ŁAGIEWNIKI KOŚCIELNE

Wieś w sąsiedztwie doliny Małej Wełny, 2 km na połud­nie od drogi Kiszkowo—Janowiec.Pierwotnie była tu osada służebna, której mieszkańcy trudnili się wyrobem łagwi. Później stanowiła własność rodu rycerskiego Sulimów. Kościół znany od XV w., w w. XVI—XVII był w rękach braci czeskich. Kościół obecny zbudowany został z drewna, konstrukcji zrębowej, w 1741 r. Wyposażenie wnętrza skromne, barokowe. Obok dzwonnica drewniana z XVIII w. z dzwonem z 1749 r. Na przykościelnym cmentarzu mocno podniszczona płyta nagrobna z XVI w. J. Latalskiego. 2 km na północ, w Kamieńcu znajduje się stary krzyż przydrożny z XVIII w.4,5 km na północ leży wieś Pomorzany. W przeszłościbyła tu osada jeńców pomorskich, być może osadzonych przez Bolesława Krzywoustego. Kościół znany od XIV w. Obecny wzniesiono w 1892 r. w stylu neogotyc­kim. Wyposażenie wnętrza z poprzedniego, drewnianego kościoła, rokokowe z XVIII w.: ołtarze, chrzcielnica, rzeź­by, obrazy. Dwie późnogotyckie rzeźby: św. Katarzyny (XVI w.) w ołtarzu bocznym i Matki Boskiej z XVI w. Zabytkiem jest także dawna kuźnia murowana z ka­mienia, z poł. XIX w.Wieś położona nad jez. Łopienno, przy drodze Kostrzyn Wlkp.—Kiszkowo—Janowiec opodal linii kolejowej Gniez­no—Nakło.Nazwa wsi od łopianu. W przeszłości dziedzictwo rodu Opałów. W r. 1519 nadanie praw miejskich przywilejem Andrzeja Zakrzewskiego, sekretarza królewskiego i bur-grabiego krakowskiego, posiadacza znacznej fortuny (m.in. 12 wsi). Miasto położone było przy starym trakcie z Gniez­na do Nakła. Stanowiąc ‚własność szlachecką często zmie­niało właścicieli. Prawa miejskie utraciło w końcu XIX w. Z założenia miejskiego do dziś zachował się niewielki trój­kątny rynek i zwarta zabudowa centrum domami kalenico­wymi, po części pochodzącymi z XIX w.W końcu grudnia 1918 r. powstańcy wielkopolscy pod dowództwem R. Rogalskiego z Kłecka i T. Skrzypczaka z Janowca po opanowaniu dworca kolejowego w Łopiennie zatrzymali i rozbili transporty niemieckie jadące w stronę Gniezna.Jeden z boków rynku zajmuje kościół. Pierwotnie fundowany zapewne na przełomie XIII i XIV w. był bu­dowlą drewnianą. Budowę obecnego rozpoczęto w 1670 r. według projektu wybitnego architekta Jerzego Catenacie-go (twórcy kościoła karmelitów w Poznaniu, autora prze­budów kościołów bernardynów w Poznaniu, filipinów w Gostyniu, cystersów w Przemęcie, Lądzie, Wągrowcu) sumptem ks. A. Smuszewskiego, właściciela wsi. Jest bu­dowlą murowaną utrzymaną, w stylu barokowym, jedno-nawową, z dwoma bocznymi kaplicami tworzącymi rodzaj transeptu. Na skrzyżowaniu osi nawy i kaplic kopuła elip­tyczna. Fasada frontowa ozdobiona pilastrami i niszami (w niszach figury z 2 poł. XIX w.). Na sklepieniu nawy i prezbiterium polichromia z 1 poł. XVIII w., przedsta­wiająca iluzjonistyczne sceny z życia Matki Boskiej. Wy­strój wnętrza w większości jednolity, barokowy. W ołtarzu głównym (architektonicznym, ozdobionym naturalnej wiel­kości figurami św. św. Piotra i Pawła) oraz 4 ołtarzach bocznych stare obrazy i rzeźby, m.in. w prawym w nawie włoska kopia z XVII w. Barokowymi z XVII w. są także ambona, chrzcielnica i konfesjonał po części posiadający ornament rokokowy. Na ścianach zabytkowe obrazy. W le­wej kaplicy tablice trumienne oraz epitafium Władysława M. Skoroszewskiego (uczestnika walk Czarnieckiego prze­ciw Szwedom, Turkom, Kozakom, uczestnika bitwy pod Chocimem), chorążego poznańskiego, starosty bydgoskiego (zm. 1683) oraz jego synów, wykonane z czarnego mar­muru, od góry zwieńczone herbem Abdank. W przejściu z kaplicy południowej do prezbiterium, na ścianie płasko­rzeźba (XVII