NOSKOWO

W pewnym oddaleniu od wsi o tej nazwie (3 km na pół­nocny zachód), po prawej stronie drogi Nekla—Czernieje­wo (dojazd: od drogi 300 m w prawo duktem za kamieniem kilometrowym oznaczonym 3,1 jadąc 5 km od Nekli), poło­żony jest rezerwat „Modrzew Polski w Noskowie”.Na niedużym obszarze 1 ha chronione jest stanowisko modrzewia polskiego. Poszczególne okazy dorastają w wie­ku ok. 130 lat znacznych rozmiarów: 35 m wysokości i 70 cm obwodu w pierśnicy. Modrzewie rosną w otoczeniu sosen, grabów, brzóz i dębów. W podszyciu spotkać można żona była przy trakcie z Gniezna do Giecza, który tu prze­kraczał Wrześnicę.Ciekawym zabytkiem jest położony na skraju doliny Wrześnicy kościół, otoczony pierścieniem drzew. Pier­wotny istniał w XIV w., obecny zbudowany w 1762 r. z fundacji kapituły i K.H. Szembeka. Jest budowlą drew­nianą, orientowaną, jednonawową, konstrukcji zrębowej z oszalowaniem. Wieża pochodzi z 1932 r. Wewnątrz trzy ołtarze z XVIII w., ostatnio odnowione. W prezbiterium późnogotycka płaskorzeźba z 1 poł. XVI w. Rodziny NPM. Przed kościołem 2 nagrobki z XIX w. Ładna okolica.Duża wieś o charakterze miasteczka przy zachodnim brzegu Jez. Powidzkiego, ok. 2000 mieszkańców. Drogi do Gniezna, Strzałkowa, Hutki. Miejscowość letniskowa. Sie­dziba GRN.Powidz należy do miejscowości o bogatej przeszłości hi­storycznej. Istniejąca tu w średniowieczu osada położona była przy trakcie handlowym wiodącym z Torunia do Wrocławia. Stanowiła ona własność królewską. Prawa miej­skie otrzymuje Powidz jako jedna z pierwszych miejsco­wości w Polsce (10 lat wcześniej od Poznania) w r. 1243 na mocy przywileju Bolesława Pobożnego. W r. 1331 miesz­czanie walczą z Krzyżakami, którzy dużym zagonem plą­drują tę część Wielkopolski. W r. 1454 miasto niszczą Krzy­żacy uprowadzając ludność. Kazimierz Jagiellończyk odna­wia przywileje (m.in. nadaje miastu wieś Wielatkowo i pra­wo połowu ryb w Jez. Powidzkim). Powidz był siedzibą starostwa niegrodowego i komory celnej. W XV w. istniała tu szkoła podległa Akademii Krakowskiej, do której zdą­żała młodzież na naukę nawet z dalszej okolicy. Poszło stąd powiedzenie: „Dokąd idziesz? — do Powidza po ro­zum”. Po drugim rozbiorze (1793) do r. 1815 Powidz był stolicą powiatu.W XVIII w. liczba ludności wynosiła ok. 500 osób. W mie­ście znajdował się młyn wodny, dwa wiatraki, garbarnia, dwa folusze oraz 20 rzemieślników. W sąsiedztwie czynna była huta szkła. W czasie zaborów przez Jez. Powidzkie biegła granica prusko-rosyjska. Zahamowało to w pewnym stopniu rozwój miasta, przyczyniając się jednak do boga­cenia ludności na przemycie. Był tu także punkt przerzu­towy mieszkańców zaboru pruskiego w szeregi powstań­cze w latach 1831 i 1863.Ludność Powidza wzięła liczny udział w Powstaniu Wiel­kopolskim. 22 grudnia 1918 r. zdobyto pierwszą broń roz­brajając Niemców na stacji. (Linia kolejki wąskotorowej miała wówczas znaczenie strategiczne. Przy braku połą­czenia Września—Konin tędy przechodziły liczne transpor­ty z Gniezna na wschód, do Koła, Konina i dalej). 