OSTRÓW WIELKOPOLSKI

Drugie co do wielkości rrtiasto województwa kaliskiego, położone w jego centralnej części w pobliżu rzeki Oło-bok, 56 300 mieszkańców. Duży ośrodek gospodarczy (prze­mysł środków transportu, maszynowy, drzewny, spożyw­czy, materiałów budowlanych), węzeł drogowy (m.in. szo­sy Katowice—Poznań i Kalisz—Zielona Góra) i najważ­niejszy w województwie węzeł kolejowy. Jako miasto województwa kaliskiego wymieniany od r. 1404, jednak przez długi czas było ono małe i biedne. Po­nowną lokację przeprowadził Jan Jerzy Przebendowski w r. 1714. Odtąd Ostrów szybko się rozwijał i w końcuXVIII w. był ważnym ośrodkiem sukiennictwa i płócien-nictwa.W okresie rozbiorów, mimo wysiłków germanizacyjnych ze strony Prusaków, był tu żywy ośrodek polskości. W r. 1845 w gmachu zbudowanym ze składek Polaków otwarto gimnazjum katolickie. Uczęszczało do niego wielu Pola­ków, również z innych rejonów Wielkopolski. W powsta­niu Wiosny Ludów 1848 r. chłopscy kosynierzy wyzwoli­li miasto i przez kilkanaście dni były tu polskie rządy. W 2 połowie XIX w. działało w Ostrowie wiele polskich organizacji, m. in. towarzystwo rzemieślnicze, koło śpie­wacze, teatr amatorski, księgarnia i drukarnia, bibliote­ka, gniazdo „Sokoła”. W r. 1892 odbył się tu manifesta­cyjny zjazd zjednoczeniowy śpiewactwa. Na przełomie w.XIX i XX wytworzył się ruchliwy ośrodek nielegalnegoZwiązku Młodzieży Polskiej „Zet”, a w mieście trzy razyw tygodniu ukazywała się polska „Gazeta Ostrowska”. Byłtutaj także skład maszyn rolniczych fabryki Hipolita Cegielskiego.Przed wybuchem powstania wielkopolskiego, 20 listopada 1918 r., zaprzysiężono w Ostrowie ok. 500 żołnierzy polskich jako 1 Pułk Piechoty. Rozwiązany krótko potem na żąda­nie Niemców, został reaktywowany w Kaliszu jako Pułk Kaliski. Zdobył on 2 grudnia koszary w Szczypiornie, a 31 grudnia oswobodził bez walki Ostrów. W związku z rozwojem przemysłu na przełomie w. XIX i XX powstał w Ostrowie ośrodek ruchu socjalistycznego. W okresie międzywojennym działała tutaj silna organizacja PPS oraz komitet dzielnicowy KPP. Przejawem ruchu robotniczego były także strajki na tle ekonomicznym, m. in. robotników budowlanych w latach 1906 i 1931, kolejarzy w r. 1921 oraz robotników fabryki wagonów w r. 1923.W latach II wojny światowej z rąk Niemców zginęło 1400 mieszkańców Ostrowa. Wieleset osób wywieziono do Rze­szy lub przesiedlono do Generalnej Guberni. W latach 1942—44 na boisku klubu sportowego „Venetia” przy ul. Kościuszki istniał obóz pracy dla Polaków sabotujących zarządzenia niemieckie, w którym zamordowano 198 osób. Odpowiedzią Polaków na terror niemiecki były liczne przejawy ruchu oporu. Już 10 listopada 1939 r. powstała Tajna Organizacja Wojskowa, wcielona później do Związ­ku Walki Zbrojnej. Wydawano konspiracyjne pismo „Orzeł Biały”, działały radiostacje. Na węźle kolejowym dokonano 37 większych akcji dywersyjnych. W poblis­kich lasach działali partyzanci. W tajnym nauczaniu pra­cowało 70 nauczycieli, a po wojnie zweryfikowano 1062 