźwigi samomontujące się, mogą być stosowa­ne do wysokości 100 m. Duża część produkcji jest przezna­czona na eksport.Dzielnica położona przy północnej rubieży miasta, od kilku lat stała się wielkim placem budowy. W 1969 r. od­dano do eksploatacji duży elewator zbożowy, no­woczesny obiekt wzniesiony kosztem 60 min złotych. Od r. 1967 trwa budowa największego zakładu przemysłowego Gniezna — Fabryki Obuwia. W 1972 r. po zakoń­czeniu inwestycji pracować w niej będzie ponad 3200 osób, produkując rocznie ok. 5 min par obuwia tzw. wyjściowe­go męskiego, damskiego, młodzieżowego, z czego połowa przewidziana jest na eksport. Koszt budowy fabryki wraz z wyposażeniem — ok. 300 min zł. W olbrzymiej hali pro­dukcyjnej czynne będzie 8 taśm produkcyjnych. W 1971 r. rozpoczęła się budowa na Winiarach dużego osiedla mieszkaniowego, w którym zamieszka ok. 25 tys. osób. Będzie ono posiadało luźną zabudowę blokami wie­lokondygnacyjnymi, dostosowaną do konfiguracji terenu. Zapewne z czasem nowe Winiary przejmą funkcję cen­trum współczesnego miasta. Dziś jeszcze po lewej stronie drogi międzynarodowej E-83 wiodącej do Gdańska wznosi się wcale dobrze zachowany wiatrak-koźlak. .W r. 1794 pod Winiarami insurgenci kościuszkowscy założyli po opanowaniu Gniezna swój obóz, w którym przebywał m.in. gen. H. Dąbrowski.ZajezierzeJest to nazwa starej osady, położonej na zachód od kom­pleksu grodowego na Górze Lecha, przy rozwidleniu dróg wiodących do Poznania i Kłecka, za jez. Jelonek i Jez. Świętym. Inaczej zwana była Piotrowem — od kościoła Św. Piotra. We wczesnym średniowieczu osada zamiesz­kała była przez rzemieślników trudniących się hutnictwem, obróbką metali, kowalstwem, którym nie wolno było mieszkać na terenie podgrodzia z uwagi na możliwość wzniecenia pożaru. Tutaj też istniała nad jez. Jelonek mu­rowana łaźnia, z której korzystali duchowni i uczniowie szkoły katedralnej. Na południu graniczyła z Zajezierzem mała osada Kleryka, znajdująca się w ręku kolegium pe-nitencjarzy katedralnych.Na wysokiej skarpie na skraju rynny jeziornej wznosi się fundowany w XIII w. kościół Św. Piotra, w obecnej postaci zbudowany w stylu barokowym w latach 1680-1690. Jednonawowe wnętrze nakryte jest sklepieniem żaglastym. W nowszych ołtarzach stare obrazy i rzeźby, m.in. w ołtarzu głównym gotyckie św. Piotra i św. Pawła z XV w. Kościół położony jest na terenie rozległego cmentarza. W jego południowej części znajduje się szereg murowanych grobowców, m.in. z poł. XIX w. Spo­czywa tu szereg osób zasłużonych dla Gniezna, m.in. Adam Błażak, ceniony pedagog, znawca literatury polskiej, pro­fesor gimnazjum, Wojciech Drzażdżyński, bojownik o polską szkołę, pierwszy dyrektor gimnazjum po odzy­skaniu niepodległości w 1919 r., ks. Mateusz Zabłocki, pow­staniec z 1919 r., odznaczony krzyżem Virtuti Militari,Komendant Straży Obywatelskiej w 1939 r., zamordowany przez hitlerowców 14 X 1939 r. Spoczywają tu także zwłoki uczestników Powstania Styczniowego, a w zakończeniu głównej alei stoi pomnik ku czci poległych w latach 1918—1919 powstańców, zrekonstruowany z funduszy SFOS, otoczony wieńcem mogił, na których napisy wyzna­czają szlak bojowy powstańców gnieźnieńskich. Pośrodku cmentarza wznosi się ciekawy obelisk ceglany z 1889 r. z tablicą erekcyjną z roku 1832 (identyczny znajduje się na cmentarzu przy ul. Armii Czerwonej).Przy ul. Powstańców Wielkopolskich na skarpie nadje-ziornej wznosi się gmach szkoły zawodowej spe­cjalnej nr 3 o ładnej kompozycji architektonicznej, zbu­dowany w 1968 r. Z tarasu przy dziedzińcu interesujący widok na katedrę i nieckę po Jez. Świętym.Przy ul. Kłeckoskiej, za cmentarzem, znajduje się Państwowe Stado Ogierów, założone w r. 1875. Obecnie hoduje się w nim ponad 150 ogierów zarodowych typu poznańskiego, których celem jest podniesienie jakoś­ci koni użytkowych, oraz ogiery cwałowe biorące udział w zawodach sportowych i w dużej części sprzedawane za granicę (m.in. do Włoch, Szwajcarii, Holandii). W sierpniu organizowane są pokazy koni i konkursy hippiczne.

[Głosów:1    Średnia:4/5]

Comments

comments