OKOLICE CHEŁMA

CHYLIN-Wieś położona w sąsiedztwie dużego kompleksu łąk i lasu sosnowego. W resztówce podworskiej pozostałości parku. Miejscowość położona na uboczu może stanowić dogodne miejsce na wiejskie wczasy.Urząd Gminy w Wierzbicy (odl. 3 km). We wsi sklep. Połączenia PKS z Chełmem z przystanku w Wierzbicy.DOBRYNIÓW-Wieś malowniczo położona na lewym brzegu Wieprza. Teren jest sfalowany, urozmaicony wąwozami. Ustronne położenie nad Wieprzem, z dala od szlaków komunika­cyjnych, możliwość plażowania i kąpieli decyduje o wa­lorach wypoczynkowych tej miejscowości.Urząd Gminy w Łopienniku. Połączenia PKS z Kra-snymstawem i Lublinem z przystanku w Łopienniku Górnym (odl. 6 km).DOROHUSK-Osada i nadgraniczna stacja kolejowa na linii wiodą­cej z Warszawy przez Lublin, Chełm do Kowla, rozlo­kowana nad malowniczą doliną Bugu, u ujścia rzeki Udal. Ulubiona miejscowość wędkarzy, których przycią­gają obfitujące w ryby liczne odnogi i starorzecza Bu­gu. Poza tym jest tu plaża i kąpielisko. Przez miejsco­wość przebiega samochodowa trasa T-12, która wkrótce, po otwarciu przejścia granicznego w Dorohusku, stanie się trasą międzynarodową. Droga ta wiodła kiedyś z Pol­ski na Ruś. Dorohusk ulokowany na tym szlaku han­dlowym, obok przeprawy przez Bug, wzmiankowany był już w XIII wieku. Jego nazwa ściśle się wiąże z poło­żeniem miejscowości przy drodze. Wieś w XV wieku na­leżała do Wołczków, którzy byli właścicielami sąsiednie­go miasteczka Świerże. Kolejnymi dziedzicami Dorohu­ska byli Orzechowscy i Suchodolscy.W roku 1759 podczaszy krasnostawski Michał Maurycy Suchodolski uzyskał od króla Augusta III Sasa przywi­lej, na mocy którego miejscowość podniesiona została do rangi miasta z prawem odbywania 5 jarmarków rocznie. Zabory przerwały dalszy rozwój Dorohuska, który w końcu XIX wieku utracił prawa miejskie. Herbem miej­scowości jest godło założycieli miasteczka — Janina: niebieska tarcza rycerska ze srebrnym obrzeżem, w polu czerwonym.Strategiczne położenie na ważnym szlaku, nad prze­prawą rzeczną, związało Dorohusk z wieloma historycz­nymi wydarzeniami. W roku 1792 mjr korpusu księcia Józefa Poniatowskiego — Krasicki, dowodząc baterią ar­tylerii, bronił w rejonie Dorohuska odcinka frontu przed wojskami carskimi. Wówczas też w czasie zaciętych walk miasteczko spłonęło. W różnych okresach naszych dzie­jów przeprawiały się tędy wojska polskie i obce.W czasie wyzwalania naszych ziem spod okupacji hitlerowskiej Dorohusk stał się pierwszą wyzwoloną miejscowością polską. W dniu 21 lipca 1944 roku jed­nostki 69 Armii wojsk radzieckich przełamały na odcin­ku Dorohuska i Turki opór Niemców i w pościgu za nieprzyjacielem dotarły w następnym dniu do Chełma, wyzwalając miasto. Jak wielkie było oczekiwanie na wolność, niech świadczy między innymi fakt, że grupa kobiet na czele z Jadwigą Wojtalową, jeszcze w czasie okupacji, sporządziła sztandar bojowy, aby go wręczyć pierwszej polskiej jednostce wojskowej, która wkroczy do Dorohuska. Sztandar otrzymała I Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte. Wydarzenia ostatniej woj­ny upamiętnia ustawiony w pobliżu mostu kolejowego potężny blok granitu z napisem: „W tym miejscu od­działy I Armii Wojska Polskiego sforsowały Bug wy­zwalając pierwszy skrawek polskiej ziemi”.Obecnie stacja kolejowa Dorohusk spełnia ważną funkcję w przeładunku i w wymianie towarowej ze Związkiem Radzieckim. Wybudowany został nowoczesny budynek gminnej szkoły zbiorczej, otwarto dom dziecka, rozwinęła się baza handlowa GS. W pobliskim Berdysz-czu