UKSZTAŁTOWANIE POWIERZCHNI

Bliskie sąsiedztwo wielkich zaklęsłości basenu szcze­cińskiego i wałów morenowych powoduje, że fizjonomia województwa, jak na nizinę nadmorską, jest znacznie urozmaicona. Wahania wysokości na tym terenie sięgają 200 m. Dolina Odry i tereny nad Zalewem są położone bardzo nisko; terasa denna zajęta przez torfowiska nie­znacznie tylko wznosi się nad poziom morza, przeciętnie osiągając 0,3 m npm., górne, nadzalewowe terasy osią­gają stopniowo wysokość około 25 m npm.Najniższym punktem w basenie szczecińskim jest dno jeziora Miedwie, będące tzw. kryptodepresją, znajdujące się 28 m poniżej poziomu morza. Kulminacja wzniesień w województwie występuje w wale czołowomorenowym. Największą wysokość osiąga góra Głowacz na Wyżynie Ińskiej (180,5 m npm.). Wzniesienie Gór Krzymowskich nad Odrą na zachód od Chojny osiąga 166 m npm. (góra Zwierzyniec). Nawet w samym basenie szczecińskim występują wyraźne wzgórza morenowe o znacznej wy­sokości. Bukowiec w Górach Bukowych osiąga 147 m npm., Welecka Góra w obrębie Wzgórz Warszewskich — 131 m npm. Na Wolinie pagóry morenowe w bezpo­średniej bliskości morza uzyskują: Góra Grzywacz — 115 m, a Góra Gosań — 95 m npm.Ze względu na zróżnicowanie krajobrazów można po­dzielić Pomorze Szczecińskie na dwa regiony, które wy­odrębniają się bardzo wyraźnie ukształtowaniem po­wierzchni.Północną i środkową część województwa zajmuje Nizina Szczecińska, najszersza, zachodnia część pasa Nizin Nadmorskich. Mimo nizinnego charakteru, krajobraz regionu nie jest monotonny. Wyróżnić tu można Pobrzeże Szczecińskie, wydmowo-klifowy pas wzdłuż Bałtyku i szereg równinnych krain, różniących się jednak specyfiką środowiska geograficznego. Należą tutaj:Równina Gryficka — odlesiona, urodzajna wysoczyzną dennomorenowa, pocięta szerokimi, zatorfionymi pra-dolinami;Równina Nowogardzka — teren urozmaicony przez drumliny, ozy i głęboko wcięte strumienie, obszar rol­niczy;Równina Łobeska — najwyżej położony rolniczo-leśny obszar Niziny Szczecińskiej, przez który przełamuje się rzeka Rega;Równina Stargardzka — rozległy, prawie równy ob­szar rolniczy, urozmaicony tylko odosobnionymi wałami ozów;Równina Wełtyńska — lekko sfalowana kraina rolni­cza, urozmaicona jeziorami;Równina Odrzańsko-Zalewowa — obszar wielkich torfowisk i borów sosnowych (puszcze Wkrzańska i Go­leniowska).Do urozmaicenia Niziny Szczecińskiej przyczyniają się ponadto Wzgórza Szczecińskie, Kotlina Pyrzycka oraz Międzyodrze. Wzgórza Szczecińskie, dzielące się na Wzgórza Warszewskie, Bukowe i Wał Nadodrzański (Bezrzecze-Siadło), stanowią dzięki swemu wzniesieniu piękny akcent w krajobrazie płaskich równin u ujścia Odry. Szczególnie kontrastują zalesione pagóry Wzgórz Szczecińskich z sąsiadującą z nimi rozległą, równą jak stół, zabagnioną szuwarowo-leśną doliną Między-odrza. Krajobraz Kotliny Pyrzyckiej, rozpościerającej się w niecce jezior Płoń i Miedwie, to szachownica wspaniałych pól pszenicznych i upraw buraków.Południowa, a częściowo i wschodnia część wojewódz­twa leżą na terenie Pojezierza Pomorskiego, które półkolem otacza Nizinę Szczecińską. W skład tego regionu wchodzi Pojezierze Myśliborskie oraz najbar­dziej zachodnia część Pojezierza Drawskiego, zwana u nas Pojezierzem Ińskim. Krajobraz Pojezierza jest bardzo urozmaicony i niezwykle malowniczy. Pojezie­rze Ińskie stanowi najwyższą i bodaj najbardziej atrak­cyjną turystycznie część województwa.Pojezierze Myśliborskie dzieli się na trzy krainy: Po­jezierze Choszczeńskie na wschodzie, Pojezierze Barli­neckie w części środkowej i Pojezierze Trzcińskie na zachodzie. Do podniesienia piękna Pojezierza Myślibor-skiego, oprócz występujących tu obficie jezior, przyczy­nia się również żywa rzeźba terenu i wielkie kompleksy leśne porastające sandrowe przedpole moren (Puszcza Barlinecka).Rzeźba terenu jest tym ważnym elementem środowi­ska geograficznego, który wywiera istotny wpływ nadziałalność gospodarczą człowieka. Szczególnie liczne związki łączą geomorfologię z rolnictwem.Od rzeźby terenu i gospodarki rolnej zależy coraz sil­niej rozwijający się proces erozji gleb. Oblicza się, że w województwie szczecińskim erozja obejmuje już po­nad 19% obszarów gruntów ornych. Ważne jest zatem liczenie się z konfiguracją terenu przy jego uprawie. Na wielu obszarach morenowych konieczne staje się przeciwerozyjne zagospodarowanie pól. Rzeźba terenu ma ponadto praktyczne znaczenie przy rejonizacji upraw, nawożeniu i przy stosowaniu maszyn w rolnic­twie. W zależności bowiem od form terenu zróżnico­wana musi być także metoda zagospodarowania. W wie­lu przypadkach błędy prowadzą do