27 grud­nia kompania powidzka liczyła ponad 100 osób. 28 grudnia zdobyto niemieckie koszary w Anastazcwie, a potem przy pomocy oddziałów wojskowych z Konina opanowano Szyd­łowiec. Powstańcy z Powidza walczyli pod Zdziechową i na innych polach bitew frontu północnego.W roku 1931 Powidz utracił prawa miejskie.W końcu 1944 r. w lasach okolic Powidza działały oddzia­ły partyzanckie oraz grupy zwiadowców Armii Czerwonej. Spod okupacji hitlerowskiej Powidz oswobodzony został jako pierwsza miejscowość powiatu gnieźnieńskiego. 21 stycznia 1945 r. o godz. 13 na rynek wjechały radzieckie czołgi.Współczesny Powidz stanowi zaplecze dla rolnictwa i różnych obiektów położonych w okolicy. W okresie let­nim ożywia się wraz z napływem wczasowiczów. Jedynym większym zakładem przemysłowym jest tartak.Ośrodkiem rozplanowania jest prostokątny rynek, pa­miątka po dawnych miejskich czasach. Rynek jak i część przyległych doń uliczek zabudowana domkami kale­nicowymi, parterowymi z XIX w. Na południe od rynku wznosi się kościół. Parafia była tu wzmianko­wana w 1243 r. Obecna budowla została wzniesiona w r. 1863, na miejscu drewnianej. Utrzymana jest w stylu neogotyckim. Na uwagę zasługują nieduże łuki oporowe przy wieży oraz ładna nowa polichromia i ozdoby ścian ze sgraffita — dzieło prof. L. Torwirta z Torunia. W le­wym bocznym ołtarzu cenna gotycka rzeźba z XIV w. Matka Boska na lwie. Kilka starych obrazów z XVII i XVIII w. oraz malarzy włoskich z pocz. XX w. W przed­sionku płaskorzeźba z XVIII w. — Zaślubiny NMP.Nad jeziorem, w bezpośrednim sąsiedztwie kąpieliska, wznosi się stożkowate grodzisko, miejsce średnio­wiecznego grodu, dziś zwieńczone … domkami kempingo­wymi PKP z Gniezna. Na cyplu wrzynającym się w jezio­ro, na wschód od rynku, położony jest ośrodek wcza­sowy, obecnie będący we władaniu GOSTiW. Powidz na­leży do miejscowości o bardzo starych tradycjach letnisko­wych. Już wybitny krajoznawca Mieczysław Orłowicz w swoim Ilustrowanym przewodniku po Poznańskiem (wy­danym we Lwowie w 1921 r.) pisał: „na lato przyjeżdża tu pewna ilość gości dla kąpieli, dla których są zbudowane łazienki”. Obecnie ośrodek dysponuje rozległą plażą i ką­pieliskiem o doskonałych warunkach naturalnych: z czy­stą wodą i łagodnym spadem dna. Przy kąpielisku szatnie z pawilonem noclegowym, pole namiotowe, osiedle dom­ków kempingowych i wypożyczalnia sprzętu turystyczne­go. Nadjeziorny park łączy kąpielisko z położonym w pół­nocnej jego części hotelem i restauracją. Z brzegów piękne i rozległe widoki jeziora.Jest największym jeziorem woj. poznańskiego. Po­wierzchnia 1200 ha, długość 9400 ha, szerokość 2200 m, głębokość maksym. 40,3 m. W północnej części w jezioro wrzyna się długi na 3,5 km Półwysep Ostrowski. Brzegi po części strome, w dużym procencie nie zalesione. Więk­szy kompleks leśny położony jest w północnej części. Niegdyś przez jezioro przechodziła granica zaborów, obec­nie jezioro rozgranicza powiat gnieźnieński i słupecki. Nad jeziorem położonych jest 8 wsi: Powidz, Polanowo, Zdroje, Giewartów, Kosewo, Lipnica, Ostrowo, Przybrodzin. W po­łudniowej części wypływa z jeziora struga Meszna odpro­wadzająca wody do Warty. Jezioro posiada doskonałe wa­runki do uprawiania żeglarstwa i do kąpieli. Wsie nad-jeziorne posiadają wiele walorów predysponujących je na miejsca „wczasów pod gruszą”.Okolice PowidzaGłównym akcentem w krajobrazie lekko pagórkowatym okolic Powidza jest Jez. Powidzkie. 