funkcjonuje przetwórnia warzyw, znana z kiszonych ogórków o wybornym smaku, którego tajemnica, być może, tkwi w tym, że przez pewien czas leżakują one w starorzeczu Bugu.Z pamiątek przeszłości niewiele tu pozostało. Zacho­wał się fragment parku podworskiego ze znajdującymi się w nim dwoma zabytkowymi nagrobkami rodziny Suchodolskich i kamienną rzeźbą przedstawiającą postać mitologiczną. Tuż obok, na wyniosłym brzegu Bugu znaj­dują się pozostałości pałacu Suchodolskiego z XVIII wieku. Niegdyś była to okazała budowla barokowa z rozległymi podziemiami. Do dziś zachowała się część środkowa i zachodnie skrzydło. Część wschodnia została rozebrana do fundamentów po pożarze w roku 1920. Zgodnie z planami konserwatora wojewódzkiego budy­nek przeznaczony jest do restauracji. Ma tu być schro­nisko turystyczne i zajazd. Usytuowany w sąsiedztwie neogotycki kościół z I połowy XX wieku, mimo swej okazałości, nie przedstawia większych wartości arty­stycznych.Siedziba Urzędu Gminy. We wsi: bar GS, szkolne schronisko młodzieżowe, poczta, ośrodek zdrowia, skle­py. Połączenia PKP i PKS z Chełmem.DUBIENKA-Osada położona nad Bugiem u ujścia rzeki Wełnian-ki. Otaczają ją rozległe łąki nadbużańskie z licznymi starorzeczami. W odległości 4 km na południowy zachód znajduje się kompleks lasów strzeleckich. W pobliskim Starosielu (2 km na południe) jest dobrze zagospodaro­wany ośrodek wypoczynkowy, położony w sąsiedztwie lasu, nad starym korytem Bugu. Są tu możliwości orga­nizowania różnorodnych form wypoczynku, jak pływa­nie, kajakowanie, wędrówki piesze czy łowienie ryb.Dubienka, nosząca niegdyś nazwę Dębno lub Dubno, była miastem królewskim. Korzystne położenie miejsco­wości w pobliżu szlaku wodnego i drogi handlowej, pro­wadzącej z południa przez Hrubieszów do Włodawy i Brześcia, zwróciło uwagę Jana Sienieńskiego, starosty horodelskiego, który 10 lutego 1588 roku uzyskał od króla Zygmunta III Wazy przywilej lokacyjny nadający Dębnu prawa miejskie. Nowe miasto poza licznymi uprawnieniami otrzymało w użytkowanie okoliczne łąki, wody i lasy. Zaczął się rozwijać handel i szkutnictwo. Miejscowość stała się ważnym portem rzecznym do spła­wu drewna i zboża do Gdańska. Miejscowi szkutnicy co roku spuszczali na wodę kilkaset płaskodennych komieg, szkut i dubasów, zaopatrując w nie nadbużańskie mia­steczka i wsie. Miasto zostało zabezpieczone umocnienia­mi. W 1630 roku liczyło 137 domów i 966 mieszkańców, co wówczas stawiało je obok większych miast regionu.Wojny kozackie w połowie XVII wieku zrujnowały Dębno i dopiero pod koniec XVIII wieku nastąpił po­nowny rozkwit miasta. W tym też czasie utrwaliła się nowa, do dziś istniejąca nazwa — Dubienka. Miasto liczyło wówczas 216 domów (Chełm miał w tym czasie niewiele więcej, bo 260), miało 60 kramów handlowych i 32 drobne wytwórnie piwa i wódki. Ludność miejsco­wa, wśród której znaczną część stanowili Żydzi, trudni­ła się handlem, flisactwem i rzemiosłem, a poza tym — tak jak od wieków — rolnictwem. W połowie XVIII wieku Dubienka, leżąca w województwie bełskim była siedzibą starostwa niegrodowego, podległego starostwu grodowemu horodelskiemu. W latach 1781-1787 Stanisław August Poniatowski w swojej podróży na Podole, dwu­krotnie bawił przejazdem w Dubience.Po I rozbiorze miasto zostało zagarnięte przez Au­striaków, jednak na mocy umowy z 1776 roku wróciło do Polski wraz z niedużym skrawkiem ziemi obejmu­jącym między innymi Wojsławice i Kraśniczyn. Trzeci rozbiór (1795 r.) przesunął granicę zaboru austriackiego daleko na północ, poza Białą Podlaskę. W 