zakłóceń w środowi­sku geograficznym ze szkodą dla samego człowieka. Po­nieważ rolnictwo zajmuje największe przestrzenie po­morskiej ziemi, do tego działu gospodarki człowieka skierowany musi być postulat o zachowanie równowagi geomorfologicznej Pomorza.Pomorze Szczecińskie nie odznacza się wielkim bo­gactwem zasobów mineralnych. Do surowców mineral­nych, które mają znaczenie gospodarcze, aczkolwiek do­tąd nie są w pełni eksploatowane i wykorzystywane, należą: torf, wapienie, iły, gliny, żwiry oraz solanki.TorfWojewództwo szczecińskie zajmuje jedno z czołowych miejsc w kraju pod względem zasobów torfu. Jest regio­nem, w którym torfowiska należą do najpospolitszych elementów przyrody i stanowią duży i ważny potencjał gospodarczy. Na terytorium województwa występuje4650 torfowisk, które łącznie zajmują powierzchnię 1209 km2, tj. prawie 10% całkowitego obszaru, a ich za­soby szacuje się na przeszło 2,8 mld m’J torfu, co stano­wi ponad 14% zasobów krajowych.Torfowiska, oprócz użytkowania ich jako podłoża upraw na terenach zmeliorowanych, stanowią źródło surowca torfowego o wielorakiej przydatności zarówno w rolnictwie, jak i w przemyśle. Do niedawna najwięk­sze zainteresowania gospodarcze skupiały się na torfie jako materiale opałowym. Na szczęście żywiołowa eks­ploatacja torfowisk na opał, wyrządzająca więcej szkód niż dająca pożytku, została przed paru laty w znacz­nym stopniu zahamowana, odkąd gospodarką torfową kieruje Ministerstwo Rolnictwa. Obecnie pewne rodzaje torfów interesują raczej rolnictwo jako materiał ściół­kowy, potrzebny w hodowli zwierząt oraz jako składnik w produkcji nawozów organicznych.Torfy rolnicze eksploatuje się w kilku punktach woje­wództwa. Największe kopalnie znajdują się w Modli-mowie w powiecie gryfickim i Reptowie koło Stargar­du, gdzie produkuje się także koks torfowy, potrzebny w metalurgii metali szlachetnych. Ponadto torf, pospo­licie nazywany borowiną, od dawna wykorzystywany jest do celów balneologicznych jako środek leczniczy. Do kąpieli borowinowych wykorzystuje się torf z po­bliskich złóż w uzdrowiskach Świnoujście i Kamień Pomorski. Torfy borowinowe znajdują się w wielu miej­scach województwa, stąd również inne uzdrowiska nad­morskie i w głębi lądu mają odpowiednie perspektywy rozwoju lecznictwa borowinowego.WapienieWapienie ze starszych okresów geologicznych wydo­stają się w pobliże powierzchni spod utworów lodow­cowych w kilku punktach województwa: Czarnogłowy,Wolin, Kamień Pomorski, Wyspa Chrząszczewska. Sze­rzej rozprzestrzenione są natomiast osady młode, holo-ceńskie, w postaci rozległych złóż kredy jeziornej, głównie na Pojezierzu Myśliborskim. Największe zaso­by margli i wapieni jurajskich znajdują się w miejsco­wości Czarnogłowy, a najbardziej dostępne złoże kredy jeziornej — na zachodnim brzegu jeziora Miedwie. Znajdujące się tutaj kopalnie wydobywają surowiec nadający się przede wszystkim na wapno nawozowe. Wykorzystuje je rolnictwo na potrzeby lokalne.HySurowce ceramiczne, potrzebne i wykorzystywane szczególnie w budownictwie, znajdują się przeważnie w części południowej województwa. Zinwentaryzowano tam ponad 30 złóż iłów ceramicznych. Duże złoża iłów znajdują się również w Szczecinie i jego okolicy. Iły szczecińskie ze względu na swoje walory, jako surowiec do produkcji cennego materiału budowlanego zwanego keramzytem, mają najlepsze perspektywy, by stać się źródłem zaopatrzenia dla rozwijającego się coraz bar­dziej budownictwa.ŻwiryKruszywa naturalne są szeroko rozprzestrzenione w województwie aczkolwiek stopień rozpoznania ich zasobów nie jest jeszcze dostateczny. Największe żwi­rownie znajdują się w Pilichowie pod Szczecinem, w Bielinku nad Odrą oraz w Pełczycach. Istniejące za­potrzebowanie na piasek i żwir jest jednak tak duże, że nie mogą one stanowić wystarczającego źródła zaopa­trzenia budownictwa. Obecnie prowadzi się bardzo in­tensywne poszukiwania nowych złóż, które by mogły zaspokoić wzrastające potrzeby.SolankiWody mineralne należą do grupy ważniejszych bo­gactw Pomorza Szczecińskiego. Typem dominującym wód mineralnych są tu wody słone, chlorkowo-sodowe, wykorzystywane w lecznictwie. Najwięcej źródeł znaj­duje się w północnej części województwa. Znane jest źródło solankowe w Kamieniu Pomorskim, które po odwierceniu przed około stu laty daje do dziś samo-wypływ. Inne źródła mineralne znajdują się w Świno­ujściu i Dziwnowie, a należy przypuszczać, że możliwe jest uzyskanie dostatecznej w lecznictwie ilości wód słonych także w innych uzdrowiskach wybrzeża, np. w Międzyzdrojach.

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Comments

comments