IMIELNO

Wieś we wschodniej części powiatu, w pobliżu doliny Głównej, w paśmie wzgórz morenowych.Nazwa wsi pochodzi od jemioły (niegdyś Jemielno). Osie­dle znane od XIV w. Ciekawym zabytkiem jest podcienio­wa chałupa o konstrukcji sumikowo-łątkowej z XVIII w., drewniana z dwuspadowym dachem krytym słomą. Kopia chałupy z Imielna znajduje się w skansenie nad jez. Lednica.0,5 km na północ, przy drodze do Imielenka znajduje się wysokie wzgórze (137,7 m n.p.m.) będące najwyższym „szczytem” powiatu gnieźnieńskiego.W położonym 1,5 km na północ Imielenku urodził się w r. 1769, jako syn wójta, Wawrzyniec Surowiecki wybitny naówczas geograf, historyk, ekonomista, jeden z prekurso­rów stosowania statystyki dla potrzeb nauki, współpra­cownik Józefa Wybickiego. Zmarł w r. 1827.Wieś położona w malowniczej dolinie strumienia, do­pływu Cybiny. Droga E-83. Powiat średzki.Iwno należy do osiedli bardzo starych. Znaleziono tu fragmenty ceramiki z okresu kultury pucharów lejkowa­tych, cmentarzysko z okresu wczesnośredniowiecznego i skarb srebrny. W XIV w. Iwno stanowiło własność Grzy-malitów. W wiekach następnych często zmieniało właści­cieli. Ostatnimi właścicielami byli Mielżyńscy. Obecnie w dawnym majątku znajduje się Państwowa Stadni­na Koni.Na skraju wsi, na skarpie doliny strumienia, wznosi się późnobarokowy kościół zbudowany na planie krzyża greckiego w latach 1778—1789. Wieża nakryta hełmem ba-rokowo-klasycystycznym. Wewnątrz ołtarze barokowe, ar­chitektoniczne z końca XVIII w., w ołtarzu głównym obraz Matki Boskiej z XVII w. Stare obrazy i rzeźby, m.in. obraz Ukrzyżowanie szkoły niemieckiej z XVII w., rzeźba w piaskowcu Boga Ojca, renesansowa z XVI w., Ponadto na uwagę zasługują: późnogotycka kamienna chrzcielnica w kształcie kielicha, kamienna płyta nagrobna Jana Iwińskiego, podkomorzego kaliskiego (zm. 1549), ze stojącą postacią zmarłego, fragmenty epitafium kamienne­go z XVI w. przedstawiającego klęczącą pannę szlachecką, droga krzyżowa malowana na porcelanie (wyrób francu­ski z XIX w.) i wenecki świecznik szklany z XVIII w.Przy kościele grób Ignacego Mielżyńskiego, uczestnika walk w okresie Powstania Wielkopolskiego, m.in. pod Ry-narzewem.Po prawej stronie drogi E-83 (jadąc z Poznania) rozcią­ga się rozległy piękny park krajobrazowy z XIX w., z kilkoma stawami, bogatym drzewostanem i wczesno­średniowiecznym grodziskiem stożkowym (z muro­waną kolumną z XIX w. na szczycie), zwanym Górą Wa­wrzyńca (wys. 15 m, obwód 150 m).Na skraju parku wznosi się pałac zbudowany dla Mielżyńskich na wzór will włoskich w XIX w. w stylu neorenesansowym. W głównym korpusie sala z bogatą or­namentacją neorenesansową. Boczne skrzydła (nadbudo­wane w 1902 r.) łączą się z parterowymi, okrągłymi pawi­lonami. Do 1939 r. w pałacu mieściły się bogate zbiory artystyczne. Obecnie ma tu swoją siedzibę dyrekcja Pań­stwowej Stadniny Koni. PSK w Iwnie gospodaruje na 2000 ha ziemi, prowadząc hodowlę koni krwi angielskiej. Przy stadninie znajduje się tor treningowy dla koni. W zachodniej części wsi wznosi się nowy Juldynek szkoły^ postawiony w r. 1971. Okolice Iwna pagórko­wate (przebiega tutaj pasmo wzgórz morenowych, tzw. Pa­górków Kostrzyńskich); zalesione mają wiele uroku. 