okupacyjne świadectwa szkolne. Prowadzono także tajne życie artystyczne.Wyzwolenie przyniosły 23 stycznia 1945 r. oddziały 3 armii I Frontu Ukraińskiego. Tymczasem w nocy 23/24 sty­cznia próbowały wycofać się przez Ostrów na zachód o-krążone niemieckie jednostki pancerne. Przez cały dzień i następną noc trwała bitwa z Niemcami, w której udział wzięły oddziały Ochotniczej Obrony Miasta (ok. 760 osób). Obecnie Ostrów Wlkp. jest ruchliwym centrum gospodar­czym, zatrudniającym w przemyśle 17,4 tys. osób. Naj­większym zakładem przemysłowym (także i województwa) są Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego (prawie 7,5 tys. zatrudnionych). Zbudowano je w latach 1919—22, a w latach 1957—72 poważnie rozbudowano. Remontuje się tu wagony towarowe, a także wytwarza nowe, m. in. na eksport do Związku Radzieckiego i Czechosłowacji. W Zakładach Sprzętu Motoryzacyjnego, wchodzących w skład kombina­tu „Ursus”, produkuje się części do samochodów i ma­szyn rolniczych. Od r. 1977 trwa poważna rozbudowa Za­kładów, związana z rozwojem krajowego przemysłu ciąg­nikowego. Rozbudowywana jest również Fabryka Maszyn i Urządzeń Przemysłu Spożywczego „Spomasz”, wytwa­rzająca głównie urządzenia młynarskie.Szeroko znane w kraju są Zakłady Automatyki Przemy­słowej „Mera—Zap”. Wytwarza się w nich m.in. układy automatycznego sterowania całymi procesami produkcyj­nymi. Wielkopolskie Zakłady Przemysłu Betonów „Pre-fabet” produkują elementy dla budownictwa mieszkanio­wego, przemysłowego oraz prefabrykaty mostowe. W la­tach 1975—79 wybudowano w nich wytwórnię betonowych rur ciśnieniowych, przeznaczonych do rurociągów wodnych. Z innych zakładów przemysłowych należy wymienić: Wielkopolskie Zakłady Przemysłu Sklejek, browar, za­kłady mięsne, Ostrowskie Zakłady Drobiarskie, Zakłady Przemysłu Odzieżowego „Intermoda”, wytwórnię win, mle­czarnię i wytwórnię pasz. Istnieje tu także duży zakład ogrodniczy PGR. Ostrów nazywany jest miastem koleja­rzy. Prócz ZNTK wiele osób zatrudnia węzeł kolejowy, a od 1975 r. ma tu siedzibę Dyrekcja Rejonowa Kolei Pań­stwowych na województwa kaliskie i sieradzkie. W zakresie kultury działają: Ostrowski Dom Kultury ze stałą sceną teatru kaliskiego, Dom Kultury Dzieci i Mło­dzieży oraz szkoła muzyczna. Powodzeniem cieszą się or­ganizowane od r. 1960 „Harcerskie Koncerty z Lilijką”, popularyzujące muzykę poważną. Imprezą cykliczną są dni folkloru wielkopolskiego.Ratusz. Zbudowany w r. 1824, przebudowany w r. 1948 z pozbawieniem wartości zabytkowej. Ostatnio odrestau­rowany z przeznaczeniem na pałac ślubów i muzeum. Na zewnątrz tablica upamiętniająca wyzwolenie miasta z u-działem miejscowych ochotników.Stare domy, zachowane z dziewiętnastowiecznej zabudowy, głównie przy ulicach Gimnazjalnej, Kaliskiej, Raszkow­skiej, Starotargowej i pl. 23 Stycznia.Kompleks budynków urzędowych przy ul. Powstańców Wielkopolskich. W nowocześnie rozwiązanym zespole mie­szczą się: Komitet Miejski PZPR, Urząd Miejski, Urząd Gminy oraz niektóre instytucje szczebla