w.) przedstawiająca narzędzia Mąki Pańskiej. W kapliczce krucyfiks z drewna lipowego. Balustrada chó­ru ozdobiona starą polichromią. Przy wejściu bocznym kropielnica z głazu narzutowego.Na dziedzińcu przykościelnym drewniana dzwonnica z 1 poł. XIX w.) przy niej duża połówka dawnego koła młyńskiego, wykonanego z głazu narzutowego) oraz znaczny głaz polodowcowy z napisem upamiętnia­jącym 250 rocznicę konsekracji kościoła. Zza prezbiterium ponad murem otaczającym dziedziniec widok na jezioro. W północnej części wsi samotny wiatrak (był czynnydo 1965 r.). Do czasów minionej wojny na wzgórku znaj­dowały się trzy wiatraki.Je z. Łopienno — jest typowym jeziorem rynnowym (długość 4,3 km, szerokość 0,3 km, pow. 76 ha, głębokość 20 m). Położone przy północnym krańcu długiej rynny je­ziornej (ok. 30 km), ciągnącej się od Lednogóry po Jano­wiec Wlkp. Posiada dwa akweny oddzielone sztuczną gro­blą, przez którą przeprowadzono drogę biegnącą ze wsi na stację kol. Przez jezioro przepływa niewielki strumień Sie-rzawa, uchodzący do Małej Wełny (do Jez. Kłeckiego). Brze­gi strome, po części urozmaicone niedużymi kępami lasu. Okolice Łopienna są faliste, bezleśne. Nieco większy kompleks leśny położony jest 3 km na północ, w stronę Gołaszewa.Na wschód od Łubowa, pod Woźnikami znajdują się źródła Małej Wełny, tutaj zwanej Wełnianką. Głęboko wcięta dolina tej rzeczki znajduje się na zachód od wsi.Historia Łubowa sięga XIII w. W XIV w. właścicielami wsi byli Dryjowie, zwani niekiedy Sobiejuchami, którzy fundowali pierwotny kościół. W r. 1458 Łubowo uznane było za miasto, bowiem na wyprawę przeciwko Krzyża­kom musiało wysłać 2 pieszych wojów (do czego zobowią­zane były tylko miasta). Miastem nazywano Łubowo jeszcze w 1580 r., później nazywa się je już wsią. W końcu XV w. część Łubowa stanowiła własność Górków.Kościół jest malowniczo położony w otoczeniu wy­sokich drzew, na rozwidleniu dróg z Gniezna do Poznania i Pobiedzisk. Obecny kościół wzniesiony został ok. 1660 r. staraniem sufragana kijowskiego i kanonika gnieźnieńskie­go S. Dzianotta. Wieżę dobudowano w 1820 r. Jest budow­lą drewnianą, jednonawową, krytą gontem. Wyposażenie wnętrza jednolite, barokowe, o charakterze ludowym. Na profilowanej belce tęczowej grupa Ukrzyżowania z XVII w. Ołtarze: główny i dwa boczne z XVIII w. ozdo­bione starymi obrazami i rzeźbami. W kaplicy przylega­jącej do nawy od północy (zbud. w 1720 r.) ołtarz z frag­mentami późnorenesansowymi. Ambona i konfesjonał ba­rokowe. Kamienna renesansowa chrzcielnica z XVI w. o stylizowanym ornamencie roślinnym. Stary krucyfiks lu­dowej roboty.LESNIEWOMała wieś w oddaleniu od drogi i linii kolejowej. W r. 1772 urodził się w Leśniewie Ignacy Dobrogojski (zm. w r. 1825), podpułkownik, uczestnik powstania kościuszkowskie­go i wojen napoleońskich. 1 km na południe od wsi, na skraju Lasów Czerniejewskich, po prawej stronie drogi po­łożony jest rezerwat przyrody „Wiązy w Nowym Lesie” Rezerwat obejmuje stosunkowo niewielki obszar 1,5 ha wielogatunkowego lasu, w którym głównym elementem ochrony są wiązy. Pojedyncze okazy tych drzew mają wiek ok. 140 lat i osiągają prawie 30 m wysokości przy średnicy pnia ok. 70 cm. Obok wiązów drzewostan tworzą dęby, graby, olchy, brzozy i w mniejszym stopniu m.in. klony polne, osiki, jarzębiny. Podszycie tworzą leszczyny, kruszyny, szakłaki-głogi. Bogaty jest skład runa pięknie prezentującego się wiosną, gdy zakwita różnobarwny ko­bierzec kwiatów. Z rzadko występujących gatunków spot­kać tu można: jaskier kaszubski, łopian gajowy o purpu­rowych kwiatach i ładnie tutaj zakwitający pnącz: bluszcz pospolity. Wiązowy