1809 roku ziemie te włączone zostały do Księstwa Warszawskiego, a po kongresie wiedeńskim (1815 r.) Dubienka znalazła się w granicach Królestwa Polskiego.W czasie wojny polsko-rosyjskiej cofające się z Wo­łynia wojska koronne pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego obsadziły lewy brzeg Bugu. W rejonie między Wolą Habową, położoną tuż przy granicy au­striackiej, a wsią Uchańka skoncentrowana została dy­wizja dowodzona przez gen. Tadeusza Kościuszkę, któ­ra po umocnieniu się stawiła mężnie czoła armii car­skiej (18 VII 1792 r.). Dywizja licząca 5300 ludzi i 24 działa odparła 17 ataków wroga, którego przewaga li­czebna była ogromna (25 tysięcy żołnierzy i 108 dział). Główne siły nieprzyjaciela zostały zatrzymane, co po­zwoliło wycofać cały polski korpus. Na polach Dubien­ki w krwawych zmaganiach poległo wówczas 900 żoł­nierzy polskich i 4 tysiące nieprzyjaciół. W dwa lata później w okresie insurekcji, dnia 3 czerwca 1794 ro­ku, gen. Józef Zajączek dowodzący polskim korpusem poniósł pod Dubienką porażkę i wycofał się w rejon Chełma.Mieszkańcy Dubienki niejednokrotnie dawali dowo­dy patriotyzmu. W czasie powstania styczniowego miej­scowy lekarz Mikołaj, Jan Nieczaj sformował oddział powstańczy liczący 400 ludzi. W bitwie pod Żalinem trafił on do niewoli i dnia 19 marca 1864 roku został stracony w Krasnymstawie. Znane są również wystą­pienia mieszczan dubienieckich w czasie rewolucji 1905 roku. Domagali się oni przywrócenia języka polskiego w szkołach i urzędach.W XIX wieku nastąpiło stopniowe zahamowanie rozwoju miasta, na co wpłynęło przede wszystkim wy­budowanie w roku 1877 linii kolejowej z Warszawy przez Lublin, Chełm i Dorohusk do Kowla, która omi­nęła Dubienkę. Rozwój kolejnictwa spowodował upa­dek flisactwa bużańskiego i związanego z nim handlu. W 1939 roku miasteczko liczyło około 4 tys. mieszkań­ców, wśród których było wielu rzemieślników trudnią­cych się chałupnictwem (m. in. 200 krawców, 150 szew­ców). Herbem miasteczka jest zielony dąb z oplecio­nym wokół pnia czerwonym wężem, w srebrnym polu; rok 1587 i inicjały: S.R.M. (Sacrae Regiae Maiestatis) oznaczają, że miasto jest królewskie.Leżąca na uboczu osada stała się w czasie okupacji silnym ośrodkiem ruchu oporu. W wyniku hitlerow­skiego terroru zginęła połowa ludności. Na miejscowym cmentarzu wznosi się pomnik ku czci poległych party­zantów. 21 lipca 1944 roku do miasteczka wkroczyły jednostki 69 Armii Radzieckiej, a następnie oddziały I Armii Wojska Polskiego. Dla uczczenia tego historycz­nego wydarzenia ustawiono w rynku pamiątkowy czołg. Ostatnie lata były okresem intensywnego rozwoju Du­bienki. Założono liceum ogólnokształcące, zbudowano ośrodek zdrowia, wzniesiono liczne murowane domy prywatne. Utwardzono jezdnie, położono chodniki, upiększono i uporządkowano całą osadę.ZABYTKI: Kościół z 1865 roku, murowany, baroko­wy. Cerkiew prawosławna (nieczynna) z początków XX wieku. W pobliskiej Uchańce (4 km na południe) jest kopiec usypany w miejscu bitwy stoczonej przez Koś­ciuszkę. Na skraju lasów strzeleckich w miejscowości Janostrów (5 km na południowy zachód) znajduje się rezerwat leśny Siedliszcze.Siedziba Urzędu Gminy. W osadzie: zbiorcza szkoła gminna, Izba Pamięci Narodowej, poczta, gospoda, sklep. Połączenia PKS z Chełmem i Hrubieszowem.GŁĘBOKIE-Nieduża wieś położona przy drodze prowadzącej z Chełma do Łęcznej, przy jej skrzyżowaniu z szosą Włodawa—Lublin, na skraju Pojezierza Łęczyńsko–Włodawskiego. Tuż obok wsi leży jezioro o tej samej nazwie. Jego powierzchnia wynosi 