wojewódzkiego. Naprzeciwko ładny Park Dziesięciolecia PRL ze stawkiem,I Liceum Ogólnokształcące przy ul. Gimnazjalnej 9. Bu­dynek wzniesiony w r. 1845 ze składek Polaków. W cza­sach zaborów mieściło się tu polskie gimnazjum katolickie.Dworzec kolejowy. W obecnej, nowoczesnej formie istnieje od r. 1966, a jego projektantów uhonorowano nagrodą Mi­nistra Budownictwa. Na zewnątrz tablica ku czci kolejarzy bohaterów II wojny światowej.Kościół neoromański przy ul. Obrońców Pokoju. Wzniesio­ny w monumentalnej formie w latach 1905—07, wg pro­jektu Rogera Sławskiego. W transepcie po prawej obraz Sw. Anny z w. XVII. Rzeźby dłuta Władysława Marcin­kowskiego (nad wejściem oraz w ołtarzu głównym) i Mar­cina Rożka (w prawym ołtarzu bocznym). Na ścianie bocz­nej na zewnątrz tablica ku czci kardynała Mieczysława Halki-Ledóchowskiego, więzionego w Ostrowie w latach 1874—78, w czasach kulturkampfu.nin”Kościół poewangelicki przy ul. Królowej Jadwigi. Kon­strukcji szkieletowej, z r. 1788, z wieżą neoromańską z po­łowy XIX w. Wnętrza z balkonami, dekorowane z prze­pychem charakterystycznym dla późnego baroku.Dawna synagoga przy UL Raszkowskiej 21. Okazały gmach z lat 1857—60, z wieżami o cebulastych hełmach po bo­kach i dekoracją w stylu pseudomauretańskim.Pomnik żołnierzy radzieckich na pl. Rewolucji Paździer­nikowej. Zbudowany w formie dwóch obelisków, upamięt. niający wyzwolicieli miasta w r. 1945.Pomnik ku czci poległych za utrwalanie władzy ludowejna skrzyżowaniu ulic Głogowskiej, Partyzantów i Sien­kiewicza. W kształcie głazu narzutowego z tablicą brązo­wą, odsłonięty w r. 1964.Cmentarz przy ul. Limanowskiego. Znajdują się tu m.in. pomnik i groby powstańców wielkopolskich oraz wspólny grób 107 żołnierzy Armii Czerwonej.Tablica ku czci prof. Kaliny przy ulicy jego imienia. Umie­szczona na domu nr 52, w którym urodził się Antoni Kalina (1846—1906), zasłużony filolog-slawista i etnograf, wykładowca uniwersytetu we Lwowie.Zespół obiektów sportowych KS ,,Ostrovia” przy ul. Ma­nifestu Lipcowego 2/6: boiska, hala sportowa i letni basen kąpielowy.Zalew na Ołoboku. W dzielnicy Piaski, na północ od śród­mieścia zbudowano w latach 1974—78 sztuczne jezioro o po­wierzchni 32 ha. Obok celów retencyjno-nawodnieniowych przewidziano jego wykorzystanie na potrzeby sportowo–rekreacyjne. W planach jest budowa hotelu, przystani jachtowej, ośrodka sportowego, zaplecza gastronomiczne­go, a także urządzenie plaży na zalesionym brzegu północ­nym.OSTRZESZÓW-Miasto w południowej części województwa, w paśmie Wzgórz Ostrzeszowskich, 10 500 mieszkańców. Ośrodek przemysłowy (przemysł elektromaszynowy, spożywczy), węzeł kolejowy i drogowy (szosy Katowice—Poznań, do Błaszek i Sycowa).Pierwsza wzmianka z r. 1283. Było to miasto królewskie na szlaku Wrocław—Toruń, w którym Kazimierz Wielki zbudował zamek. Od czasów potopu szwedzkiego zaczęło upadać, a jego kosztem rozwinęło się niedalekie Kępno. W końcu XVIII w. przy klasztorze bernardynów powstała duża manufaktura tkacka.Od 1 połowy XIX