drzewostan rezerwatu jest zagrożony przez grzybek wywołujący tzw. holenderską chorobę wią­zów (powoduje usychanie drzew) oraz przez charaktery­styczne dla Wielkopolski stałe obniżanie się poziomu wód gruntowych.Ok. 300 m od rezerwatu po prawej stronie drogi do Goranina, 50 m od niej, w młodniku sosnowym (dojście alejką świerkową) znajduje się betonowy pomnik.MIELŻYNWieś nad rzeczką Strugą, przy drodze Gniezno—Witko­wo—Wólka Pierwsza wzmianka o wsi znajdującej się w Puszczy Mo-kowskiej pochodzi z 1373 r. W latach 1517 i 1618 wymie­niany jako miasto. W wiekach XIV—XVII Mielżyn był własnością Nowinów-Mielżyńskich, następnie m.in. Bara­nowskich, a w 2 poł. XVIII w. — Trąbczyńskich. W XVII w.miasteczko bardzo opustoszało. Przeprowadzona w 1717 r. wizja dóbr wykazała, że miasteczko jest bardzo puste, mieszka w nim 11 chłopów pańszczyźnianych, 7 chałupni­ków, 8 komorników i 5 rzemieślników. Zdaniem niektó­rych historyków to pierwsze miasto położone było na pra­wym brzegu strugi, tam gdzie dziś wieś Mielżynek. W r. 1764 Stanisław Otton Trąbczyński herbu Topór wystawił nowy przywilej lokacyjny. Według kroniki miejskiej spi­sanej w 1887 r., jedną z przyczyn odnowienia lokacji była pilna potrzeba zwiększenia liczby… strażników miejskich dla pilnowania porządku na jarmarkach, których odby­wało się 8. Szczupła dotychczasowa straż nie mogła sobie dać rady z uśmierzaniem częstych bijatyk w czasie doko­nywania transakcji handlowych. Na mocy nowej lokaliza­cji miastem był Mielżyn 144 lata. Prawa miejskie utra­cił w r. 1908. Bziś jedyną pamiątką tych czasów jest bar­dzo rozległy rynek z wychodzącymi z narożników ulicami. Wieś liczy obecnie ok. 800 mieszkańców. Ciekawostką jest fakt, że stosunkowo płyTko zalegają tu pokłady węgla bru­natnego, tak iż zanieczyszczają wodę w studniach.Część domów przy rynku i sąsiednich ulicach pochodzi z XIX w. Znacznie starszym zabytkiem jest kościół, wzmiankowany 1428 r. Po przebudowie w 2 poł. XVIII w. przez S.O. Trąbczyńskiego zatracił wiele cech stylowych. Orientowany, jednonawowy, z dwoma kaplicami dobudo­wanymi z boku, w okresie późniejszym. Ołtarz główny i dwa boczne barokowe z XVIII w. Chrzcielnica i kropiel-nica kamienne z XVI w. Żelazne drzwi do zakrystii ozdo­bione rozetami z XVI w.Przy drodze polnej, za wsią^ p_cumxijc na miejscu_^gze-kucji dokonanej we wrześniu 1939 r. przez oddział Wehr­machtu na dwóch powstańcach wielkopolskich z Witkowa. W Mielżynie znajduje się zakład specjalny „Caritas”.MODLISZEWKOWieś przy drodze międzynarodowej E-83 Gniezno—Byd­goszcz, opodal większego kompleksu leśnego porastającego dolinę Wełny.W przeszłości włość Pałuków i Dryjów — Sobiejuchów Modliszewskich. Ciekawym zabytkiem jest drewniany kościół, zbudowany z pocz. XVIII w., fundacji A.F. Ko-łudzkiego, kanonika gnieźnieńskiego. Rozbudowy i prze­budowy w XVIII i XIX w. nie pozbawiły go stylowego charakteru. Jest budowlą jednonawową z wieżą, węższym prezbiterium i dwoma kaplicami przylegającymi z boku. Uwagę zwracają dachy, m.in. nad kaplicami łamane, zwień­czone silnie zaakcentowanymi cebulastymi hełmami. W ca­łości kryte gontem. Na szczycie hełmów figury świętych. Ołtarz główny barokowy, dwa boczne w kaplicach kla-sycystyczne z XVIII w. ze starymi obrazami i rzeźbami. Chrzcielnica późnobarokowa. Starszym zabytkiem jest rzeź­ba Chrystus Zmartwychwstały z 2 poł. XVI w.Po prawej stronie drogi jadąc do Gniezna w dolinie zbu­dowana została w ostatnich latach suszarnia zielo­nek, produkująca mączkę m.in. z traw porastających roz­ległe okoliczne łąki.

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Comments

comments