LEDNICA

W ramach tego hasła podano opis kolejno: Jeziora Led­nickiego, Ostrowa Lednickiego, skansenu, DziekanowicLednogóry, położonych w bezpośrednim sąsiedztwie.Jezioro LednickieNazwa jeziora pochodzi według Długosza od bóstwa La­do. Polodowcowe jezioro rynnowe ciągnie się na długości 7000 m, przy szerokości maks. 1400 m. Powierzchnia jezio­ra wynosi 364 ha, głębokość maks. 14,2 m. Zwierciadło wody znajduje się na wys. 110 m n.p.m. Jezioro posiada urozmaiconą linię brzegową, a brzegi w większości bez­leśne. Lasy porastają jedynie brzegi w północnej części jeziora. Na jeziorze znajduje się 5 wysp; 3 w południowej części: Ostrów Lednicki, Ledniczka i Wyspa Mewia oraz w północnej części. Z Jez. Lednickiego wypływa rzeczka Główna wpadająca do Warty w Poznaniu. Jezioro posiada czystą wodę nadającą się do kąpieli, jednak po 6—10 m od brzegu dno silnie zagłębia się. Dogodne miejsca do kąpieli znajdują się m.in. w Dziekanowicach, Lednogórze, Wali-szewie (patrz hasło).Ostrów LednickiOstrów Lednicki jest jednym z miejsc najsilniej związa­nych z początkami naszej państwowości. Wyspa ta położo­na w południowej części Jez. Lednickiego, na szlaku łączą­cym pierwsze stolice wczesnopiastowskiej Polski Poznań i Gniezno, w przeszłości była jednym z głównych ośrodków obronnych i administracyjnych państwa Polan i Polski Mieszka I oraz Bolesława Chrobrego. Główny gród położo­ny był na 7,5 hektarowej wyspie — Ostrowie Lednickim („ostrów” w języku staropolskim oznaczał wyspę). Na są­siedniej, mniejszej wysepce położonej na zachód zwanej Ledniczką, Kucharką lub Kuchnią Królewską znajdował się gród, będący do XV w. siedzibą kasztelani. Ruiny bu­dowli znajdujące się na Ostrowie Lednickim od wielu pokoleń były źródłem licznych podań i legend. Jedna z le­gend mówi o nieznanym królu, który wraz z całym hufcem rycerzy legł na dnie jeziora, inna mówi, że w grodzie na wyspie przyszedł na świat Bolesław Chrobry, syn Mieszka I i Dąbrówki. Tutaj miał mieć „widzenie” Kazimierz Odno­wiciel, które zwiastowało zwycięstwo w czasie reakcji po­gaństwa. Wokół wyspy zlokalizował Ignacy Kraszew-s k i akcję popularnej powieści Stara Baśń, na Ostrowie sadowiąc siedzibę świętego ognia pogańskiego strzeżonego przez kapłanów i „westalki”. Stosunkowo późne są źródła pisane. Po raz pierwszy wymieniono kasztelanię na Led-niczce w bulli papieża Innocentego II z r. 1136 podającej posiadłości -arcybiskupa gnieźnieńskiego. Obszerne relacje o świetności Ostrowa Lednickiego przynosi kronika śląska z XIII wieku oraz kronika Jana Długosza z XV w. Duże zainteresowanie ruinami budowli pojawiło się w XIX w. Budowli na wyspie poświęcili prace m.in. Joachim Lelewel, Marian Sokołowski i Edward Raczyński. Wyspa była też często celem wycieczek krajoznawczych co znaczniejszych osobistości odwiedzających Wielkopolskę. Popularny lite­rat, poeta Władysław Syrokomla zażył nawet przymuso­wej kąpieli w jeziorze, gdy niespodziewana burza prze­wróciła łódź którą płynął z wyspy.Pierwsze badania archeologiczne prowadzono na Ostro-wie Lednickim w r. 1845. W XIX w. dzierżawca wyspy Niemiec założył na niej „kopalnię kamieni”, wywożąc je do budowy domów w Dziekanowicach i na budowę dróg. Proceder ten powtórzyli hitlerowcy, którzy po przeprowa­dzeniu daremnych poszukiwań dla udowodnienia wikin-gowego pochodzenia budowli, wywieźli 900 wozów kamie­nia na budowę drogi. Po badaniach w latach 1932—1935, od r. 