3 km na północny za­chód rozlewa swe wody jez. Niedzięgiel. Większy kompleks leśny położony jest na północ od Powidza, za Przybro-dzineVn. Lasy znajdujące się na południe od Powidza są niedostępne dla ruchu turystycznego. Wiele uroku posiada przejażdżka kolejką wąskotorową do Anastazewa. Tory kolejki wiją się nad jeziorem, co w czasie jazdy dostarcza wielu pięknych widoków. Atrakcyjne tereny do spacerów nad jez. Niedzięgiel, na Półwysep Ostrowski. W Powidzu rozpoczyna się znakowany szlak turystyczny wiodący przez Skorzęcin do Jankowa Dolnego.Wycieczki:do Skorzącina przez Przybrodzin, Wylatkowo, szlak P-7,przez Ostrowo do Anastazewa, szlak P-8,przez Charbin do Skorzącina, szlakiem zielonym, szlakP-10.Duża wieś, niegdyś miasto, leży na wschód od przesmyku między dużymi jeziorami Zioło i Rogowskim, przez które przepływa Wełna. Rogowo położone jest na skraju historycznego regionu Pałuk. Nazwa miejscowości pochodzi od rogu. W XIII w. wieś stanowiła uposażenie szpitala w Gnieźnie, później drogą zamiany przeszła w ręce Grzymalitów. W r. 1380 otrzymało Rogowo prawa miejskie, które dzierżyło do koń­ca XIX w. Mieszkańcy miasta wzięli liczny udział w walkach w okresie Wiosny Ludów (r. 1848). Plan przywódcy powstania, Mierosławskiego, przewidywał tu koncentrację sił polskich. W r. 1894 zbudowano linię kolei wąskotorowej Ośno—Rogowo—Żnin, czynną do niedawna dla ruchu oso­bowego, a obecnie eksploatowaną głównie dla dowożenia buraków do cukrowni w Żninie.Pamiątką po dawnych miejskich czasach jest duży pro­stokątny rynek. Na wschód od niego, na przesmyku mię­dzy jeziorami wznosi się kościół zbudowany w stylu neogotyckim w latach 1828—1831. Nakryty sklepieniem ostrołukowym z lunetami. Wyposażenie wnętrza po części starsze, m.in.: późnorenesansowy ołtarz główny, prawy boczny ołtarz rokokowy o bardzo bogatej ornamentacji. W kruchcie krucyfiks, dzieło ludowego artysty Świtały z Czewujewa. Polichromia proj. Drapiewskiego z 1948 r.Przy kościele na cmentarzu: mogiła 2 powstańców wielkopolskich poległych pod Żninem 10 I 1919 r., mogiła ofiar terroru hitlerowskiego, stary dąb — pomnik przy­rody — o obwodzie w pierśnicy ponad 400 cm.Ludowy Klub Sportowy w Rogowie należy do czoło­wych krajowych zespołów hokeja na trawie. Z okolicami Rogowa związana jest legenda o chłopie, który sprzedał krowę za cudowną butelkę spełniającą każde jego życzenie.Na południe od Rogowa rozlewa swe wody j e z. Zioło (pow. 292 ha, dług. 3400 m, szer. 1200 m), posiadające roz­winiętą linię brzegową. Brzegi zachodnie i południowe za­lesione, pośrodku jeziora wyspa. Jez. Zioło łączy Wełna z położonym na północ Jez. Rogowskim (pow. 353 ha, dług. 3400 m, szer. 2100). Jezioro to tworzy kilka długich zatok. Brzegi w większości nie zalesione, porośnięte trzci­ną. Od południa wrzyna się długi na 2 km półwysep. Warunki do kąpieli w obydwu jeziorach są nie najlepsze, woda często „kwitnie”, zanieczyszczona jest ściekami z Gniezna.

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Comments

comments