ROŚLNOŚĆ PIASKOWA

Ruchome piaski i wydmy są nieodłącznym i charak­terystycznym elementem krajobrazu naszego wybrzeża morskiego. Pola piaszczyste pojawiają się również w różnych miejscach w głębi terytorium Pomorza Szczecińskiego. Na obu siedliskach występuje specy­ficzna roślinność, której byt cechuje ustawiczna walka z ruchomym podłożem.Roślinność wydm nadmorskichNa wydmie szarej, w zapleczu wydm białych, piasek jest lepiej zestalony, a roślinność bardziej zwarta i bo­gatsza florystycznie. Panuje tutaj dość barwny zespół kocanek piaskowych i jasieńca przybrzeżnego Liczne gatunki występują tu jako specjalne odmiany nadmorskie, np.: wydmowy jastrzębiec baldaszkowy czy nadmorski fiołek trójbarwny Dobrze umacnia piasek turzyca piaskowa , której podziemne pędy cią­gną się długimi sznurami w różnych kierunkach. Spotwiącym przedpole właściwego wału wydmowego. Pio­nierską rolę odgrywają nieliczne rośliny budujące ze­spół perzu sitowego Szczególnie charakterystyczną rośliną, doskonale przy­trzymującą lotny piasek, jest tutaj honkenia piaskowa , rozpowszechniona na całej linii wybrzeża. Jest to niepozorna roślinka o mięsistych list­kach, która stale rosnąc zacięcie walczy z zasypującym ją piaskiem. Na pustym, niegościnnym terenie plaży stanowi symbol życia.Przedni wał wydmy, czyli tzw. wydma biała, jest siedliskiem charakterystycznej roślinności trawiastej. Typowe są zwłaszcza skupienia tak okazałych traw, jak piaskownica zwyczajna i wydmuchrzyca piaskowa Twarde i odporne liściekać leż można najpiękniejszą, „herbową” roślinę wy­brzeża Bałtyku —’mikołajka nadmorskiego . W bardziej wilgotnych zaklęśnięciach wy­dmy szarej rozwija się najczęściej wrzosowisko. Wydma szara przechodzi stopniowo w zalesioną wydmę bruna­tną.Warto w spomnieć jeszcze o odrębnym zespole porasta­jącym strome krawędzie klifu. Są to murawy nad­morskich form koniczyny i przelotu . Wespół z krzewami rokitnika odgrywają one znaczną rolę w uma­cnianiu podmywanych zboczy klifowych.Roślinność piaszczysk śródlądowychPola luźnych piasków występują w rozproszeniu na całym terytorium Pomorza Szczecińskiego, najczęściej na piaszczystych z natury terasach nadzalewowych i sandrach, rzadziej na obszarach morenowych. Porasta­ją je charakterystyczne suche i niezbyt zwarte murawy piaskowe. Typowym przedstawicielem, stosunkowo naj­szerzej rozprzestrzenionym, szczególnie na śródlądowych wydmach i odłogach poleśnych, jest murawa ze szczotli-chą siwą . W płatach tej murawy rzucają się w oczy gęste, seledynowe kępki rośliny przewodniej. W czasie suszy murawa szczotli-chowa różowieje, a potem, jeszcze bardziej wysychając, staje się szarobiała. Charakterystyczne dla przestrzeni międzykępowych są da minki specjalnych piaskowych mchów i porostów.Trochę wilgotniejsze piaszczyska śródlądowe pokry­wają murawy z za wciągiem . Na siedliskach cieplejszych i zasobniejszych w związki wapnia występuje niska murawa trawiasta, z dużym udziałem kępkowych kostrzew i strzęplic . Pod w: ględem florystycznym są 1o zbiorowiska bogate, ale rośliny, poza trawami, są zwykle małe, niepozorne, kobiercowe, jak np. płożące się dar-ninki pachnącej macierzanki czy gruboszowatych rozchodników , mających mię­siste listki, jak u kaktusów. Barwnym akcentem wśród szczeciniastych traw jest pospolity tu, czerwono kwitną­cy goździk kartuzek .Opisywane murawy są szczególnie charakterystyczne dla krajobrazu Pojezierza Ińskiego. Od nich to tamtej­sze połogie, odlesione pagóry zwane są pustaciami. Iń­skie pustacie, mimo monotonii samych muraw, właśnie w kontraście z sąsiadującymi jeziorami i lasami stwa­rzają pejzaż o swoistym pięknie i uroku.Murawy stepowePrawdziwych stepów — płaskich, bezkresnych, tra­wiastych równin — Pomorze Szczecińskie oczywiście nie ma. Mamy jednak tu liczne miejsca, które w okresie pełnego rozwoju i kwitnienia roślin przypominają jak najbardziej ukwiecony i grający różnymi barwami step. Są to otwarte, słoneczne, silnie nagrzane zbocza przeło­mowych odcinków doliny Odry, doliny jej dopływu Rurzycy oraz niektóre stoki moren w Kotlinie Pyrzyc-kiej. Szczególne warunki mikroklimatyczne panujące na stromych, nasłonecznionych krawędziach sprawiają, że skupia się tu przebogata flora, o najbardziej odrębnym charakterze fitogeograficznym. Większość składników muraw stepowych pochodzi z południowo-wschodnich stepowych obszarów kontynentu europejskiego. Roślin­ność muraw zawsze żywo interesowała botaników i z racji swego geograficznego pochodzenia nazywana bywa często roślinnością pontyjską, a ze względu na wymaga­nia siedliskowe — roślinnością ciepłolubną lub ksero-termiczną.Najpiękniej wykształcone murawy występują nawschodniej krawędzi doliny Odry kolo Bielinka , na zachodniej między Kamieńcem a