1948 do 1960 prowadzone były systematyczne prace archeologiczne pod kierunkiem prof. K. Żurowskiego, a od r. 1955 prace konserwatorskie i badania architektoniczne pod kierunkiem mgra J. Łomnickiego. W czasie badań w okresie międzywojennym wykopano na wyspie ok. 1500 szkieletów i czaszek, najbogatszy tego typu materiał w Pol­sce. Na jego podstawie określono wiele ciekawych danych. M.in.: ponad 50 lat żyło 8% mężczyzn i 5% kobiet, wzrost mężczyzn wynosił średnio 165 cm, kobiet 153 cm. Całość przeprowadzonych badań pozwoliła na odsłonięcie wielu tajemnic wyspy.Wyspa zamieszkana była już w młodszej epoce kamien­nej. Osada wczesnośredniowieczna powstała w VI, najpóź­niej w VII w. Była to osada otwarta z domami półziemian-kowymi. Na przełomie IX i X w. w południowej części wyspy powstała osada obronna otoczona wałem drewnia-no-ziemnym, o średnicy ok. 50 m. W X w. nastąpiła budo­wa potężnego kompleksu z kamiennymi budowlami pala-tium i kaplicy oraz mostów łączących wyspę z brzegami. Most zachodni liczył 428 m długości, a wschodni — 174 m. Mosty szerokości 6 m składały się z drewnianych desek, wspieranych na palach wbitych w dno jeziora (maksymal­na głębokość jeziora pod mostem — 11,7 m). Przez mosty i wyspę przechodził trakt łączący Poznań i Gniezno. Od strony zachodniej Ostrowa (od strony wyspy Ledniczki) znaleziono ślady przystani dla łodzi.W południowej części grodu u schyłku X w. wzniesiono okazałą budowlę kamienną składającą się z kilku części, której ruiny dziś można oglądać. Mury jej zachowane są miejscami do 3 m, miejscami pozostały tylko ślady fun­damentów. Od strony wschodniej znajdowała się świątynia preromańska, zbudowana z kamienia łupanego i martwicy łąkowej na planie krzyża greckiego, ze sklepieniem wspar­tym na 4 filarach, półkolistą absydą od wschodu, krytym przedsionkiem (tzw. nartexem) i emporą książęcą, na którą prowadzą schody od zachodu. Przy schodach istniała głę­boka na 7 m studnia, przewidziana zapewne na wypadek oblężenia. Do świątyni od zachodu przylegała prostokątna budowla piętrowa o wymiarach 31,6 X 14,25 m z obszerną salą 14 X 14 m, stropem wspartym na 2 filarach i dachem krytym płytkami ołowianymi. Był to zamek — palatium książęce, choć według innych badaczy budowla ta stano­wiła przedłużenie świątyni centralnej (czyli, że cała bu­dowla kamienna byłaby świątynią, a siedziba książęca musiałaby znajdować się w innym miejscu). Na uwagę zasługuje technika układania większości murów. Są to mu­ry z kamienia granitowego zalane silną zaprawą gipsową, tworzące jak gdyby mur monolityczny (betonowy). Ok. 70 m na północ od głównej budowli odkryto resztki budowli (fundamenty i części ścian) o dość regularnym kształ­cie (kwadrat o boku ok. 14 m). Przy niej odkryto 6 monu­mentalnych grobowców, wykonanych z martwicy wapien­nej na zaprawie gipsowej. Oprócz pozostałości budowli ka­miennych odkryto również ślady domów drewnianych, pół-ziemianek i ziemianek mieszkalnych.Prawdopodobnie na Ostrowie Lednickim Bolesław Chro­bry przyjmował cesarza Ottona III, który stąd wędrował boso do Gniezna po drodze usłanej szkarłatnym suknem. Gród uległ zniszczeniu podczas najazdu Brzetysława Cze­skiego w 1038 r.; spalono wówczas mosty. W czasie poszu­kiwań prowadzonych przez płetwonurków natrafiono na liczne ślady bitwy (m.in. w bezpośrednim sąsiedztwie mostu liczne militaria i hełm wojownika czeskiego). Płetwonurko­wie odkryli sterczące