12 ha a maksymalna głębokość 6 m. Jest dostępne jedynie od strony połud­niowej, pozostałe brzegi stanowi torfowa łąka. Miejsco­wość przewidziana w planach zagospodarowania tury­stycznego jako wieś letniskowa i miejsce wypoczynku świątecznego.Urząd Gminy w Cycowie (odl. 3 km). We wsi szko­ła, sklep. Połączenia PKS z Lublinem i Chełmem.GRABNIAK-Wieś usytuowana między dwoma jeziorami Rotcze i Uściwierz. Nad jeziorem Rotcze znajduje się stała sta­nica chełmskiej chorągwi ZHP z przystanią żeglarską i kajakową, jest też kilka domków kempingowych. Od strony wschodniej brzeg jeziora ma piaszczystą plażę. Położone tuż obok jezioro Uściwierz jest największe na Pojezierzu. Jego brzegi są dostępne od strony wschodniej i południowej. W bliskiej odległości od wsi leży też jezioro Sumin z plażą od strony południowo–wschodniej. Okolica charakteryzuje się typowo pole­skim krajobrazem, wokół rozciągają się podmokłe łąki i torfowiska porosłe krzakami łozy i karłowatymi drze­wami.W przyszłości wieś będzie ośrodkiem wypoczynku świątecznego i zapleczem usługowym dla turystów wy­poczywających nad jeziorami.Urząd Gminy w Urszulinie. Połączenia PKS z Cheł­mem.HNISZÓW-Wieś nad Bugiem, położona wśród rozległych łąk, w pobliżu sosnowego lasu. Może stanowić doskonałe miej­sce letniskowe. W parku podworskim rośnie najgrub­szy w makroregionie dąb. Ten okazały pomnik przy­rody szacowany jest na około 400 lat, chociaż miejsco­wa tradycja przypisuje mu ponad 1000 lat i głosi, że pod nim odpoczywał Bolesław Chrobry podczas wypra­wy na Kijów. Stąd też wywodzi się nazwa dębu: Bolko.Z wydarzeń ostatniej wojny pozostał w pamięci mieszkańców wsi udany atak oddziału partyzanckiego BCh na miejscową placówkę niemieckiej straży gra­nicznej w celu odbicia więźniów. Akcja odbyła się w listopadzie 1942 roku.Urząd Gminy w Rudzie Hucie. We wsi sklep spo­żywczy. Połączenia PKS z Chełmem (odl. 27 km) lub PKP ze stacji Ruda Opalin (odl. od Hniszowa — 8 km).HOLA-Wieś leżąca na południowym obrzeżu Garbu Wło-dawskiego, w pobliżu szosy prowadzącej z Włodawy do Parczewa. Odległa 7 km od Sosnowicy. Wokół ciąg­ną się rozległe łąki i lasy gradowe z mieszanym drze­wostanem, w których zauważa się duże bogactwo bo­rówek, malin i grzybów. W czasie ostatniej wojny wieś była terenem kilkakrotnych akcji partyzanckich.ZABYTKI: Dawna cerkiew unicka pochodząca z 1847 roku, drewniana, konstrukcji zrębowej, oszalowana, kry­ta gontem. Stary cmentarz unicki obwiedziony kamien­nym murem. Kapliczka przydrożna drewniana, zrębo­wa, z XVIII wieku.Urząd Gminy w Starym Brusie. We wsi: szkoła, sklep. Połączenia PKS z Parczewem, Łęczna i Wło­dawą.HRUSZÓW-Wieś położona w niedużej odległości od Rejowca. Koło wsi — spory las sosnowy. Pamiątka przyszłych dziejów jest tu duży kopiec kryjący mogiłę powstań­ców z 1863 roku. Leży on niedaleko hruszowskich sta­wów.Urząd Gminy w Rejowcu (odl. 2,5 km). Połączenia PKS z Chełmem (odl. 17 km).HUSYNNE-Wieś położona na terenie Obniżenia Dubienki, nad doliną Bugu. W pobliżu znajduje się zbiornik reten­cyjny o powierzchni 100 ha. Wokół rozciągają się roz­ległe łąki ze starorzeczami. Obfitość ryb, możliwość ką­pieli, a także plaża stwarzają warunki do dobrego wy­poczynku. Na terenach obecnego Państwowego Gospo­darstwa Rolnego zachowały się fragmenty parku ze sta­rodrzewem, a w nim na szczególną uwagę zasługuje piękny dąb — pomnik przyrody.’Urząd Gminy w Dorohusku (odl. 6 km). We wsi: PGR, sklep przemysłowo-spożywczy. Połączenia PKS z Chełmem i Dorohuskiem.

[Głosów:1    Średnia:3/5]

Comments

comments