w. nastąpił rozwój przemysłu, a z nim i miasta. W końcu XIX w. działały tu współpracujące z sobą polskie organizacje: „Sokół”, „Wyzwolenie”, śpiewa­cze, kupieckie, przemysłowców i inne. W Ostrzeszowie mieszkał malarz Antoni Serbeński (1886— —1957), pejzażysta, uczeń Wyczółkowskiego i Axentowi-cza. Niektóre jego dzieła obejrzeć można w miejscowym muzeum. Przez wiele lat mieszkał tu także Stanisław Czernik (1899—1969), pisarz, poeta i pedagog, który w o-kresie międzywojennym tutaj właśnie redagował i wyda­wał miesięcznik literacki „Okolica Poetów”. W czasie II wojny światowej już 5 września 1939 r. roz­strzelano przy ul. Piastowskiej dwóch Polaków. Jeszcze we wrześniu tego roku w lasku klasztornym stracono kilkunastu mężczyzn. Na placu Borek istniał w r. 1939 obóz przejściowy dla ludności cywilnej. W obecnym ho­telu mieściło się więzienie hitlerowskie, w którym zamor­dowano 36 Polaków. W okolicy działał dobrze zorganizo­wany ruch oporu.W Ostrzeszowie znajdował się obóz jeniecki — Stalag XXI A i Oflag XXI C/H. Przeszło przez niego ok. 120 tys. żołnierzy różnych narodowości, przede wszystkim Pola­ków. Zmarło 89 jeńców. Gdyby nie pomoc mieszkańców miasta, przemycających za druty odzież i żywność, śmier­telność jeńców byłaby o wiele wyższa. Dzień 20 stycznia 1945 r. to „krwawa sobota”. Niemcy spędzili 60 osób z zamiarem rozstrzelania, a w celu za­straszenia zamordowali przed ratuszem jednego z nich. Szybkie natarcie Armii Czerwonej udaremniło ten zamiar, choć w powstałym chaosie zastrzelono na ulicach miasta 9 osób.Obecnie w przemyśle Ostrzeszowa pracuje 3,4 tys. osób. Znajdują się tu m.in. dwa zakłady kombinatu „Ponar–Poznań”. Zakład Nr 5 (Fabryka Urządzeń Mechanicz­nych) to największy w Europie producent sprzęgieł — elektromagnetycznych, hydraulicznych i mechanicznych. Około 80%) produkcji wysyła się na eksport, przede wszy­stkim do krajów RWPG. Zakład nr 6 (Fabryka Obrabiarek Specjalnych) produkuje skomplikowane części osprzętu maszyn. Zakłady Remontowo-Budowlane Przemysłu Ma­szynowego „Budomasz” są m.in. generalnym wykonawcą stacji obsługi samochodów „Polmozbytu”. Fabryka „Agro-met” wytwarza części do maszyn rolniczych. Z innych za­kładów przemysłowych należy wymienić: przetwórnię dro­biarską „Poldrob”, zakłady ceramiki budowlanej, Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena”, mleczarnię i POM.Ratusz, wznoszący się pośrodku rynku. Zbudowany za­pewne w 1 połowie XIX w. Na zewnątrz tablice ku czci ofiar „krwawej soboty” oraz 18 żołnierzy radzieckich. W ratuszu mieści się część zbiorów Muzeum Regionalnego (pozostałą część można obejrzeć w zamku). Muzeum czyn­ne we wtorki i czwartki w godz. 10—12 oraz po uprzednim uzgodnieniu, Rynek 19.Ruiny zamku przy ul. Bohaterów Stalingradu 6. Z budo­wli wzniesionej za czasów Kazimierza Wielkiego zacho­wała się wieża oraz fragmenty murów obwodowych. We­wnątrz murów znajduje się amfiteatr oraz (od r. 1975) część zbiorów Muzeum Regionalnego.Kościół gotycki przy ul. Farnej. Prezbiterium i zakrystia