4 km na północny wschód, przy drodze E-83, leży wieś Sanniki — miejsce urodzenia gen. I. Prądzyńskiego (patrz: Jarząbko-wo).W przeszłości wieś zwano Nankowem i stanowiła włas­ność rodu Porajów. W r. 1356 arbp Jarosław Skotnicki, ini­cjator przebudowy katedry gnieźnieńskiej, ufundował tu kościół, rozebrany w XIX w. W 1939 r. po wycofaniu się polskich oddziałów wojskowych powstała w Jankowie straż obywatelska, która stawiła opór nacierającym od strony Trzemeszna oddziałom Wehrmachtu. Polacy bronili się w bu­dynku restauracji, a po jego ostrzelaniu z dział wycofali się na okoliczne wzgórza. Po zdobyciu wsi Niemcy strzelali do przypadkowych osób zabijając kilku Polaków. Mogiły ofiar znajdują się na cmentarzu w Strzyżewie Koś­cielnym. Przy drodze, na wschodnim krańcu doliny Wełny, pamiątkowa tablica poświęcona wydarzeniom z wrześ­nia 1939 r. Nieco^ctaleJ na „wzgórzu”:— ciekawy, murowany wiatrak typu holenderskiego z r. 1896. W zachodniej części wsi nowa szkoła zbudowana w 1969 r.Na południowy wschód od wsi, między drogą do Toru­nia i linią kolejową, położone jest Jez. Jankowskie* (pow.37,5 ha, dług. 1350 m, szer. 380 m, głęb. 13,1 m). Położone w głębokiej dolinie, po części otoczone wąskim pasem lasu, należy do najładniejszych w okolicach Gniezna. Przepływa przez nie Wełna. Brzegi wschodnie strome, zachodnie płas­kie, częściowo podmokłe, z półwyspem, na którym rosną sosny, dęby i brekinie — drzewa objęte ochroną gatunko­wą. 2 największe okazy brekiń uznane zostały za pomniki przyrody. Przy południowo-wschodnim brzegu zlokalizo­wano ośrodek wypoczynkowy GOSTiW, posia­dający strzeżone kąpielisko, wypożyczalnię kajaków, dom­ki kempingowe. Od wsi (PKS, MPK) do ośrodka 2,5 km, od st. kol. 0,5 km.Ok. 1 km na południe od st. kol. Jankowo Dolne poło­żone jest Je z. Wierzbiczańskie* (pow. 199 ha, dług. 3400 m, szer. 1100 m). Leży ono w głębokiej rynnie, ma kształt nieregularny, liczne zatoki, bardzo wysokie — w dużej części bezleśne — brzegi. Wypływa z niego rzeka Wełna. Warunki do kąpieli złe (zarośnięte, muliste brzegi). Okolice jeziora odznaczają się wielką malowniczością kraj­obrazu. Na południe, oddzielone pasem łąk leży jez. Modrze, niegdyś zatoka Jez. Wierzbiczańskiego. Jeszcze dalej na południe rozpoczyna się duży kompleks borów skorzęciń-skich.DĘBNICAWieś położona w dolinie Małej Wełny, nad niewielkim Jez. Dębnickim.Dębnica w r. 1136 stanowiła własność arbpa gnieźnień­skiego i zamieszkiwało ją 5 kmieci o nazwiskach: Smar-czek, Doman, Siedlewit, Łokana, Wieścina. W XIV w. istniał tu kościół, który w latach 1505—1627 był jednym z nielicznych w okolicach Gniezna ośrodków arian. Pro­tektorami arian byli Latalscy, właściciele wsi. Po zamknię­ciu zboru, arianie udali się na. emigrację i utworzyli nową gminę dysydencką, w Sulechowie na Ziemi Lubuskiej. Obecny, drewniany, jednonawowy, kryty gontem koś­ciół wzniesiono w r. 1726, a rozbudowano w 1937 r. we­dług proj. arch. S. Cybichowskiego. Wyposażenie wnętrza (ołtarze, ambona, chrzcielnica — bardzo ozdobna) z XVIII w. Starszą jest kropielnica z piaskowca z XV w. Na cmentarzu, na południe od kościoła, fragmenty