do wysokości paru metrów pale mo­stu, zatopione ciężarem walącego się mostu łodzie (jedna z nich wydobyta, dług. 10,20 m, znajduje się w Wielkopol­skim Muzeum Wojskowym w Poznaniu). Badania płetwo­nurków pozwoliły na dokładne określenie przebiegu mo­stów, o których istnieniu dotąd tylko przypuszczano.Po najeździe Brzetysława odbudowano i przebudowano kościół, dobudowując jedno pomieszczenie o murach z kost­ki granitowej na zaprawie wapiennej. Kościół wraz z gro­dem otoczono nowym drewniano-ziemnym wałem. Wały — górujące do dziś nad wyspą — obejmowały przestrzeń ok. 100 X 120 m. Konstrukcja ich podobna była do konstruk­cji wałów gnieźnieńskich. Osadnictwo trwało na wyspie do XII w. Później do XV w. spełniał Ostrów Lednicki rolę cmentarza.Dziś wyspa stanowi rezerwat archeologiczny, a ruiny budowli są zabytkiem grupy „0″ Znajdujące się tutaj ruiny świadczą o istnieniu wyjątkowo potężnego i oryginalnego zespołu osadniczego, należącego do głów­nych ośrodków Polski wczesnopiastowskiej. Zachowane fragmenty świadczą o wysokim poziomie architektonicz­nym i technicznym budowniczych, obiektu mającego w tym czasie niewiele równych sobie na ziemiach Polski.SkansenNa wschodnim brzegu jeziora na wysokości Ostrowa Lednickiego znajduje się ładnie zagospodarowany parkowo teren i zaczątek zbiorów skansenowskich. W przeszłości na miejscu tym znajdowała się osada rzemieślnicza, której ludność trudniła się wytopem żelaza z rudy darniowej. W parku ustawiono przeniesiony z Gryżyny w pow. ko­ściańskim najstarszy znany w Polsce wiatrak-ko-źlak z 1585 r., posiadający urządzenia młynarskie. Obok stoi zagroda wiejska z chatą będącą kopią chaty z XVIII w. z pobliskiego Imielna oraz stary Spichlerz. Ozdobą parku jest także szereg rzeźb, współczesnych dzieł plastyków poznańskich. Coraz bardziej wzrastające drzewa i krzewy robią ze skansenu miłe miejsce wypo­czynku po trudach wędrówki w bezleśnym krajobrazie.DziekanowiceWieś na wschodnim brzegu jeziora, 1 km na południe od przeprawy na Ostrów Lednicki. O dawnym osadnictwie tych okolic świadczy znalezienie na terenie wsi grobów kultury pomorskiej (ok. 400 lat p.n.e.) z urnami twarzo­wymi. Pierwotna nazwa wsi być może brzmiała Lcdnica, dopiero później po przejściu na własność duchowną na­stąpiła zmiana nazwy. We wsi znajduje się PGR, należą­ce do kambinatu w Działyniu. We wschodniej części wsi kościół z 1865 r. ze starym obrazem Chrystusa na krzyżu (r. 1600) malowanym na desce i rzeźba ChrystusaFrasobliwego (XVI/XVII w.)- Przed kościołem na dzie­dzińcu 2 nagrobki z XIX w., na wprost wejścia wyniosły pomnik zbudowany z ciosów kamiennych z tablicą upa­miętniającą 24 mieszkańców okolicznych wsi, poległych w latach 1914—1920 (m.in. w Powstaniu Wielkopolskim).Przez wieś i skansen przechodzi szlak pieszy P-15 ze st. kol. Fałkowo do Sławna.Wieś na zachodnim brzegu jeziora (3 km na pn od st. kol., przyst. PKS n.m., w szkole schronisko młodzieżowe) znana od początków XVI w. Droga Pobiedziska—Łubowo i do Sławna. W XIX w. wieś nabyła niemiecka Komisja Kolonizacyjna i osadziła w niej wielu Niemców. Dziś we wsi znajduje się PGR, gorzelnia, młyn, mleczarnia. W 1961 r. oddano do użytku szkołę-Pomnik Ty­siąclecia im. Mieszka I. Nad jeziorem park kraj­obrazowy.W oddalonej 2 km na zachód wsi Moraczewo znajduje się dobrze zachowane pierścieniowe grodzisko wczesno­średniowieczne.

[Głosów:1    Średnia:3/5]

Comments

comments