pochodzą z lat ok. 1337, nawę dobudowano w w. XV. Wy­posażenie wnętrza z przełomu w. XVIII i XIX. Na belce tęczowej rzeźby późnogotyckie. Po ostatniej wojnie od­kryto na ścianach kościoła duże fragmenty polichromii,powstałej w czterech fazach od końca XIV w. do r. 1584. Obok kościoła znajduje się pomnik upamiętniający więź­niów hitlerowskich.Pobernardyński zespół klasztorny. Wzniesiony w stylu ba­rokowym w latach 1680—1740, położony w północnej części miasta. W kościele polichromia późnobarokowa z r. 1740, pędzla Antoniego Ignacego Linkego. Trzy nagrobki baro­kowe. Na placu przed kościołem kwadratowa kaplica z w. XVIII oraz lipa drobnolistna — pomnik przyrody o ob­wodzie 540 cm, posadzona w r. 1741.Kościół drewniany przy ul. Sw. Mikołaja. Z r. 1758, kryty dachem gontowym. Wewnątrz w ołtarzach rzeźby późno-gotyckie. Polichromia barokowa o charakterze ludowym.Pomnik powstańców wielkopolskich. W formie głazu na­rzutowego, ustawiony przed budynkiem szkolnym na na­rożniku ulic Sikorskiego i Sportowej.Cmentarz przy ul. Kościuszki. Znajdują się tu groby jeń­ców wojennych, ofiar obozów hitlerowskich oraz pomnik i groby 17 powstańców wielkopolskich.Kompleks obiektów sportowo-rekreacyjnych WOSiR przy ul. Kąpielowej, w południowo-zachodniej części miasta. Na zalesionym terenie znajdują się: stadion, basen kąpielowy, pole namiotowe oraz bar (czynny w sezonie letnim).SMIEŁOW-Wieś nad Lutynią, położona 4 km na północ od Żerkowa, przy drodze bocznej do Pogorzelicy. Zakład Kombinatu PGR Raszewy (931 ha) z gorzelnią. Pierwsza wzmianka z r. 1392. W latach 1784—1890 własność rodziny Gorzeń-skich, później Chełkowskich.Pałac klasy cysty czny, zbudowany w r. 1797 przez architek­ta Stanisława Zawadzkiego, składający się z piętrowej części głównej z portykiem czterokolumnowym, ćwierćko-listych galerii i parterowych pawilonów bocznych. W kil­ku pomieszczeniach zachowała się wewnątrz dekoracja stiukowa Ceptowicza i malarska Antoniego i Franciszka Smuglewiczów z okresu budowy. Wokół pałacu rozciąga się park krajobrazowy (5,54 ha) ze starymi drzewami. Po przeciwnej stronie drogi, wśród zabudowań PGR, spichlerz i stajnia z okresu budowy pałacu.W pałacu śmiełowskim mieszkał w r. 1831 przez trzy ty­godnie Adam Mickiewicz. Poeta przybył tu incognito, z za­miarem przeprawienia się przez granicę prusko-rosyjską i wzięcia udziału w powstaniu listopadowym. W później­szych latach usiłowano wykazać wpływ pobytu wieszcza tutaj na jego twórczość, szczególnie na Pana Tadeusza, lokalizując w okolicach Smiełowa niektóre wydarzenia rozgrywające się w epopei. W parku znajduje się pomnik Mickiewicza, odsłonięty w r. 1970.W r. 1975, po gruntownym remoncie pałacu, otwarto w nim Muzeum Adama Mickiewicza, jako oddział poznańskie­go Muzeum Narodowego. Zgromadzono tu pamiątki po po­ecie, wydania jego dzieł, a także dzieła sztuki i rzemiosła oraz obrazy. Muzeum zwiedzać można codziennie oprócz poniedziałków i dni poświątecznych w godz. 10—16, tel.

[Głosów:1    Średnia:4/5]

Comments

comments