mu­rów z cegieł gotyckich i kamieni, zapewne pozostałości obronnego dworu Latalskich w r. 1777, wzmiankowanego już jako ruina.3 km na północ od Dębnicy, a 1 km na północ od drogi i linii kolejowej Gniezno—Kłecko znajduje się wieś Dzia-łyń, obecnie siedziba dużego, wzorcowego gospodarstwa PGR. Działyń założony został w r. 1777 jako miasteczko lokowane na terenie wsi Pępice. Jego właścicielami byli wówczas Działyńscy. Miasto nie znalazło dobrych warun­ków rozwoju i szybko podupadło. Do dziś nie zachowały się żadne ślady założenia urbanistycznego. Jedynym zabytkiem Działynia jest klasycystyczny spichlerz zl poł. XIX w., nakryty dachem naczółkowym. Między gospodarstwem a jeziorem położony jest piękny park krajobraz o-w y założony w 1 poł. XIX w., z licznymi okazami starych drzew. Od zachodu do Działynia przylega Jez. Działyńskie (pow. 24 ha), a nieco na północy rozlewa swe wody Jez. Biskupickie (pow. 22 ha), oba połączone Małą Wełną.Między Dębnicą i Działyniem przy drodze leży folwark Brzozogaj, miejsce bitwy Czarnieckiego ze Szwedami w 1655 r. (patrz: Kłecko). Przy drodze piaskowcowa płyta upamiętniająca zabójstwo przez hitlerowców 9 Polaków, obrońców Ojczyzny we wrześniu 1939 r.GŁUCHA PUSZCZA Leśnictwo położone na skraju wsi Podlesie, 2 km od Orchowa, przy drodze Trzemeszno—Orchowo, w powiecie mogileńskim.W leśniczówce „Głucha Puszcza” znajdują się cie­kawe zbiory regionalne z Pałuk i powiatu mogileńskiego, stanowiące własność inż. Stanisława Pijanowskiego, miej­scowego leśniczego. W kilku pokojach zgromadzone są eks­ponaty geologiczne (m.in. meteoryty), archeologiczne, etno­graficzne (m.in. szereg rzeźb ludowych), numizmatyczne (m.in. monety z okresu rzymskiego), militaria (m.in. miecz legionisty rzymskiego, broń turecka), przyrodnicze (w tym bogata kolekcja ponad 2000 motyli, trofea myśliwskie), oka­zy bibliofilskie (m.in. fragmenty rękopisów pamiętników Kilińskiego) i szereg zbiorów rodzajowych, jak np. kolek­cja fajek, stare obrazy itp. Zbiory zwiedzać można w sobo­ty w godz. 13—19 i w niedziele i święta w godz. 9—19. Wstęp wolny. Przez „Głuchą Puszczę” przechodzi szlak P-8 ze Skorzęcina do Anastazewa.W oddalonym o 2 km Orchowie znajduje się drewniany kościół z XVIII w. (tamże: gospoda GS, sklepy, apteka, poczta).GORANIN Wieś, gospodarstwo PGR, 3,5 km na północ od Czer­niejewa.1,5 km na zachód od Goranina (4 km na północny zachód od Czerniejewa) położony jest rezerwat przyrody „Bielawy” *Dojazd do rezerwatu:Rezerwat na obszarze 20 ha chroni naturalny las dębo-wo-grabowy rosnący w środowisku wilgotnym, określany mianem grądu niskiego. Drzewostan jest wyraźnie dwu­piętrowy: piętro górne tworzą dęby, dolne graby. Ogółem w rezerwacie znaleźć można 20 gatunków drzew. Poza dę­bami i grabami rosną tu: wiązy, brzozy, klony polne (pa-klony), jesiony, olchy, modrzewie, sosny, osiki, grusze, ja­wory, lipy, buki. Niektóre z drzew osiągnęły znaczne roz­miary obwodu pierśnicy: dęby 350 cm, wiązy 350 cm, je­siony 260 cm, modrzewie 220 cm. W runie występuje sze­reg roślin kwiatowych, tworzących kwietny dywan wczes­ną wiosną.

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Comments

comments