Szczecinem uaz na stromych zboczach nad jeziorem Miedwie w oko­licy Grędźca . Głównym zespołem występują­cym w różnych odmianach florystycznych jest murawa ostnicowa . Rośliny w zespole ce­chują się okresowym masowym zakwitaniem, co daje różne barwne aspekty sezonowe, równie piękne wiosną, latem jak i jesienią. Złotożółty jest aspekt wczesnowio­senny, gdy zakwitają: pięciornik piaskowy , smagliczka i wilczo­mlecz . Później zakwitają, bar­wiąc całą murawę na biało, najpiękniejsze rośliny zes­połu: ostnica powabna i pajęcznica liliowata . Różnobarwny jest aspekt letni, zakwita wtedy większość roślin murawy, a między nimi drugi piękny gatunek ostnicy — ostnica włosowata . Zadziwiająca jest różnorodność roślin, skala barw i koloryt płatów pojawiających się i zni­kających w ciągu sezonu wegetacyjnego. Jesienią mu­rawy stają się brunatne, ale gdzieniegdzie i wtedy jesz­cze może zakwitnąć jakiś nowy element ożywiając usy­chającą darń. Będą to np. żółte łany ożoty .Prace botaniczne wymieniają dosłownie setki gatun­ków roślin wchodzących w skład pomorskich muraw stepowych. Dodajmy zatem do wymienionych roślin przewodnich chociaż kilka bardziej masowych i charak­terystycznych elementów: szałwia łąkowa , ostrołódka kosmata, turzyca niska , dzwonek syberyjski , sasanka łąkowa , lepnica wąskopłatkowa , czyściec prosty , strzęplica nadobna , kłosownica pierzasta . Warto wymienić także najrzadsze gatUMti, takie jak storczyk purpuiowy , zaraza wielka , szczeć owłosiona .Zagrożeniem dla pomorskich muraw stepowych są wdzierające się tu zarośla różnych kserotermicznych krzewów. Najłatwiej wciskają się w ich obręb krzewy tarniny i róż, co obserwować można szczególnie w re­zerwatach. Poza rezerwatami pochód zarośli bywa sku­tecznie powstrzymywany przez wypas, a także przez wypalanie muraw wczesną wiosną. Spokrewniona z mu­rawami kserotermiczna dąbrowa omówiona zostanie osobno łącznie z lasami.Scharakteryzowana uprzednio roślinność obejmowała zbiorowiska dość słabo zmienione przez człowieka i znaj­dujące się jeszcze we względnej równowadze biologicz­nej z warunkami środowiska. Roślinnością zastępcząnazywamy te zbiorowiska, które powstały na miejscu zespołów naturalnych w wyniku działalności ludzkiej. Należą tu zespoły łąk, zespoły chwastów w uprawach i zbiorowiska ruderalne.Roślinność łąk w zależności od uwilgotnienia i warunków glebowych siedlisk jest silnie zróżnicowa­na. Na żyznych glebach mineralnych najbardziej roz­powszechniona jest kwiecista łąka rajgrasowa . Na zmeliorowanych tor­fowiskach, na użytkach kośnych, panuje przeważnie łąka rdestowo-ostrożeniowa , składająca się z traw i mniej wartościowych ziół, a na pa­stwiskach przeważają zbiorowiska śmiałka darniowego; pospolite u nas pastwiska śmiałkowe i si­towe należą pod względem gospodarczym do najsłab­szych użytków zielonych.Z ciekawszych zespołów łąkowych należy wymienić subatlantycki zespół situ tępokwiatowego , bezwartościowy rolniczo, ale bogaty w rzadkie dla naszej flory gatunki roślin. Osobliwością regionalną jest również odmiana nakredowa łąki trzęś-licowej , rozpowszechniona na Pojezierzu Myśliborskim. W płatach tej łąki rośnie wiele rzadkich roślin wapieniolubnych, jak owadozerny tłustosz , goryczka błotna , centuria nadbrzeżna i sporo rzadkich mchów i turzyc.Inną grupę roślinności zastępczej stanowią chwa­sty upraw, które pojawiają się i rozmnażają wbrew woli rolnika. Stwierdzono, że inne zespoły chwastów towarzyszą roślinom okopowym, inne zbożowym, a jesz­cze inne rozwijają się w ogrodach i sadach. Nie będąc rolnikami, często zachwycamy się polem czerwonym od maków czy błękitnym od bławatków, nie myśląc o po­noszonych stratach. Interesującym zbiorowiskiem chwa­stów ze względu na rozprzestrzenienie tylko w pasie nadbałtyckim jest zespół chroszcza i chłodka Nawet najbardziej zmienione przez człowieka miej­sca, jak tory kolejowe, drogi, przychacia i gruzowiska, mają swoją odrębną i specyficzną roślinność, zwaną roślinnością ruderalną. Wbrew mniemaniom skład zbiorowisk ruderalnych jest bardzo bogaty. Spo­tkać tu można, oprócz gatunków rodzimych, liczne roś­liny obcego pochodzenia, które przywleką do nas trans- port, handel i ruch ludności; rośliny te nazywane są synantropijnymi. Do rzadkich na Pomorzu roś­lin synantropijnych należy np. wiesiołek piaskowy , szczaw omszony , rdest sachaliński , bylica austriacka i amerykańska .Warto jeszcze wspomnieć o roślinach egzotycznych specjalnie sprowadzonych do licznych parków Pomorza. Do ciekawszych roślin należy jedyny w Polsce okaz sek-woji olbrzymiej , rosnący w Glinnej pod Szczecinem, czy w samym Szczecinie rozmaite gatunki klonów, świerków i jodeł, pochodzące z różnych kontynentów.

[Głosów:1    Średnia:3/5]

Comments

comments